SpaceX’e ait yaklaşık 4 ton ağırlığındaki Falcon 9 roketinin üst kademesinin, bir yılı aşkın süre uzayda kontrolsüz şekilde ilerledikten sonra Ay yüzeyine çarptığı belirlendi.
Saniyede yaklaşık 2,4 kilometre hızla gerçekleştiği tahmin edilen çarpışma anı doğrudan görüntülenemedi. Ancak teleskop gözlemleri, Ay’dan uzaya yayılan sodyum ve lityum izlerinin oluştuğunu ortaya koydu.
ROKET PARÇASI AY’A ÇARPMADAN ÖNCE UZAYDA SÜRÜKLENDİ
Falcon 9’un üst kademesi, 15 Ocak 2025’te iki özel iniş aracını Ay yolculuğuna taşıdıktan sonra görevini tamamladı.
Yakıtı yeniden güvenli bir yörüngeye yönlendirmeye yetmeyen roket parçası, Dünya ile Ay arasındaki bölgede kontrolsüz şekilde hareket etmeye başladı. Yer çekimi kuvvetleri ve Güneş etkinliğinin etkisiyle zaman içinde Ay’a çarpma rotasına girdi.
Uzmanların hesaplamalarına göre 12 metreden uzun roket parçasının 5 Ağustos’ta yaklaşık 8 bin 700 kilometre hızla Ay’a ulaşması bekleniyordu.
ÇARPIŞMA ANININ GÖRÜNTÜSÜ YAKALANAMADI
Ay yüzeyindeki çarpışma anı veya oluşan ışık parlaması teleskoplarla doğrudan görüntülenemedi.
Ancak Şili’deki Avrupa Güney Gözlemevi’ne ait Çok Büyük Teleskop ile yapılan gözlemlerde, çarpışmanın ardından uzaya yayılan madde bulutu tespit edildi.
Boston Üniversitesi’nden astronom Carl Schmidt, gözlemlenen sodyum ve lityum izlerinin roket çarpması sonucu oluştuğundan emin olduklarını belirtti.
AY YÜZEYİNDE KRATER OLUŞMASI BEKLENİYOR
Çarpışmanın gerçekleştiği tahmin edilen bölgenin, Ay’ın Dünya’dan görülebilen ve görünmeyen yüzleri arasındaki sınıra yakın Einstein Krateri çevresi olduğu belirtildi.
NASA’nın Ay yörüngesinde bulunan Lunar Reconnaissance Orbiter aracının önümüzdeki günlerde bölgeden geçerek oluşan yeni krateri görüntülemesi bekleniyor.
Ay’ın atmosferi bulunmadığı için roket parçası yüzeye ulaşmadan yanmadı. Uzmanlar, yüksek hızla gerçekleşen çarpışmanın geniş bir alana Ay tozu yaymış olabileceğini değerlendiriyor.
FALCON 9 İKİ AY GÖREVİNDE KULLANILDI
Falcon 9 roketi, Firefly Aerospace tarafından geliştirilen Blue Ghost ve Japon şirketi ispace tarafından hazırlanan Resilience isimli iniş araçlarını Ay’a taşıdı.
Blue Ghost, Mart 2025’te Ay’a başarılı şekilde iniş yaparak özel sektör tarafından gerçekleştirilen önemli ticari Ay görevlerinden birini tamamladı. Resilience ise Haziran 2025’teki iniş girişiminde Ay yüzeyine çarptı.
UZAY ENKAZI SORUNU YENİDEN GÜNDEMDE
SpaceX yöneticisi Julianna Scheiman, çarpışmanın planlı bir operasyon olmadığını belirterek, benzer durumların yaşanmaması için NASA ile çalışmalar yürütüldüğünü açıkladı.
Ay çevresindeki uzay trafiğinin artmasıyla birlikte kontrolsüz roket parçaları konusu yeniden gündeme geldi. 2022 yılında Çin’e ait olduğu belirlenen başka bir roket parçası da kontrolsüz şekilde Ay’a çarpmıştı.
Uzmanlara göre gelecekte Ay’da kurulması planlanan üsler, bilimsel çalışmalar ve ticari görevlerin artmasıyla uzay enkazının yönetimi daha önemli hale gelecek.
