ABD Başkanı Donald Trump, Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ve Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen’in imzaladığı yeni Grönland anlaşmasının ayrıntıları ortaya çıktı. Anlaşmadaki en dikkat çekici bölümlerden biri, ABD’nin Grönland’daki askeri varlığını Narsarsuaq ve Mestersvig üzerinden genişletmesinin önünün açılması oldu.
Ancak anlaşma Grönland topraklarının veya bu bölgelerin ABD’ye devredilmesi anlamına gelmiyor. Danimarka’nın egemenliği ve Grönland halkının kendi kaderini tayin hakkı anlaşmada korunurken Washington’a daha geniş askeri erişim sağlanıyor.
İKİ NOKTANIN SEÇİLMESİ TESADÜF DEĞİL
ABD’nin kullanacağı noktalardan ilki Güney Grönland’daki Narsarsuaq. Burası, 1950’lerde kapatılan eski bir Amerikan askerî üssünün bulunduğu bölge.
İkinci nokta ise Doğu Grönland’daki Mestersvig. Bölge hâlen Danimarka’nın Sirius Köpek Kızak Devriyesi tarafından kullanılan bir tesise ev sahipliği yapıyor. Yani iki noktada da sıfırdan tamamen yeni bir askerî bölge oluşturulmasından ziyade mevcut veya geçmişte kullanılmış altyapının yeniden değerlendirilmesi söz konusu.
ASIL HEDEF GRÖNLAND’DAN FAZLASI
Anlaşmada yalnızca üslerden söz edilmiyor. ABD ordusunun iki nokta arasında Grönland’daki ve çevresindeki hava, kara ve deniz yollarına serbest erişim sağlayabilmesi öngörülüyor.
ABD’nin hızlı onay süreçleriyle insansız askerî tesisler kurabilmesinin de önü açılıyor. Bu tesislerin nerede kurulacağı ve hayata geçirilip geçirilmeyeceği konusunda ise son söz Danimarka ve Grönland makamlarında olacak.
NEDEN GRÖNLAND?
Anlaşmanın resmi gerekçesi Arktik ve Kuzey Atlantik güvenliğinin güçlendirilmesi. Danimarka hükümeti de metnin NATO çerçevesindeki ortak savunmayı güçlendirdiğini açıkladı.
Grönland’ın konumu ise anlaşmayı yalnızca bölgesel bir savunma düzenlemesi olmaktan çıkarıyor. Ada, Kuzey Amerika ile Avrupa arasındaki Arktik güzergâhların ortasında bulunuyor ve ABD’nin balistik füze takibinde kullandığı Pituffik Uzay Üssü’ne de ev sahipliği yapıyor.
NATO DIŞINDAKİ ÜLKELERE MADEN FRENİ
Anlaşmadaki bir başka dikkat çekici ayrıntı, askeri erişimin ötesinde kritik madenlere ilişkin.
Anlaşmaya göre NATO üyesi olmayan bir ülke, ABD, Danimarka ve Grönland’ın onayı olmadan adada askeri üs kuramayacak. Aynı sınırlama kritik mineraller ve nadir toprak elementlerinin çıkarılması için de geçerli olacak.
Bu hüküm, Grönland anlaşmasının yalnızca askeri güvenlikle değil, Arktik’te giderek önem kazanan stratejik ham madde rekabetiyle de bağlantılı olduğunu gösteriyor.
TRUMP ÇİN VE RUSYA’YI İŞARET ETMİŞTİ
Trump, yıl boyunca Grönland konusundaki açıklamalarında Çin ve Rusya’nın Arktik’teki faaliyetlerini gerekçe göstermişti. Ancak Politico’ya konuşan NATO kaynakları, Grönland çevresindeki Çin ve Rus askerî hareketliliğinin Trump’ın çizdiği ölçekte olmadığı değerlendirmesinde bulundu.
Dolayısıyla iki üs ve geniş erişim hakkının gerekçesi yalnızca bugünkü askerî tehdit değil; ABD’nin uzun vadede Arktik’te kalıcı hareket kabiliyeti elde etme hedefi olarak da okunuyor.
GRÖNLAND ABD’YE VERİLMEDİ
Anlaşmanın en önemli sınırı da burada. Trump’ın daha önce Grönland’ın kontrolünü ele geçirmeye yönelik açıklamalarına karşın, yapılan yeni anlaşma Danimarka Krallığı’nın egemenliğini ve Grönland halkının kendi geleceğini belirleme hakkını açık biçimde tanıyor.
Bu nedenle anlaşmada “ABD’ye iki üs verilmesi”, toprak veya egemenlik devri anlamına gelmiyor. Washington, Grönland’ı satın almak yerine askeri erişimini genişletirken Danimarka ve Grönland mülkiyet ve siyasi kontrolü koruyor.
ANLAŞMA HENÜZ TAMAMLANMIŞ DEĞİL
Üç liderin imzası sürecin son aşaması değil. Anlaşmanın yürürlüğe girebilmesi için tarafların gerekli parlamento süreçlerini tamamlaması gerekiyor.
Böylece aylar boyunca “Trump Grönland’ı alacak mı?” sorusuyla yürüyen tartışma farklı bir noktaya taşındı: ABD adanın sahibi olmadı ancak Arktik’te istediği askeri hareket alanının önemli bir bölümünü anlaşma yoluyla elde etmeye yaklaştı.
