İsviçre Alpleri’nde buzul kaybı son yıllarda hızlanırken Türkiye’nin yüksek dağlarındaki buzullar da küçülmeye devam ediyor. İsviçre’de son beş yılda toplam buzul hacminin yaklaşık yüzde 20’si kaybedildi. Türkiye’de ise Ağrı Dağı başta olmak üzere Cilo-Sat, Kaçkarlar, Süphan, Erciyes ve Toroslar’daki küçük buzul alanlarında uzun süredir geri çekilme gözleniyor.
BUZULLAR NEDEN HIZLA ERİYOR?
Azalan kar örtüsü ve sıcak hava dalgaları, buzullar üzerindeki erime baskısını artırıyor. Buz kütlelerinin içinde ve altında oluşan su kanalları ile boşluklar da yapıyı zayıflatıyor ve parçalanmanın hızlanmasına yol açıyor. İsviçre’de yapılan ölçümler, erimenin yalnızca yüzeyle sınırlı kalmadığını gösteriyor. Buzul içindeki ve tabanındaki yapısal bozulmalar da kaybın hızlanmasında etkili oluyor.
İSVİÇRE ALPLERİ’NDE KAYIP NE KADAR?
İsviçre Buzul İzleme Ağı’nın verilerine göre ülkedeki buzullar 2026’da hacimlerinin yüzde 5’inden fazlasını kaybetti. Son beş yıldaki toplam buzul kaybı ise yaklaşık yüzde 20’ye ulaştı. 2022 ve 2023 yıllarında yalnızca iki yılda toplam hacmin yaklaşık yüzde 10’unun kaybedildiği belirtilmişti.
AĞRI DAĞI’NDA BUZULLAR NE KADAR KÜÇÜLDÜ?
Türkiye’de dikkat çeken verilerden biri Büyük Ağrı Dağı’ndan geldi. 2025’te yayımlanan bilimsel çalışmaya göre Büyük Ağrı Dağı’ndaki çıplak buzul alanı 1977’de 9,3 kilometrekareydi. Bu alan 46 yılda yüzde 47 küçülerek 4,9 kilometrekareye geriledi. Bu veriler, Ağrı Dağı’ndaki açık buzul alanlarının yaklaşık yarısının birkaç on yıl içinde kaybolduğunu ortaya koyuyor.
AĞRI DAĞI’NDA TOPLAM BUZUL ALANI NE KADAR?
Araştırmada, Ağrı Dağı’nda yüzeyden doğrudan görülmeyen buzul alanları da tespit edildi. Üzeri taş ve kaya parçalarıyla kaplı dört yeni “döküntü örtülü buzul” belirlendi. Bu alanlar da hesaba katıldığında Büyük Ağrı Dağı’nın güncel toplam buzul alanı 8,11 kilometrekare olarak hesaplandı.
DÖKÜNTÜ ÖRTÜLÜ BUZUL NEDİR?
Döküntü örtülü buzullar, üzeri taş ve kaya parçalarıyla kaplanmış buz kütlelerinden oluşuyor. Bu örtü, buzun doğrudan güneş ışığı ve sıcak havayla temasını azaltabildiği için açık buzullara göre erimeyi yavaşlatabiliyor. Buna rağmen araştırmalar, uzun vadeli küçülme eğiliminin devam ettiğini gösteriyor.
TÜRKİYE’DE HANGİ DAĞLARDA GERİ ÇEKİLME VAR?
Buzul kaybı yalnızca Ağrı Dağı ile sınırlı değil. Cilo-Sat, Kaçkarlar, Süphan, Erciyes ve Toroslar’daki küçük buzul alanlarında da uzun süredir geri çekilme gözleniyor. Bilimsel çalışmalar, Türkiye’nin kalıcı buzullarının özellikle son yarım yüzyılda belirgin biçimde küçüldüğünü ortaya koyuyor.
BUZULLARIN ERİMESİ NEDEN ÖNEMLİ?
Dağ buzulları, doğal birer su deposu gibi çalışıyor. Kış boyunca kar ve buz biçiminde tuttukları suyu sıcak aylarda yavaş yavaş bırakarak dereleri ve yüksek rakımlardaki su sistemlerini besliyor. Buz kütlesi küçüldükçe özellikle sıcak ve kurak yaz aylarında bu doğal su desteği de azalabiliyor. Bu durum yüksek dağ ekosistemlerinden akarsulara, yeraltı sularından tarımsal sulamaya kadar geniş bir alanda etkisini gösterebiliyor.
