Rusya-Ukrayna Savaşı beşinci yılına yaklaşırken enerji başlığı yeniden diplomatik temasların merkezine yerleşti. ABD Başkanı Donald Trump’ın 9 Ekim’de Rusya’nın ABD ve küresel piyasalara dizel yakıt sağlayacağını açıklaması, ardından Rusya ile Ukrayna arasında enerji ateşkesi sağlandığını duyurması yeni bir tartışma başlattı.
Marmara Üniversitesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. İlyas Kemaloğlu’na göre bu gelişmeler yalnızca enerji piyasalarını değil, savaşın diplomatik seyrini de etkileyebilecek bir fırsat oluşturabilir. Ancak özellikle enerji ateşkesinin uygulanması konusunda ciddi belirsizlikler bulunuyor.
ENERJİ SAVAŞTAN ÖNCE DE GERİLİM KONUSUYDU
Rusya, Ukrayna ve Avrupa Birliği arasında enerji kaynaklı anlaşmazlıklar savaş öncesinde de uzun yıllardır devam ediyordu. Özellikle doğal gaz ödemeleri, transit hatlar ve Avrupa’nın Rus enerji kaynaklarına bağımlılığı sık sık gerilim yaratıyordu.
Savaşın başlamasının ardından Avrupa Birliği, Rusya’dan yaptığı enerji ithalatını önemli ölçüde azaltırken ABD’den sıvılaştırılmış doğal gaz alımını artırdı. Buna rağmen Rusya’nın küresel enerji piyasasındaki ağırlığı ve Orta Doğu’daki istikrarsızlık enerji fiyatları üzerindeki baskının sürmesine neden oldu.
Kemaloğlu’na göre Ukrayna’nın Rusya’daki enerji tesislerine yönelik saldırıları da son dönemde yakıt arzı ve fiyatlar üzerindeki baskıyı artıran unsurlardan biri oldu.
RUSYA ABD’YE DİZEL TEDARİK EDECEK
Trump’ın duyurduğu mutabakata göre Rusya’nın ilk aşamada ABD ve küresel piyasalara 300 bin tonun üzerinde dizel yakıt sağlaması öngörülüyor. Sonraki aşamalarda bu miktarın 500 bin tona, ardından 1 milyon tona çıkarılması planlanıyor.
Kemaloğlu, söz konusu mutabakatın hem Washington hem de Moskova açısından çeşitli avantajlar taşıdığı görüşünde. ABD yönetiminin yakıt fiyatlarını aşağı çekmeyi hedeflediğini belirten Kemaloğlu, Rusya’nın ise yaptırımların gevşetilmesi ve enerji kaynaklarının küresel piyasalardaki öneminin yeniden gösterilmesi açısından anlaşmayı fırsat olarak gördüğünü değerlendiriyor.
ENERJİ ATEŞKESİNDE BELİRSİZLİK SÜRÜYOR
Rusya ile ABD arasındaki enerji mutabakatının uygulanabilmesi açısından Rusya’daki petrol tesislerine yönelik saldırıların durdurulması önemli başlıklardan biri olarak öne çıkıyor.
Trump, Rusya ile Ukrayna arasında enerji altyapılarını kapsayan bir ateşkes sağlandığını açıklasa da Kemaloğlu, bu başlıkta uygulamanın daha zor olabileceğine dikkati çekiyor.
Kremlin’in böyle bir mutabakatı resmen teyit etmediğini belirten Kemaloğlu, Ukrayna tarafının da anlaşmaya karşı olmadığını ancak şartların kendilerine bildirilmesi gerektiğini ifade ettiğini hatırlatıyor. Daha önce benzer açıklamalar yapılmasına rağmen sahadaki saldırıların devam etmiş olması da yeni girişimin uygulanabilirliğine ilişkin soru işaretlerini artırıyor.
ENERJİ ATEŞKESİ DİPLOMASİ İÇİN KAPI AÇABİLİR
Kemaloğlu’na göre enerji ateşkesinin sağlanması yalnızca enerji piyasalarını rahatlatmakla sınırlı kalmayabilir. Rusya ile Ukrayna’nın sınırlı da olsa önemli bir başlıkta uzlaşması, daha kapsamlı müzakereler açısından bir güven zemini oluşturabilir.
Ancak kalıcı barış için toprakların statüsü, güvenlik garantileri, yaptırımlar ve ekonomik yatırımlar gibi çok daha kapsamlı başlıklarda anlaşmaya varılması gerekiyor.
Bu nedenle enerji ateşkesi tek başına savaşı sona erdirecek bir gelişme olarak görülmese de diplomatik sürecin yeniden hareketlenmesine katkı sağlayabilecek adımlardan biri olarak değerlendiriliyor.
WASHINGTON KİEV ÜZERİNDE BASKIYI ARTIRIYOR
Kemaloğlu’nun değerlendirmesine göre Trump yönetimi, Ukrayna’nın Rusya’daki petrol rafinerilerine yönelik saldırıları durdurmasını istiyor.
Washington’ın Kiev’e karşı silah yardımlarının azaltılması ve istihbarat paylaşımının sınırlandırılması gibi seçenekleri yeniden gündeme taşıdığı ifade ediliyor.
Ukrayna’da seçimlerin yapılması meselesi de son dönemde yeniden tartışılmaya başlandı.
UKRAYNA’DA SEÇİM TARTIŞMASI YENİDEN GÜNDEMDE
Volodimir Zelenskiy’nin devlet başkanlığı görev süresinin 2024’te sona ermesi, savaş koşullarında seçimlerin yapılıp yapılmayacağı tartışmasını beraberinde getirmişti.
Kemaloğlu’nun aktardığına göre Zelenskiy, seçim yapılmasına hazır olduğunu ancak bunun için Rusya’nın 60 günlük ateşkesi kabul etmesi gerektiğini savunuyor.
Rus tarafında ise böyle bir sürenin Ukrayna’ya yeni askeri yardım alma ve ordusunu yeniden yapılandırma imkânı sağlayabileceği yönünde değerlendirmeler bulunuyor. Enerji alanında sağlanabilecek sınırlı bir ateşkesin bu tartışmayı da etkileyebileceği belirtiliyor.
TÜRKİYE AÇISINDAN DA YAKINDAN İZLENİYOR
Rusya-ABD enerji mutabakatı ve olası enerji ateşkesi Türkiye açısından da önem taşıyor.
Türkiye savaşın başından bu yana Moskova ile Kiev arasında arabuluculuk girişimlerini sürdürürken Karadeniz’de çatışmaların yayılma riskine de dikkat çekiyor.
Kemaloğlu’na göre enerji mutabakatının uygulanması küresel yakıt fiyatları üzerinden Türkiye’ye de olumlu yansıyabilir. Enerji altyapılarına yönelik saldırıların durdurulması ise Karadeniz’de güvenlik risklerinin sınırlanması açısından önem taşıyor.
Sonuç olarak enerji başlığında atılacak sınırlı bir adım bile Rusya ile Ukrayna arasında daha geniş kapsamlı diplomatik temasların önünü açabilecek bir fırsat olarak görülüyor. Ancak bunun gerçekleşip gerçekleşmeyeceği, özellikle Moskova ve Kiev’in sahadaki uygulamalarına bağlı olacak.
