Küresel ısınmanın geleceğine ilişkin yeni tahminler, iklim değişikliğiyle mücadelede kritik bir döneme girildiğini ortaya koydu. Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP), mevcut politikaların sürdürülmesi halinde küresel sıcaklık artışının yüzyıl sonunda 2,8 dereceye ulaşabileceğini açıkladı. Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Levent Kurnaz ise sıcaklık artışının 1,5 derece sınırını aştıktan sonra yeniden bu seviyeye düşürülmesinin ciddi belirsizlikler içerdiğini söyledi. Kurnaz, bazı iklim değişikliklerinin sıcaklıklar düşse bile geri döndürülemeyebileceğini vurguladı.
BM RAPORUNDA 2,8 DERECELİK ISINMA SENARYOSU
Birleşmiş Milletler Çevre Programının yayımladığı "Dönüş Noktası" başlıklı Emisyon Açığı Raporu, küresel sıcaklık artışının geleceğine ilişkin farklı senaryoları değerlendirdi. Rapora göre mevcut iklim politikalarının devam etmesi durumunda, 2100 yılına kadar küresel sıcaklıkların sanayi öncesi döneme kıyasla yaklaşık 2,8 derece artması bekleniyor.
Ülkelerin sera gazı emisyonlarını azaltmaya yönelik Ulusal Katkı Beyanları'nı (NDC) uygulaması ve benzer çalışmaların sürdürülmesi halinde ise sıcaklık artışının 2,6 dereceyle sınırlandırılabileceği öngörülüyor. Ancak her iki senaryoda da küresel sıcaklık artışı, iklim mücadelesinin temel hedeflerinden biri olan 1,5 derece seviyesinin üzerinde kalıyor.
1,5 DERECE HEDEFİ İÇİN EMİSYONLAR HIZLA AZALTILMALI
UNEP raporunda, küresel sıcaklık artışının 1,5 derece sınırını geçtikten sonra yeniden bu seviyeye düşürülmesini içeren bir senaryo da ele alındı.
Bu senaryoya göre sıcaklık artışının yüzyılın ortalarına doğru 1,7 ila 1,8 dereceyle sınırlandırılması, ardından 2100 yılına kadar yeniden 1,5 dereceye veya altına gerilemesi değerlendiriliyor. Ancak bunun gerçekleşme olasılığı yaklaşık yüzde 50 olarak hesaplanıyor.
Raporda bu hedefe ulaşılabilmesi için küresel sera gazı emisyonlarının 2025 seviyelerine kıyasla ciddi biçimde azaltılması gerektiği belirtiliyor.
Öngörülen azaltım hedefleri şöyle:
-
2030 yılına kadar: Yüzde 18
-
2035 yılına kadar: Yüzde 45
-
2040 yılına kadar: Yüzde 69
Bu hedefler, sıcaklık artışını sınırlandırmak için önümüzdeki yıllarda emisyon azaltım çalışmalarının hızlandırılması gerektiğini ortaya koyuyor.
KÜRESEL ISINMANIN HIZI ARTIYOR
UNEP'in tahminlerini değerlendiren Prof. Dr. Levent Kurnaz, küresel sıcaklıklarda son dönemde belirgin bir hızlanma gözlendiğine işaret etti. Uzun yıllar boyunca küresel sıcaklıkların yaklaşık her 10 yılda 0,2 derece arttığını belirten Kurnaz, son yıllardaki yükselişin ne kadarının kalıcı olduğunun bilimsel olarak tartışıldığını söyledi.
Kurnaz, yüzyıl sonunda 2,8 derecelik artışla sınırlı kalınabilmesi için küresel ısınmanın önümüzdeki dönemde yavaşlaması gerektiğini belirterek şu ifadeleri kullandı:
"Küresel sıcaklıklar uzun yıllar boyunca yaklaşık 10 yılda 0,2 derece artarken son dönemde belirgin bir hızlanma gözlüyoruz fakat bu hızlanmanın ne kadarının kalıcı olduğu bilimsel olarak tartışılıyor. Ancak 2100 yılında 2,8 derece ile sınırlı kalabilmemiz için yüzyılın geri kalanındaki ortalama ısınma hızının yakın dönemde gözlediğimiz düzeyin altına inmesi gerekiyor"
KARBON SALIMLARINDA KALICI DÜŞÜŞ SAĞLANAMADI
Yenilenebilir enerji ve elektrikli ulaşım alanlarında önemli ilerlemeler kaydedilmesine rağmen küresel karbondioksit salımlarının henüz kalıcı biçimde azalmaya başlamadığını belirten Kurnaz, uluslararası iklim politikalarındaki sorunlara değindi.
Son iki yılda yaşanan bazı siyasi gelişmelerin ülkeler arasındaki iklim işbirliğini zorlaştırdığını ifade eden Kurnaz, ABD'nin Paris Anlaşması'ndan yeniden ayrılmasını buna örnek gösterdi.
Kurnaz'a göre küresel sıcaklık artışının 2,8 dereceyle sınırlandırılması mümkün olsa da mevcut koşullar bu hedefe ulaşılacağı konusunda kesin bir güvence sunmuyor.
BUZULLARIN ERİMESİ VE ORMANLARDAKİ KAYIPLAR RİSKİ ARTIRIYOR
İklim sisteminin kendi içinde küresel ısınmayı hızlandırabilecek süreçler bulunduğunu belirten Kurnaz, buz ve kar örtüsünün azalmasını önemli risklerden biri olarak gösterdi.
Donmuş topraklardan atmosfere karbon salınması ve ormanların karbon tutma kapasitesinin zayıflaması da sıcaklık artışını güçlendirebilecek gelişmeler arasında yer alıyor. Bunun yanında iklim sisteminde bazı kritik eşiklerin aşılması, değişimlerin daha da hızlanmasına neden olabilecek süreçleri gündeme getiriyor.
Kurnaz, beklenenden daha düşük sıcaklık artışına yol açabilecek belirsizliklerin de bulunduğunu ancak ısınmayı artırabilecek risklerin daha ağır bastığı görüşünde olduğunu ifade etti.
1,5 DERECEYE GERİ DÖNMEK NEDEN ZOR?
UNEP raporundaki düşük aşım senaryoları, dünya sıcaklıklarının önce 1,5 derece sınırını geçmesini ve ardından yüzyılın ikinci yarısında yeniden düşürülmesini öngörüyor. Kurnaz ise bu senaryoların gerçekleşebilmesi için yalnızca sera gazı salımlarının azaltılmasının yeterli olmayacağını belirtti.
Atmosferdeki karbondioksit miktarının da büyük ölçüde düşürülmesi gerektiğini ifade eden Kurnaz, bunun için salınandan daha fazla karbondioksitin atmosferden uzaklaştırılmasının zorunlu olduğunu söyledi. Net negatif karbondioksit salımı olarak tanımlanan bu sürecin, küresel ölçekte uygulanabilirliği konusunda henüz yeterli kanıt bulunmadığını vurguladı.
YÜZ MİLYARLARCA TON KARBONDİOKSİTİN UZAKLAŞTIRILMASI GEREKEBİLİR
Küresel sıcaklıkların yeniden 1,5 derece seviyesine düşürülmesi için ihtiyaç duyulan karbon giderme kapasitesinin büyüklüğüne değinen Kurnaz, mevcut teknolojilerin yeterliliğinin belirsiz olduğunu anlattı.
Atmosferden karbondioksit uzaklaştırmanın önemli miktarda enerji, arazi, altyapı ve finansman gerektirdiğini belirten Kurnaz, şu değerlendirmeyi yaptı:
"Atmosferden yüz milyarlarca ton karbondioksit uzaklaştırmak, çok büyük yatırımlar, enerji, arazi, altyapı ve güvenli, kalıcı karbon depolama kapasitesi gerektiriyor. Bugün bu teknolojilerin ve yöntemlerin bazılarını biliyoruz ancak bunları küresel ölçekte, yeterli hızda ve güvenilir biçimde uygulayabileceğimiz henüz kanıtlanmış değil"
Bu nedenle küresel ısınmanın 1,5 derece sınırını aşmasının ardından sıcaklıkların yeniden düşürülebileceğine ilişkin senaryolar, teknolojik ve ekonomik belirsizlikler taşıyor.
SICAKLIK DÜŞSE BİLE BAZI KAYIPLAR GERİ ALINAMAYABİLİR
Kurnaz, sıcaklık artışının gelecekte azaltılmasının iklim değişikliğinin neden olduğu bütün zararları ortadan kaldırmayacağını vurguladı. Bazı iklim süreçlerinin, küresel sıcaklıklar düşse bile yüzyıllar boyunca devam edebileceğini belirtti.
Yok olan canlı türlerinin, kaybedilen buzulların ve çöken ekosistemlerin eski haline dönmesinin mümkün olmayabileceğine işaret etti. Bu nedenle iklim politikalarının gelecekte sıcaklıkların yeniden düşürülebileceği varsayımına dayandırılmasının riskli olduğunu söyledi.
2,8 DERECELİK ARTIŞ İÇİN CİDDİ UYARI
Küresel ısınmanın 2,8 dereceye ulaşmasının dünya açısından ciddi tehlikeler barındırdığını belirten Kurnaz, sıcaklık artışının daha yüksek seviyelere çıkmasından endişe duyduğunu dile getirdi.
İklim sisteminde geri döndürülemeyecek eşiklerin aşılmasının en önemli risklerden biri olduğunu vurgulayan Kurnaz, şu ifadeleri kullandı:
"2,8 derece çok tehlikeli bir dünya anlamına geliyor ve benim kişisel kaygım, daha yüksek bir ısınmaya doğru giderek, bu esnada aşılan eşiklerin geri dönüşü olmamasından kaynaklanıyor."
COP31'DEN NET KARAR ÇIKACAK MI?
Küresel iklim müzakerelerinin geleceğini de değerlendiren Kurnaz, COP31'de karbon salımlarının azaltılmasına yönelik somut kararlar alınması konusunda iyimser olmadığını ifade etti.
Zirveden emisyon azaltımına ilişkin net bir karar çıkmasını beklemediğini belirten Kurnaz, alınabilecek kararların da belirsiz ifadeler içerebileceğini öngördü.
UNEP'in raporunda ortaya konulan senaryolar, iklim değişikliğiyle mücadelede emisyon azaltımının hızlandırılması gerektiğini gösterirken uzmanların değerlendirmeleri, 1,5 derece sınırının aşılması halinde geri dönüşün kolay olmayacağına işaret ediyor.
