Filistin Devleti'nin bağımsızlığını ilan etmesinin üzerinden 38 yıl geçti. Ancak Filistin halkının işgal, zorunlu göç ve bağımsızlık mücadelesi 1948'e kadar uzanıyor. Nekbe sırasında 750 binden fazla Filistinli yerinden edilirken bugün yaklaşık 5,9 milyon kişi Birleşmiş Milletler Yardım ve Bayındırlık Ajansının (UNRWA) mülteci kayıtlarında bulunuyor. Gazze'de 7 Ekim 2023'ten bu yana bildirilen can kaybı ise 74 bin 695'e yükseldi. Peki, 1988'de bağımsızlığını ilan eden Filistin neden hâlâ tam egemenliğe sahip değil? Aradan geçen yıllarda neler yaşandı, diplomatik mücadelede hangi aşamaya gelindi?
FİLİSTİN DEVLETİ 1988'DE NASIL İLAN EDİLDİ?
Filistin Devleti, 15 Kasım 1988'de Cezayir'in başkenti Cezayir'de ilan edildi. Filistin Ulusal Konseyinin toplantısında Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) lideri Yaser Arafat, şair Mahmud Derviş tarafından kaleme alınan bağımsızlık bildirisini okuyarak Filistin Devleti'nin kurulduğunu duyurdu. Bildiride Kudüs başkent olarak tanımlanırken Filistin halkının kendi kaderini tayin etme hakkı vurgulandı.
Birinci İntifada'nın devam ettiği dönemde alınan karar, Filistin hareketinin siyasi ve diplomatik mücadelesinde yeni bir aşama oluşturdu. Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu, 15 Aralık 1988'de kabul ettiği 43/177 sayılı kararla bağımsızlık ilanını kayda geçirdi ve BM sisteminde Filistin adının kullanılmasını kararlaştırdı. Türkiye de 15 Kasım 1988'de Filistin Devleti'ni tanıyan ilk ülkeler arasında yer aldı.
Ancak bağımsızlık ilanı, Filistin yönetiminin toprakları üzerinde tam egemenlik kurmasını sağlamadı. İsrail işgali, sınırlar, Kudüs'ün statüsü, güvenlik düzenlemeleri ve Filistinli mültecilerin geri dönüş hakkı konusundaki anlaşmazlıklar devam etti.
1948 NEKBE'DEN 1967 İŞGALİNE NE YAŞANDI?
Filistin meselesinin tarihsel arka planında, Osmanlı yönetiminin sona ermesinin ardından bölgenin İngiliz mandasına girmesi bulunuyor. İngiltere'nin 1917 tarihli Balfour Deklarasyonu'nda Filistin'de Yahudiler için ulusal yurt kurulmasını desteklemesi, bölgenin siyasi geleceğini etkileyen gelişmelerden biri oldu.
BM Genel Kurulu, 29 Kasım 1947'de kabul ettiği 181 sayılı kararla Filistin'in Arap ve Yahudi devletleri arasında bölünmesini, Kudüs'ün ise uluslararası statüye sahip olmasını öngördü. Yahudi liderliği planı kabul ederken Arap liderler karşı çıktı. Ardından başlayan çatışmalar ve 1948'de İsrail'in bağımsızlık ilanını izleyen savaş, Filistinliler açısından büyük bir göçe yol açtı.
Filistinlilerin "Büyük Felaket" anlamına gelen Nekbe olarak adlandırdığı süreçte 750 binden fazla kişi evlerinden ayrılmak zorunda kaldı. Filistin Merkezi İstatistik Bürosunun (PCBS) tarihsel kayıtlarına göre 531 Filistin yerleşimi yıkıldı. Deir Yasin'de sivillerin öldürüldüğü katliam da bu dönemin simge olaylarından biri oldu.
Yerinden edilen Filistinliler Gazze, Batı Şeria, Ürdün, Lübnan ve Suriye'ye sığındı. BM, mültecilere yardım sağlamak amacıyla 1949'da UNRWA'yı kurdu. Kurumun kayıtlarında bugün yaklaşık 5,9 milyon Filistinli mülteci bulunuyor. Bu sayı, dünya genelindeki bütün Filistin kökenlileri değil, UNRWA'nın kayıt kapsamındaki mülteci nüfusunu ifade ediyor.
PCBS'nin Mayıs 2026'da yayımladığı verilere göre 2025 sonunda dünya genelindeki Filistinli nüfus 15,5 milyona ulaştı. Bu nüfusun 7,4 milyonu tarihî Filistin topraklarında, yaklaşık 8,1 milyonu ise bu toprakların dışında yaşıyordu.
Haziran 1967'deki Altı Gün Savaşı ise yeni bir dönemin başlangıcı oldu. İsrail, Batı Şeria, Doğu Kudüs ve Gazze Şeridi'ni işgal etti. BM'nin tarihsel kayıtlarına göre savaş, 500 binden fazla Filistinlinin daha yerinden edilmesine yol açtı. BM Güvenlik Konseyinin 242 sayılı kararı, savaş sonrasında işgal edilen topraklar ve bölgesel barış konusundaki diplomatik girişimlerin temel belgelerinden biri hâline geldi.
FİLİSTİN'İN BAĞIMSIZLIK MÜCADELESİ NASIL İLERLEDİ?
1964'te kurulan Filistin Kurtuluş Örgütü, Filistin ulusal hareketinin başlıca siyasi temsilcisi hâline geldi. Yaser Arafat'ın liderliğinde diplomasi ve silahlı mücadele farklı dönemlerde örgütün faaliyetleri arasında yer aldı. BM Genel Kurulu, 1974'te FKÖ'ye gözlemci statüsü verdi.
Filistinlilerin yaşadığı şiddet, mülteci olarak bulundukları ülkelerde de sürdü. İsrail'in 1982'de Lübnan'ı işgal etmesinin ardından Beyrut'taki Sabra ve Şatila mülteci kamplarında yüzlerce sivil, Lübnanlı Falanjist milisler tarafından öldürüldü. İsrail'de kurulan Kahan Soruşturma Komisyonu, katliamdan milisleri doğrudan sorumlu tutarken İsrailli siyasi ve askerî yetkililerin dolaylı sorumluluğuna işaret etti.
1987'de başlayan Birinci İntifada, İsrail işgaline karşı geniş katılımlı protestolar, grevler ve boykotlarla sürdü. Gösterilere yönelik müdahalelerde çok sayıda Filistinli öldü veya yaralandı. Filistin Devleti'nin bağımsızlık ilanı da bu kitlesel hareketin devam ettiği dönemde gerçekleşti.
1993'te imzalanan Oslo Anlaşmaları, İsrail ile Filistin arasında müzakerelere dayalı çözüm sürecini başlattı. Taraflar birbirlerini tanırken Filistin yönetimine Gazze ve Batı Şeria'nın belirli bölgelerinde sınırlı idari yetkiler verildi. Ancak sınırlar, Kudüs, mülteciler, yerleşimler ve güvenlik konularında nihai anlaşmaya ulaşılamadı.
2000'de başlayan İkinci İntifada ise yeni bir çatışma dönemine yol açtı. Filistinli silahlı grupların İsrailli sivilleri hedef alan saldırıları ile İsrail'in askerî operasyonları, her iki tarafta da can kayıplarına neden oldu.
GAZZE ABLUKASI VE YILLARCA SÜREN ÇATIŞMALAR
İsrail, 2005'te Gazze'deki askerlerini ve yerleşimcilerini çekti. Ancak bölgenin hava sahası, deniz erişimi ve sınır geçişleri üzerindeki önemli kontrol mekanizmalarını sürdürdü.
2006'daki Filistin yasama seçimlerini Hamas'ın kazanmasının ardından Fetih ile Hamas arasındaki anlaşmazlıklar derinleşti. Hamas'ın 2007'de Gazze'nin kontrolünü ele geçirmesiyle Filistin yönetiminde fiilî bölünme yaşandı. Aynı yıl İsrail'in uyguladığı abluka ve Mısır sınırındaki kısıtlamalar, Gazze'nin ekonomik ve insani koşullarını ağırlaştırdı. İsrail yönetimi, bu önlemleri Hamas'ın roket saldırılarını ve silah teminini engelleme gerekçesiyle savundu.
Gazze, 2008-2009, 2012 ve 2014 yıllarında büyük çatışmalara sahne oldu. BM araştırma komisyonuna göre 2014'teki çatışmalarda 2 bin 251 Filistinli öldü. Hayatını kaybedenlerin 1462'si sivildi ve aralarında 551 çocuk bulunuyordu. Aynı dönemde 11 bin 231 Filistinli yaralandı.
2018'de düzenlenen Büyük Dönüş Yürüyüşü gösterilerinde de ağır kayıplar yaşandı. BM Bağımsız Araştırma Komisyonu, yıl boyunca gösteriler sırasında 189 Filistinlinin öldüğünü, bunların 35'inin çocuk olduğunu bildirdi. Komisyon, birçok olayda İsrail güçlerinin gerçek mermi kullanmasının hukuka aykırı olduğuna ilişkin bulgular açıkladı. İsrail yönetimi ise raporun sınırdaki güvenlik tehditlerini yeterince dikkate almadığını savundu.
7 EKİM SONRASI GAZZE'DE CAN KAYBI 74 BİNİ AŞTI
7 Ekim 2023'te Hamas öncülüğündeki Filistinli silahlı gruplar İsrail'in güneyine saldırılar düzenledi. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres'in Ekim 2026 açıklamasına göre saldırılarda 1200'den fazla İsrailli ve yabancı uyruklu kişi öldürüldü, 251 kişi rehin alınarak Gazze'ye götürüldü. BM, sivillerin hedef alınmasını ve rehin alma eylemlerini uluslararası hukukun ağır ihlalleri arasında değerlendirdi.
İsrail'in ardından Gazze'ye başlattığı geniş çaplı askerî operasyonlar, bölgede ağır insani yıkıma neden oldu. Gazze Sağlık Bakanlığının 14 Kasım 2026 tarihli verilerine göre 7 Ekim 2023'ten bu yana 74 bin 695 Filistinli hayatını kaybetti, 176 bin 93 kişi yaralandı.
BM İnsani İşler Koordinasyon Ofisinin (OCHA) 4 Kasım tarihli veri derlemesinde, 7 Ekim 2026'ya kadar kimliği belirlenen 74 bin 237 ölüm vakasının 21 bin 976'sının çocuk, 11 bin 301'inin kadın ve 5 bin 405'inin yaşlı olduğu bildirildi. Bu dağılım, toplam can kaybının tamamına değil, kimlik bilgileri belirlenen vakalara dayanıyor. BM, açıklanan ölüm ve yaralanma sayılarını Gazze Sağlık Bakanlığına atfediyor; toplam rakamlar sivil ve silahlı grup mensubu ayrımı içermiyor.
Ekim 2025'te yürürlüğe giren ateşkes anlaşmasına rağmen Gazze'de can kayıpları tamamen durmadı. Gazze Sağlık Bakanlığının 14 Kasım verilerine göre ateşkesten bu yana 1643 kişi öldü, 5 bin 964 kişi yaralandı. Aynı dönemde enkaz altından 850 kişinin cenazesi çıkarıldı.
OCHA'nın 13 Kasım tarihli raporunda da hava saldırıları, silahlı olaylar ve topçu atışlarının yerleşim alanlarını etkilemeye devam ettiği belirtildi. İsrail ordusu, Gazze'deki bazı operasyonlarını güvenlik tehditlerine ve ateşkes ihlali olarak nitelendirdiği olaylara yanıt olarak gerçekleştirdiğini savunuyor.
ÇOCUKLAR, HASTANELER VE YAŞAM ALANLARI AĞIR HASAR GÖRDÜ
Gazze'deki savaşın ağır sonuçlarından biri çocuklar üzerinde görüldü. OCHA'nın 4 Kasım 2026 tarihli derlemesine göre UNICEF, yaklaşık 60 bin çocuğun annesini, babasını veya her iki ebeveynini kaybettiğini tahmin ediyor. Dünya Sağlık Örgütü ise 43 binden fazla yaralının yaşamını kalıcı biçimde etkileyebilecek yaralanmalarla karşı karşıya olduğunu belirtiyor.
Sağlık sistemindeki yıkım da devam ediyor. OCHA'nın 3 Kasım verilerine göre Gazze'deki 671 sağlık hizmeti noktasından 354'ü faaliyet göstermiyor. Ekim ayında temel ilaçların yaklaşık yüzde 42'sinin stoklarda bulunmadığı bildirildi.
Eğitim altyapısı da büyük ölçüde zarar gördü. BM'nin Ekim 2025 itibarıyla yaptığı değerlendirmeye göre okul binalarının yaklaşık yüzde 93'ünün yeniden kullanılabilmesi için kapsamlı onarım veya yeniden inşa gerekiyor. OCHA'nın Kasım 2026 verilerinde yaklaşık 771 bin çocuğun eğitim desteğine ihtiyaç duyduğu, 200 bin çocuğun ise yapılandırılmış eğitim faaliyetlerine erişemediği belirtiliyor.
Barınma koşullarında da ağır sorunlar yaşanıyor. OCHA'nın Kasım 2026 derlemesine göre Gazze'deki yapıların yüzde 82'si hasar gördü veya yıkıldı. BM, Avrupa Birliği ve Dünya Bankasının ortak değerlendirmesinde 371 bin 888 konutun zarar gördüğü veya tamamen yıkıldığı belirlendi. Yaklaşık 1,98 milyon kişinin barınma ve temel ihtiyaç malzemesi desteğine gereksinimi bulunuyor.
Gıda ve temiz suya erişim de önemli sorunlar arasında yer alıyor. BM destekli gıda güvenliği analizine göre 2026'nın ikinci yarısında 1,4 milyondan fazla kişinin kriz veya daha ağır düzeyde akut gıda güvensizliği yaşaması bekleniyor. OCHA'nın Eylül ayında yürüttüğü hane araştırmasında ise katılımcıların yüzde 84'ünün orta veya yüksek düzeyde su güvensizliği yaşadığı tespit edildi. BM, söz konusu araştırmanın Gazze nüfusunun tamamını istatistiksel olarak temsil etmediğini belirtiyor.
Kasım ayında başlayan şiddetli yağışlar, yerinden edilmiş ailelerin koşullarını daha da ağırlaştırdı. OCHA'nın 13 Kasım raporuna göre yaklaşık 46 bin hane yağışlardan etkilendi, 40 binden fazla geçici barınağın zarar gördüğü bildirildi. Sel nedeniyle 109 geçici öğrenim alanı da etkilenirken en az 5 bin 500 çocuk eğitim faaliyetlerine erişemedi. Hasarlı kanalizasyon altyapısı ve kirli suyun barınma alanlarına karışması, halk sağlığı açısından yeni riskler oluşturdu.
GAZZE'NİN YENİDEN İNŞASI İÇİN 71,5 MİLYAR DOLAR GEREKİYOR
Gazze'deki yıkımın ekonomik boyutu, uzun yıllara yayılabilecek bir yeniden yapılanma ihtiyacını ortaya koyuyor.
BM Ticaret ve Kalkınma kuruluşunun (UNCTAD) 24 Eylül 2026'da yayımladığı rapora göre Gazze'nin toparlanması ve yeniden inşası için yaklaşık 71,5 milyar dolara ihtiyaç duyuluyor. Raporda fiziksel altyapı hasarı 35,2 milyar dolar, ekonomik ve sosyal kayıplar ise 22,7 milyar dolar olarak hesaplandı.
UNCTAD, Gazze'deki ticari ve sanayi işletmelerinin yüzde 92'sinin hasar gördüğünü veya yıkıldığını belirtti. Yeniden inşa ihtiyacı yalnızca konutlarla sınırlı kalmıyor; hastaneler, okullar, su ve enerji sistemleri, ulaşım altyapısı ve ekonomik üretim kapasitesinin de yeniden oluşturulması gerekiyor.
BATI ŞERİA'DA YERLEŞİMCİ SALDIRILARI VE YIKIMLAR SÜRÜYOR
Gazze'deki insani kriz devam ederken Batı Şeria ve Doğu Kudüs'te İsrail askerî operasyonları, yerleşim faaliyetleri, ev yıkımları ve Filistinlilerin hareket özgürlüğüne yönelik kısıtlamalar sürüyor.
BM'nin 16 Ekim 2026'da yayımladığı değerlendirmeye göre 7 Ekim 2023 ile 9 Eylül 2026 arasında Batı Şeria'da İsrail güçleri veya yerleşimciler tarafından en az 1216 Filistinli öldürüldü. Hayatını kaybedenlerin 263'ü çocuktu. Aynı dönemde 13 bin 300'den fazla Filistinli yaralandı.
OCHA'nın 13 Kasım tarihli raporunda, 3-9 Kasım haftasında İsrail makamlarının 78 Filistin yapısını yıktığı veya sahiplerine yıktırdığı, bu nedenle 61'i çocuk 150 kişinin yerinden edildiği bildirildi. Aynı hafta yerleşimci saldırıları ve bağlantılı erişim kısıtlamaları nedeniyle 65 kişinin daha yerinden edildiği kaydedildi.
BM verilerine göre Ekim 2026'da can kaybına veya maddi hasara yol açan 467 yerleşimci saldırısı kaydedildi. Bu sayı, BM'nin 2006'da kayıt tutmaya başlamasından bu yana görülen en yüksek aylık düzey oldu. Ayrıca 1 Eylül-9 Kasım tarihleri arasında zeytin hasadıyla bağlantılı 410 saldırı belgelendi.
Batı Şeria'daki E1 yerleşim planı ve diğer genişleme girişimleri ise Filistin yerleşimleri arasındaki coğrafi bağlantının zayıflaması ve yeni yerinden edilmelerin yaşanması yönündeki endişeleri artırıyor.
ULUSLARARASI HUKUKTA HANGİ KARARLAR ALINDI?
İsrail'in Filistin topraklarındaki uygulamaları, uluslararası yargı kuruluşlarının da gündeminde bulunuyor.
Uluslararası Adalet Divanı (UAD), 19 Temmuz 2024 tarihli danışma görüşünde İsrail'in işgal altındaki Filistin topraklarındaki devam eden varlığının hukuka aykırı olduğu sonucuna vardı. Divan, İsrail'in bu varlığı mümkün olan en kısa sürede sona erdirmesi, yeni yerleşim faaliyetlerini durdurması ve yerleşimcileri işgal altındaki topraklardan tahliye etmesi gerektiğini belirtti. Bu görüş, bağlayıcı bir dava hükmü değil, uluslararası hukuk bakımından sonuçlar ortaya koyan bir danışma görüşü niteliği taşıyor.
Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM), 21 Kasım 2024'te İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve eski Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkında savaş suçu ve insanlığa karşı suç iddialarıyla tutuklama emirleri çıkardı. Bu emirler kesin mahkûmiyet kararı anlamına gelmiyor.
Güney Afrika'nın İsrail'e karşı Soykırım Sözleşmesi kapsamında UAD'de açtığı dava da devam ediyor. BM bünyesindeki bağımsız araştırma komisyonu, Eylül 2025'te Gazze'de soykırım işlendiği sonucuna varan bir rapor yayımladı. Ancak UAD, soykırım suçlamasının esasına ilişkin nihai hükmünü henüz açıklamadı. İsrail yönetimi suçlamaları reddediyor ve askerî faaliyetlerini güvenlik gerekçeleriyle savunuyor.
150'DEN FAZLA ÜLKE TANIDI, BM ÜYELİĞİ NEDEN YOK?
Filistin'in 1988'deki bağımsızlık ilanının ardından diplomatik tanınma genişledi. Bugün 150'den fazla ülke Filistin Devleti'ni tanıyor ancak bu durum BM'de tam üyelik veya Filistin toprakları üzerinde fiilî egemenlik anlamına gelmiyor.
BM Genel Kurulu, 29 Kasım 2012'de 138 ülkenin oyuyla Filistin'e üye olmayan gözlemci devlet statüsü verdi. Filistin'in tam üyelik başvurusu ise 18 Nisan 2024'te Güvenlik Konseyinde yeniden ele alındı. Tasarı 12 ülkenin desteğini almasına rağmen ABD'nin vetosu nedeniyle kabul edilmedi.
BM Genel Kurulu, 10 Mayıs 2024'te 143 ülkenin oyuyla Filistin'in tam üyeliğe uygun olduğunu belirterek örgüt içindeki katılım haklarını genişletti. Ancak Filistin'e Genel Kurulda oy kullanma hakkı tanınmadı.
2025'te Fransa, İngiltere, Kanada ve Avustralya'nın da aralarında bulunduğu ülkelerin Filistin'i tanımasıyla uluslararası destek genişledi. İsrail hükümeti ise bu tanıma kararlarına karşı çıktı.
Filistin'in uluslararası temsilinde ilerleme sağlanmasına rağmen sınırlar, güvenlik, Doğu Kudüs'ün statüsü ve toprakların bütünlüğüne ilişkin anlaşmazlıklar çözüme kavuşmadı.
38'İNCİ YILDA FİLİSTİN'İN TALEBİ NE?
Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas, bağımsızlık ilanının 38'inci yıl dönümü dolayısıyla 14 Kasım'da yayımladığı mesajda, Filistin halkının özgürlük, egemenlik ve bağımsız devlet kurma hakkından vazgeçmeyeceğini belirtti.
Abbas, Gazze Şeridi'nin Filistin topraklarının ayrılmaz bir parçası olduğunu vurgulayarak Gazze, Batı Şeria ve Doğu Kudüs'teki ulusal kurumların tek bir siyasi ve hukuki sistem altında birleştirilmesi gerektiğini söyledi. Doğu Kudüs'ün bağımsız Filistin Devleti'nin başkenti olması yönündeki tutumunu yineledi.
Türkiye'den de yıl dönümü dolayısıyla açıklama yapıldı. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, 15 Kasım 2026 tarihli mesajında Türkiye'nin 1988'de Filistin'i tanıdığını hatırlattı. Duran, 1967 sınırları temelinde, başkenti Doğu Kudüs olan, toprak bütünlüğüne sahip bağımsız ve egemen Filistin Devleti'nin kurulmasına yönelik desteğin devam edeceğini belirtti.
Filistin'in bağımsızlık ilanından bu yana geçen 38 yılda uluslararası tanınma ve diplomatik temsil alanında ilerleme sağlandı. Buna karşılık 1948'den beri devam eden mültecilik sorunu, 1967'de başlayan işgal, Gazze'deki insani yıkım ve Filistin topraklarının siyasi bölünmüşlüğü çözüme kavuşmadı.
Filistin'in BM'de tam üyelik kazanması, toprak bütünlüğünün sağlanması, sınırların ve Kudüs'ün statüsünün belirlenmesi ile Gazze ve Batı Şeria'nın tek bir yönetim altında birleştirilmesi, bağımsızlık ilanının 38'inci yılında çözüme ulaşmayı bekleyen temel başlıklar arasında yer alıyor.
