ABD ile İran arasında şubat sonunda başlayan ve yaklaşık 7 aydır devam eden savaşta Washington'dan yeni dönemin sinyali geldi. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İran'ın nükleer ve konvansiyonel askeri kapasitesini hedef alan ilk aşamanın tamamlandığını belirterek savaşın birkaç ay içinde “çok farklı bir aşamaya” geçeceğini söyledi. Vance'ın açıklaması, bundan sonraki süreçte İran'ın yeniden askeri kapasite oluşturmasının engellenmesi ve Hürmüz Boğazı'ndaki kontrolün sürdürülmesinin Washington'ın öncelikleri arasında olacağını gösteriyor.
SAVAŞ ŞUBAT AYINDA BAŞLADI
ABD'nin İran'a yönelik geniş çaplı askeri harekâtı 28 Şubat'ta başladı. İlk aylarda yoğun saldırıların yaşandığı çatışma, haziran ayında varılan ateşkes mutabakatıyla daha düşük yoğunluklu bir döneme girdi. Ancak çatışmalar tamamen sona ermedi; İran'ın ticari gemilere ve ABD unsurlarına yönelik saldırıları ile Washington'ın karşılıkları devam etti.
ABD Temsilciler Meclisi de 15 Eylül'de Başkan Donald Trump'ın İran'a yönelik askeri operasyonlarını Kongre onayı olmadan sürdürmesini engellemeyi amaçlayan savaş yetkileri tasarısını 220'ye karşı 204 oyla kabul etti. Savaşın ABD'ye maliyetinin ise 38 milyar doları aştığı hesaplanıyor.
VANCE: İLK AŞAMA TAMAMLANDI
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Air Force Two'da New York Post'a verdiği röportajda Washington'ın İran stratejisinin iki aşamadan oluştuğunu anlattı.
Vance'a göre ilk aşamada İran'ın nükleer programının, konvansiyonel askeri gücünün ve bölgeye askeri güç yansıtma kapasitesinin zayıflatılması hedeflendi.
ABD Başkan Yardımcısı, Washington yönetiminin bu aşamayı tamamlanmış olarak değerlendirdiğini söyledi. İran'ın söz konusu kapasitelerinin ne ölçüde ortadan kaldırıldığı ise ABD yönetiminin değerlendirmesi niteliğinde.
“İKİNCİ AŞAMA” NE ANLAMA GELİYOR?
Vance ikinci aşamanın temel hedefini, İran'ın kaybettiği askeri ve nükleer kapasiteyi yeniden oluşturmasının engellenmesi olarak açıkladı.
Bu açıklama, ikinci aşamanın mutlaka yeni ve daha yoğun bir bombardıman dönemi anlamına geldiğini göstermiyor. Washington'ın stratejisinde askeri baskının yanı sıra İran'ın ekonomik olarak sınırlandırılması, petrol gelirlerinin azaltılması, yeniden silahlanmasının takip edilmesi ve Hürmüz'deki deniz trafiğinin güvence altına alınması öne çıkıyor.
Vance, bu dönemin diğer amacının savaşın ardından mümkün olduğunca küresel istikrarı korumak olduğunu belirtti.
ABD SAVAŞIN UZAMASINA MI HAZIRLANIYOR?
Vance'ın açıklaması savaş için kesin bir bitiş tarihi vermiyor. ABD Başkan Yardımcısı, çatışmanın birkaç ay içinde farklı bir aşamaya geçeceğini belirtirken gelecekte ne olacağını kesin olarak öngöremeyeceklerini söyledi.
ABD Başkanı Donald Trump ise savaşın kasım ayında yapılacak ara seçimlerin ardından sona erebileceğini dile getiriyor.
Washington'da bir süredir savaşın ara seçimlere kadar daha düşük yoğunlukta tutulması yönünde değerlendirmeler bulunduğu da bildiriliyor. Reuters'ın ABD yönetiminden kaynaklara dayandırdığı haberine göre yönetimdeki bazı isimler, seçimlere kadar geniş çaplı saldırılardan kaçınılmasını destekliyor. Bununla birlikte İran'ın ABD unsurlarına veya ticari gemilere yönelik saldırılarının yeniden geniş çaplı karşılıklara yol açabileceği değerlendiriliyor.
Dolayısıyla “ikinci aşama savaşın kesin olarak uzayacağı anlamına geliyor” demek için henüz erken. Ancak Vance'ın sözleri Washington'ın İran üzerindeki askeri, ekonomik ve deniz kaynaklı baskıyı kısa sürede tamamen kaldırmayı planlamadığını ortaya koyuyor.
HÜRMÜZ YENİDEN SÜRECİN MERKEZİNDE
Yeni dönemin en önemli başlıklarından biri Hürmüz Boğazı olacak. Vance, boğazdaki ticari trafiğin normal seviyesinin yüzde 50'sinin üzerine çıktığını söyledi.
ABD güçleri bölgede mayın temizleme faaliyetleri yürütürken ticari gemilerin geçişini korumaya ve İran'ın petrol ihracatını sınırlandırmaya yönelik faaliyetlerini sürdürüyor. Ancak Hürmüz'deki durum tamamen normale dönmüş değil.
Boğazın önemi yalnızca ABD ile İran arasındaki askeri mücadeleden kaynaklanmıyor. Hürmüz, küresel enerji ticaretinin başlıca geçiş noktalarından biri olduğu için buradaki yeni bir çatışma veya gemi trafiğinde yaşanacak aksama petrol fiyatlarından taşımacılık ve sigorta maliyetlerine kadar geniş bir alanda sonuç doğurabilir.
İKİNCİ AŞAMADA ÜÇ BAŞLIK ÖNE ÇIKIYOR
Vance'ın açıklamaları ve Washington'ın son dönemde attığı adımlar birlikte değerlendirildiğinde ikinci aşamada üç alan öne çıkıyor: İran'ın nükleer ve askeri kapasitesini yeniden oluşturmasının engellenmesi, ekonomik baskının sürdürülmesi ve Hürmüz Boğazı'ndaki ticari geçişlerin güvence altında tutulması.
Ancak askeri seçenek masadan kalkmış değil. İran'ın yeniden silahlanmaya yönelmesi veya ABD ve ticari gemilere yönelik saldırıların artması halinde Washington'ın yeniden doğrudan askeri operasyonlara başvurup vurmayacağı savaşın seyrini belirleyecek.
Bu nedenle Vance'ın sözleri “savaş bitti” açıklamasından çok, savaşın ilk yoğun askeri döneminden daha uzun süreli baskı ve çevreleme dönemine geçilebileceğinin işareti olarak değerlendirilebilir. Nihai tablonun askeri operasyonlarla mı yoksa yeni bir ABD-İran anlaşmasıyla mı şekilleneceği ise henüz belli değil.
