İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda’nın liderlerinin Cardiff’te bir araya gelerek kendi kaderini tayin hakkını savunan ortak bir mutabakat imzalaması, Birleşik Krallık’ın anayasal geleceğine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.
Üç bölgedeki ayrılık yanlısı siyasi yönetimlerin bir araya geldiği toplantıda ekonomi, enerji, Avrupa ile ilişkiler ve bölgelerin kendi geleceklerini belirleme hakkı öne çıktı. İmzalanan metin, doğrudan bağımsızlık ilanı anlamına gelmezken, Westminster yönetimine karşı ortak bir siyasi tutum ortaya koyuyor.
ÜÇ BÖLGE İLK KEZ AYNI ÇERÇEVEDE BULUŞTU
İskoçya Başbakanı John Swinney, Galler Başbakanı Rhun ap Iorwerth ve Kuzey İrlanda Başbakanı Michelle O'Neill’in katıldığı görüşmede, bölgelerin kendi kaderini tayin etme hakkı vurgulandı. Toplantının dikkat çeken yönlerinden biri, Birleşik Krallık’ı oluşturan İngiltere dışındaki üç bölgede ayrılık yanlısı partilerin yönetimde bulunması oldu. İskoçya ve Kuzey İrlanda tarafında bağımsızlık veya yeniden birleşme konusunda daha açık mesajlar verilirken Galler yönetimi daha temkinli bir tutum sergiliyor.
İSKOÇYA’DA REFERANDUM TARTIŞMASI SÜRÜYOR
İskoçya’da bağımsızlık tartışmasının merkezinde yeni bir referandum talebi bulunuyor. İskoçya Başbakanı John Swinney, bağımsızlık konusunda yeni bir halk oylaması yapılması gerektiğini savunuyor. Ancak İskoçya’nın tek başına referandum düzenleme yetkisi konusunda Londra ile yaşanan anayasal sorun devam ediyor. Birleşik Krallık Yüksek Mahkemesi’nin 2022 tarihli kararının ardından İskoç Parlamentosu’nun Westminster’ın onayı olmadan bağımsızlık referandumu düzenleyemeyeceği yönündeki hukuki çerçeve geçerliliğini koruyor. 2014’te yapılan referandumda ise İskoç seçmenlerin yüzde 55’i Birleşik Krallık’ta kalma, yüzde 45’i bağımsızlık yönünde oy kullanmıştı.
GALLER’DE BAĞIMSIZLIK DESTEĞİ DAHA SINIRLI
Galler’de ise bağımsızlık konusunda İskoçya’daki kadar güçlü bir siyasi talep bulunmuyor. Galler Başbakanı Rhun ap Iorwerth, ülkesinin daha fazla yetkiye ve kaynaklara sahip olması gerektiğini vurgularken, bağımsızlık konusunda belirli bir takvim ortaya koymadı. Ap Iorwerth’in yaklaşımı, Galler’in önceliğinin öncelikle yetki alanının genişletilmesi ve Westminster ile ilişkilerin yeniden düzenlenmesi olduğu şeklinde değerlendiriliyor.
KUZEY İRLANDA’DA GÖZLER BİRLEŞME REFERANDUMUNDA
Kuzey İrlanda’daki tartışmanın temel başlığı ise İrlanda Cumhuriyeti ile birleşme ihtimali. 1998 tarihli Belfast Anlaşması, bölgede çoğunluğun birleşik İrlanda yönünde oluştuğuna kanaat getirilmesi halinde sınır referandumu yapılmasına imkan tanıyor. Ancak mevcut durumda referandumun gerçekleştirilmesi için gerekli siyasi ve hukuki süreç henüz işletilmiş değil. Kuzey İrlanda’da milliyetçi ve birlikçi siyasi gruplar arasındaki görüş ayrılıkları da tartışmanın önemli başlıklarından biri olmayı sürdürüyor.
LONDRA’NIN TUTUMU BELİRLEYİCİ OLACAK
Üç bölgenin ortak girişiminin önündeki temel sorunlardan biri, bağımsızlık veya birleşme yönünde referandumların hangi koşullarda yapılabileceği. Birleşik Krallık hükümeti ise anayasal tartışmalar yerine ekonomi ve ailelerin gündelik sorunlarına odaklandığını belirtiyor. Bu nedenle Cardiff’teki mutabakatın Londra’nın kısa vadeli politikasını değiştirip değiştirmeyeceği belirsizliğini koruyor.
ORTAK MUTABAKAT NE ANLAMA GELİYOR?
Cardiff’te imzalanan mutabakat, İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda’nın bağımsızlığını otomatik olarak sağlayan hukuki bir belge değil. Belge daha çok üç bölgedeki yönetimlerin kendi kaderini tayin hakkı, ekonomik iş birliği, enerji politikaları ve Avrupa ile ilişkiler konusunda ortak hareket etme iradesini ortaya koyuyor. Bu nedenle gelişmenin Birleşik Krallık’ın geleceği açısından siyasi önem taşıdığı, ancak tek başına ülkenin dağılması anlamına gelmediği değerlendiriliyor.
