ABD'de 3 Kasım 2026'da yapılan ara seçimlerde Demokratların Kongre'nin iki kanadında da çoğunluğu kazanması, Başkan Donald Trump'ın İran'a yönelik askerî operasyon yetkilerini yeniden tartışmaya açtı. İran savaşının ekonomik etkileri ve artan yaşam maliyeti seçimlerin önemli gündem maddeleri arasında yer alırken Washington'da yeni bir siyasi denge oluştu.
Demokratlar, 3 Ocak 2027'de göreve başlayacak Kongre'de askerî harcamaları ve başkanın savaş kararlarını daha güçlü biçimde denetleyebilecek. Ancak bu değişim, Trump'ın İran'a yönelik yeni bir saldırı düzenleme yetkisini kendiliğinden ortadan kaldırmıyor.
DEMOKRATLARIN ZAFERİ KONGRE'DEKİ DENGELERİ DEĞİŞTİRDİ
ABD'de 3 Kasım'da düzenlenen ara seçimlerin kesinleşmemiş sonuçlarına göre Demokratlar, Cumhuriyetçilerin kontrolündeki Temsilciler Meclisi ve Senatoda çoğunluğu elde etti. Associated Press (AP) ve Reuters'ın aktardığı sonuçlar, Cumhuriyetçilerin Kongre'nin iki kanadındaki üstünlüğünü kaybettiğini gösterdi.
Yeni Kongre'nin 3 Ocak 2027'de göreve başlamasıyla Demokratlar, Trump yönetiminin dış politika ve savunma kararlarını denetlemek için daha geniş imkânlara sahip olacak. Kongre komisyonları aracılığıyla askerî operasyonların gerekçeleri incelenebilecek, yönetim yetkililerinden açıklama istenebilecek ve federal harcamalar hakkında soruşturmalar yürütülebilecek.
Ancak Kongre'deki çoğunluğun değişmesi, başkanın anayasal yetkilerini doğrudan ortadan kaldırmıyor. Trump, silahlı kuvvetlerin başkomutanı olarak görevini sürdürecek.
ABD'DE SAVAŞ İLAN ETME YETKİSİ KİME AİT?
ABD Anayasası, savaş ilan etme yetkisini Kongre'ye verirken silahlı kuvvetlerin başkomutanlığı görevini başkana bırakıyor. Bu yetki paylaşımı, ABD'nin başka ülkelerde gerçekleştirdiği askerî operasyonlarda uzun yıllardır tartışma konusu oluyor.
Başkanlar, belirli koşullarda Kongre'den önceden savaş ilanı kararı alınmadan askerî güç kullanabiliyor. Ancak başkomutanlık yetkisi, her türlü askerî operasyonun Kongre denetiminden bağımsız ve süresiz biçimde sürdürülebileceği anlamına gelmiyor.
Kongre'nin askerî faaliyetler hakkında yasal düzenleme yapma, federal harcamaları onaylama ve yönetimden bilgi isteme yetkileri bulunuyor. Bu nedenle İran'a yönelik olası yeni bir operasyonun hukuki durumu, müdahalenin kapsamına, gerekçesine ve mevcut yasal yetkilendirmelere göre değerlendirilecek.
1973 TARİHLİ SAVAŞ YETKİLERİ KARARI NE ÖNGÖRÜYOR?
Başkanın askerî yetkilerinin sınırlarına ilişkin temel düzenlemelerden biri, 1973 tarihli Savaş Yetkileri Kararı. Düzenlemeye göre Amerikan silahlı kuvvetlerinin belirli çatışmalara dahil edilmesi durumunda başkanın Kongre'ye 48 saat içinde yazılı bildirimde bulunması gerekiyor.
Kongre'nin savaş ilan etmediği veya özel bir yetkilendirme sağlamadığı durumlarda, ilgili koşulların oluşması hâlinde askerî faaliyetlerin 60 gün içinde sona erdirilmesi öngörülüyor. Askerî personelin güvenli biçimde geri çekilmesi için zorunlu durumlarda 30 güne kadar ek süre tanınabiliyor.
Bununla birlikte bu sürenin her askerî operasyon için otomatik olarak uygulanması söz konusu değil. Bir müdahalenin düzenlemenin kapsamına girip girmediği ve başkanın anayasal yetkilerinin sınırları hukuki değerlendirme gerektiriyor.
DEMOKRATLAR TRUMP'IN YENİ BİR SALDIRISINI ENGELLEYEBİLİR Mİ?
Demokratların Kongre'nin iki kanadında çoğunluk elde etmesi, İran'a yönelik yeni askerî operasyonların sınırlandırılmasına ilişkin yasal girişimleri kolaylaştırabilir.
Ancak Kongre'de kabul edilen her yasa teklifinin doğrudan yürürlüğe girmesi mümkün değil. Trump'ın yasaları veto etme yetkisi bulunuyor. Başkanlık vetosunun aşılabilmesi için Temsilciler Meclisi ve Senatoda üçte iki çoğunluk sağlanması gerekiyor.
Bu nedenle Demokratların salt çoğunluğa ulaşması, Trump'ın karşı çıktığı bir askerî sınırlama düzenlemesini tek başlarına yürürlüğe koyabilecekleri anlamına gelmiyor.
Ayrıca Demokrat milletvekillerinin tamamının İran'a yönelik her türlü askerî müdahaleye karşı çıkacağı da varsayılamaz. Olası bir düzenlemenin sonucu, teklifin içeriğine ve her iki partiden alacağı desteğe bağlı olacak.
SAVUNMA BÜTÇESİ ÜZERİNDEN DENETİM MÜMKÜN MÜ?
Kongre'nin başkan üzerindeki önemli yetkilerinden biri federal bütçe ve harcamaların onaylanması. Demokratlar, İran'a yönelik askerî faaliyetlerin maliyetini inceleyebilir, Pentagon'dan bilgi talep edebilir ve yeni finansman taleplerini bütçe görüşmelerinde değerlendirebilir.
Belirli operasyonlara ayrılacak kaynakların sınırlandırılması da Kongre'nin başvurabileceği yasal araçlar arasında bulunuyor. Ancak önceden onaylanmış kaynaklar, mevcut harcama yetkileri ve başkanın veto hakkı, bu girişimlerin etkisini belirleyebilir.
Dolayısıyla Kongre'nin bütçe üzerindeki denetim yetkisi, devam eden bir askerî operasyonun doğrudan ve derhâl durdurulabileceği anlamına gelmiyor.
KONGRE SORUŞTURMALARI GÜNDEME GELEBİLİR
Demokratların çoğunluğu kazanmasıyla Trump yönetiminin İran politikasına ilişkin Kongre soruşturmalarının gündeme gelmesi de mümkün. Komisyonlar, askerî operasyonların gerekçelerini, istihbarat değerlendirmelerini, savunma harcamalarını ve yönetimin Kongre'ye yaptığı bildirimleri inceleyebilir.
Yönetim yetkililerinin komisyonlarda dinlenmesi ve ilgili belgelerin talep edilmesi de bu sürecin parçası olabilir.
Ancak bir Kongre soruşturmasının açılması, incelenen askerî faaliyetin hukuka aykırı olduğunun tespit edildiği anlamına gelmiyor. Böyle bir değerlendirme için operasyonun hukuki dayanağının ve elde edilen bulguların incelenmesi gerekiyor.
İRAN SAVAŞININ EKONOMİK ETKİLERİ SANDIĞA YANSIDI
ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a yönelik saldırılarıyla başlayan savaşın ekonomik sonuçları, ara seçimler öncesinde öne çıkan tartışmalar arasında yer aldı. Enerji fiyatlarındaki yükseliş, akaryakıt maliyetleri ve hayat pahalılığı, seçmenlerin Trump yönetimine yönelik değerlendirmelerinde etkili oldu.
Wall Street Journal'a konuşan Trump, İran savaşıyla bağlantılı gelişmelerin Cumhuriyetçilerin seçim yenilgisinde kısmen rol oynadığını kabul etti.
Ancak askerî müdahale kararından pişman olmadığını belirten Trump, "Doğru olanı yaptım, yine olsa yine aynısını yapardım" ifadelerini kullandı.
Seçim sonuçlarında ekonomi, yaşam maliyeti ve yönetimin diğer politikaları da etkili olduğundan Cumhuriyetçilerin kayıplarını yalnızca İran savaşına bağlamak mümkün değil.
KEŞM ADASI SALDIRISININ ARDINDAN TRUMP'TAN AÇIKLAMA
Ara seçimlerden bir gün önce, 2 Kasım'da Amerikan güçlerinin İran'ın Keşm Adası'na yönelik sınırlı bir saldırı gerçekleştirdiği basına yansıdı. ABD'li yetkililer, operasyonun bölgedeki Amerikan unsurlarını korumak amacıyla düzenlendiğini savundu.
Trump ise 3 Kasım'da Financial Times'a verdiği röportajda İran'a yönelik hemen yeni bir saldırı düzenleme planı bulunmadığını belirtti. Amerikan ordusunun olası bir harekât için hazırlıklı olduğunu söyleyen Trump, yeni bir askerî müdahaleye ihtiyaç duyulmayabileceğini ifade etti.
Bu açıklama, Washington'ın yeni bir kapsamlı operasyon kararı duyurmadığını gösterirken askerî seçeneklerin tamamen gündemden çıkarıldığını da ortaya koymuyor.
İRAN İLE MÜZAKERELERDE HÜRMÜZ BOĞAZI ÖNE ÇIKIYOR
Washington ile Tahran arasında diplomatik temaslar devam ederken Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmeler görüşmelerin önemli başlıkları arasında bulunuyor. İran yönetimi, boğazdaki ABD deniz ablukasının kaldırılmasını, yaptırımların hafifletilmesini ve dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılmasını talep ediyor.
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai, ABD'nin İran'ın koşullarını kabul etmediği sürece Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmayacağını açıkladı.
Reuters'a konuşan üst düzey bir İranlı yetkili, Washington ile Tahran'ın henüz anlaşmaya yakın olmadığını belirtti. Arabuluculuk girişimlerini sürdüren Katar ise diplomatik temasların devam ettiğini bildirdi.
Görüşmelerin nasıl sonuçlanacağı, ABD'nin İran'a yönelik sonraki adımlarında etkili olabilir. Ancak diplomatik sürecin yeni bir askerî müdahaleyi kesin olarak önleyeceği söylenemiyor.
YENİ KONGRE 3 OCAK 2027'DE GÖREVE BAŞLAYACAK
ABD'de yeni Kongre'nin 3 Ocak 2027'de göreve başlamasına kadar mevcut yasama dengeleri devam edecek. Bu tarihten itibaren Demokratlar, savunma politikalarını daha kapsamlı biçimde inceleyebilecek, askerî operasyonların hukuki gerekçelerini sorgulayabilecek ve federal harcamalar üzerinde denetim kurabilecek.
Bununla birlikte Kongre'nin bu yetkileri nasıl kullanacağı ve Trump'ın İran politikasında değişikliğe yol açıp açmayacağı henüz belirsiz.
Demokratların seçim zaferi, Trump'ın İran'a yönelik askerî yetkilerini kendiliğinden ortadan kaldırmıyor. Ancak yeni dönemde bu yetkilerin kullanılması, Kongre'nin daha güçlü siyasi, hukuki ve mali denetimiyle karşı karşıya kalabilir.
