Yemen'deki Husilerin Suudi Arabistan'a yönelik saldırılarının artması, Ankara-Riyad-İslamabad hattında savunma diplomasisini hızlandırdı. Al Jazeera ve Reuters'ın aktardığına göre Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan, genelkurmay başkanlarının katılımıyla acil bir görüşme gerçekleştirmeye hazırlanıyor. Gelişme, 7 Ağustos'ta imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın sahadaki gelişmeler karşısında nasıl işleyeceği sorusunu da gündeme taşıdı. Ancak şu ana kadar Türkiye'nin Yemen'deki çatışmalara doğrudan katılmasına ilişkin açıklanmış bir karar bulunmuyor.
RİYAD'DAKİ MASANIN ARKASINDA NEW YORK GÖRÜŞMESİ VAR
Savunma hattındaki hareketliliğin bir önceki durağı New York oldu. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Faysal bin Ferhan ve Pakistan Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Ishaq Dar ile bir araya geldi.
Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı kaynaklarından Anadolu Ajansına verilen bilgiye göre toplantıda, Mekke Ortak Savunma Anlaşması kapsamındaki iş birliğinin kurumsallaştırılması için teknik düzeyde yürütülen müzakerelerin geldiği aşama değerlendirildi. Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesinin sonraki toplantısının hazırlıkları da görüşüldü.
Suudi Arabistan resmi haber ajansı SPA'ya dayandırılan Al Jazeera haberine göre ise New York'taki temasların ardından üç ülkenin genelkurmay başkanlarının acil toplantısının planlandığı açıklandı. Görüşmede Suudi Arabistan'ın nasıl desteklenebileceğinin ele alınması bekleniyor. Toplantının tarihi ve değerlendirilecek desteğin biçimi ise açıklanmış değil.
Reuters da üç ülkenin ortak savunma anlaşması çerçevesinde üst düzey ve acil bir görüşme gerçekleştireceğini bildirdi.
MEKKE ANLAŞMASI NEDEN ŞİMDİ ÖNEM KAZANDI?
Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan, Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nı 7 Ağustos'ta imzaladı. SPA tarafından yayımlanan ortak açıklamaya göre anlaşmanın temel hükümlerinden biri, üç ülkeden herhangi birine yönelik silahlı saldırının tüm taraflara yapılmış kabul edilmesi. Anlaşma aynı zamanda savunma iş birliğinin geliştirilmesini ve ortak caydırıcılığın güçlendirilmesini öngörüyor.
Üç ülke anlaşmayı yalnızca imza aşamasında bırakmadı. Dışişleri ve savunma bakanları ile genelkurmay başkanları 31 Ağustos'ta İstanbul'da Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi formatında ilk kez toplandı. Toplantının ardından Riyad'da bir sekretarya kurulması, ilk genel sekreterin Pakistan'dan seçilmesi ve savunma sanayisinden ortak teknoloji geliştirmeye kadar farklı alanlarda iş birliğinin ilerletilmesi kararlaştırıldı.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da o toplantının ardından ittifakın savunma temelli olduğunu ve herhangi bir devlete karşı kurulmadığını vurguladı. Fidan ayrıca mekanizmanın Türkiye'nin NATO ve diğer anlaşmalardan kaynaklanan yükümlülüklerinin yerine geçmediğini, bunların tamamlayıcısı olduğunu söyledi.
Bu nedenle Riyad'da planlanan yeni askeri görüşme, henüz kurumsallaşma aşamasındaki mekanizmanın devam eden bir güvenlik sorunu karşısındaki önemli toplantılarından biri olacak.
TÜRKİYE'NİN ASKERİ DESTEĞİ HANGİ AŞAMADA?
Ankara'nın tutumuna ilişkin en açık açıklamalardan biri Hakan Fidan'dan geldi. Fidan, 19 Eylül'de NTV'ye verdiği mülakatta Suudi Arabistan'ın toprak bütünlüğü, egemenliği ve altyapısına yönelik saldırılara dikkat çekti.
Fidan, Mekke Anlaşması'nın taraflara müttefiklik sorumluluğu yüklediğini belirtirken Türkiye ile Suudi Arabistan'ın dayanışma içinde olduğunu ve durum analizlerinin sürdüğünü söyledi. Suudi Arabistan'ın özellikle bazı teknik alanlarda askeri ihtiyaçlarının ortaya çıkabileceğini belirten Fidan, Türkiye'nin bunları karşılamasında sorun olmayacağını ifade etti.
Bu açıklama, Türkiye'nin Suudi Arabistan'a destek vermeye açık olduğunu gösteriyor. Ancak desteğin niteliği konusunda açıklanmış ayrıntılı bir plan bulunmuyor. Dolayısıyla mevcut bilgilerden Türkiye'nin Yemen'de doğrudan bir kara veya hava operasyonuna katılacağı sonucu çıkarılamıyor.
Al Jazeera'nın aktardığına göre Pakistan tarafından da Suudi Arabistan'ın savunulmasına yönelik güçlü mesajlar geldi. Ancak Riyad'ın Pakistan'dan ilave asker talep edip etmediğine ilişkin açıklama yapılmadı.
HUSİ SALDIRILARI SAVUNMA MEKANİZMASINI GÜNDEME TAŞIDI
Diplomatik hareketliliğin hızlanmasının arkasında sahadaki çatışmalar bulunuyor. Al Jazeera'nın haberine göre Suudi Arabistan, 24 Eylül'de Taif ve Yanbu'ya yönelen altı balistik füzenin hava savunma sistemleri tarafından düşürüldüğünü açıkladı. Husiler ise Riyad'daki bir hedef ile Yanbu'daki Saudi Aramco tesislerine füze ve drone saldırıları düzenlediklerini öne sürdü.
Suudi Arabistan'ın açıklamasında Mekke'nin yanı sıra sivil ve ekonomik tesislere yönelik saldırılar kınanırken, Riyad'ın Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51. maddesinden kaynaklanan meşru müdafaa hakkına vurgu yapıldı.
Gerilimin bir başka boyutu ise Kızıldeniz ve Babülmendep hattı. Al Jazeera'nın aktardığı bilgilere göre Yemen'deki çatışmalar ağırlaşırken Husiler Kızıldeniz kıyısındaki varlıklarını genişletti. Bu gelişmeler, Babülmendep çevresindeki güvenlik tartışmalarını da artırdı.
RİYAD'DAKİ TOPLANTIDA NE ARANACAK?
Mevcut resmi açıklamalar ve uluslararası haber kaynaklarının aktardıkları birlikte değerlendirildiğinde üç ayrı başlık öne çıkıyor: Mekke Savunma İttifakı'nın kurumsal mekanizmalarının işletilmesi, Suudi Arabistan'ın savunma ihtiyaçlarının değerlendirilmesi ve üç ülkenin askeri koordinasyonunun hangi çerçevede sürdürüleceğinin belirlenmesi. Bu, kaynaklardan hareketle yapılan bir çerçevelemedir; toplantının ayrıntılı gündemi henüz kamuoyuna açıklanmış değil.
Bu nedenle gelişmeyi şimdiden “Türkiye Husilere karşı savaşa giriyor” şeklinde okumak mevcut verilerin ötesine geçiyor. Doğrulanabilen tablo, Ankara'nın Suudi Arabistan ile dayanışma mesajı verdiği, teknik askeri ihtiyaçların karşılanmasına açık olduğunu açıkladığı ve üç ülkenin askeri düzeyde yeni bir görüşmeye hazırlandığı yönünde.
Riyad'daki görüşmenin önemi de burada ortaya çıkıyor: Mekke'de imzalanan savunma anlaşmasının devam eden Husi saldırıları karşısında hangi somut mekanizmalarla işletileceği, toplantıdan çıkacak açıklamalarla daha belirgin hale gelebilir.
