Suriye ile Rusya, yaklaşık 18 ay süren müzakerelerin ardından Moskova’nın ülkedeki iki stratejik askeri tesisi Hmeymim ve Tartus’un geleceği konusunda anlaşmaya vardı. Yeni düzenlemeyle sivil ve ticari tesislerin yönetimi Suriye devletine geçerken, Rusya’nın askeri kullanımındaki bölümlerin ortak eğitim ve nitelik kazandırma merkezlerine dönüştürülmesi kararlaştırıldı. Düzenleme, Rusya’nın Suriye’de tamamen çekilmesinden ziyade ülkedeki askeri varlığının kapsamının ve statüsünün önemli ölçüde değiştirilmesi anlamına geliyor.
18 AYLIK PAZARLIKTA ANLAŞMA SAĞLANDI
Suriye Dışişleri Bakanlığının açıklamasına göre Şam ve Moskova arasında Beşar Esad yönetiminin Aralık 2024’te sona ermesinin ardından başlayan müzakereler yaklaşık bir buçuk yıl sürdü. Görüşmelerin sonunda Rusya’nın Suriye kıyısındaki varlığını yeniden düzenleyen bir mutabakata varıldı. Buna göre Hmeymim’deki sivil havalimanı tesisleri ile Tartus Limanı’ndaki ticari alanların yönetimi Suriye makamlarına devredilecek. Tartus’taki 4 numaralı ticari iskele ve bağlantılı tesislerin de Şam yönetimine geçmesi öngörülüyor. Devir ve yeniden yapılanma sürecinin yaklaşık üç ay içinde tamamlanması planlanıyor.
RUS ÜSLERİ ORTAK EĞİTİM MERKEZLERİNE DÖNÜŞECEK
Anlaşmanın en önemli maddelerinden biri, Hmeymim ve Tartus’taki askeri tesislerin statüsünün değiştirilmesi oldu. Bu alanların yalnızca Rusya tarafından kullanılan klasik askeri üsler olarak faaliyet göstermesi sona erecek ve tesisler Rusya-Suriye ortak eğitim merkezlerine dönüştürülecek. Böylece Rus askeri personelinin Suriye’de tamamen ortadan kalkması beklenmezken, Moskova’nın üsler üzerindeki tek taraflı kullanım hakkı önemli ölçüde sınırlandırılmış olacak. Hmeymim, Rusya’nın 2015’ten itibaren Suriye’de yürüttüğü hava operasyonlarının merkezi olmuş, Tartus ise Rus donanmasının Akdeniz’deki en önemli ikmal ve bakım noktalarından biri olarak kullanılmıştı.
ESAD’IN DEVRİLMESİ RUSYA’NIN SURİYE’DEKİ DENGESİNİ DEĞİŞTİRDİ
Rusya, 2015 yılında Beşar Esad yönetimine destek amacıyla Suriye’ye doğrudan askeri müdahalede bulunmuş ve Hmeymim Hava Üssü’nü operasyonlarının ana merkezi haline getirmişti. Tartus’taki Rus askeri varlığının geçmişi ise Sovyetler Birliği dönemine, 1970’lere kadar uzanıyor. Esad’ın Aralık 2024’te devrilerek Rusya’ya gitmesinin ardından Moskova’nın ülkedeki askeri geleceği belirsizleşti. Rusya bazı birliklerini ve askeri ekipmanlarını azaltırken, yeni Suriye yönetimi Moskova ile ilişkileri tamamen koparmak yerine yeniden tanımlamayı tercih etti. Ahmed Şara yönetiminin Rusya ile yaptığı görüşmelerde üslerin geleceği, ekonomik ilişkiler ve Suriye’nin yeniden yapılanması öne çıkan başlıklardan oldu.
RUSYA İÇİN AKDENİZ’DE STRATEJİK KAYIP
Hmeymim ve Tartus, Rusya’nın yalnızca Suriye’de değil Akdeniz, Orta Doğu ve Afrika’daki askeri faaliyetleri açısından da stratejik önem taşıyor. Tartus uzun yıllar Rusya’nın bölgedeki deniz kuvvetlerine ikmal ve bakım imkânı sağlarken, Hmeymim Moskova’nın hava operasyonlarının ve lojistik faaliyetlerinin merkezi oldu. Yeni anlaşmayla Rusya bu tesislerde varlığını tamamen sonlandırmasa da tek başına üs işletme modelinden ortak kullanım sistemine geçiyor. Bu değişiklik Moskova’nın Suriye’deki askeri hareket alanının daralması olarak değerlendirilirken, Şam yönetimi aynı dönemde ABD, Avrupa ülkeleri ve Arap dünyasıyla ilişkilerini geliştirmeye çalışıyor. Bu nedenle anlaşma, Esad sonrası Suriye’nin dış politikasında daha dengeli ve çok yönlü bir çizgiye yönelmesinin önemli göstergelerinden biri olarak görülüyor.
