ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in Washington’daki görüşmesi, iki ülke arasındaki ticaret ve stratejik rekabette yeni kararları beraberinde getirdi. Taraflar belirli ürünlerde tarife indiriminden ticaret ve yatırım mekanizmalarına, yapay zeka diyaloğundan küresel güvenlik meselelerine kadar çeşitli başlıklarda adım attı. Buna karşılık Tayvan, kritik mineraller ve teknoloji rekabeti gibi uzun süredir devam eden anlaşmazlıklar gündemdeki yerini korudu.
TİCARETTE 30 MİLYAR DOLARLIK ADIM
Şi Cinping’in 23-25 Eylül tarihlerindeki ABD ziyareti kapsamında Trump ile yapılan görüşmelerde ekonomi ve ticaret öne çıkan başlıklar arasında yer aldı. Taraflar, her iki yönde 30 milyar dolarlık hassas olmayan ürün grubuna daha avantajlı tarife uygulanmasına yönelik tavsiyelerde uzlaştı. Düzenleme kapsamında ABD’nin Çin’e ihraç ettiği tarım ürünleri, deniz ürünleri, ahşap ürünleri, kozmetik ve tıbbi cihazlar gibi kalemler yer alırken Çin’den ABD’ye gelen bazı tüketici ürünleri de kapsama alındı. İki ülke ayrıca daha önce oluşturulması kararlaştırılan Ticaret ve Yatırım Kurullarını işler hale getirdi. Tarım sektöründeki pazara erişim engellerinin ele alınması amacıyla çalışma grubu kurulması da kararlaştırıldı. Çin’in 2027 ve 2028’de ABD’den yılda en az 10 milyon ton kömür ithal etmesi konusunda da mutabakata varıldı. Görüşmeler öncesinde Washington ve Pekin arasındaki ticaret ateşkesinin 10 Ocak 2027’ye kadar uzatılması konusunda anlaşma sağlanmıştı.
YAPAY ZEKA İÇİN YENİ DİYALOG MEKANİZMASI
Trump-Şi görüşmesinin önemli gündemlerinden biri teknoloji oldu. Özellikle yapay zeka alanındaki rekabet sürerken iki ülke, teknolojinin oluşturabileceği riskler konusunda iletişimi artırmaya yönelik yeni mekanizmalar üzerinde uzlaştı. Washington ve Pekin, yapay zekanın riskleri ve sağlayabileceği faydaların ele alınacağı ikili bir diyalog mekanizması oluşturdu. Ayrıca yapay zekayla bağlantılı olaylarda tarafların iletişim kurabilmesi için ayrı bir kanal kurulması kararlaştırıldı. Bir sonraki diyaloğun Kasım 2026’ya kadar gerçekleştirilmesi planlanıyor. Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Güvenlik Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Kürşat Korkmaz, iki ülkenin kriz yönetimi ve güvenlik konularında sınırlı adımlar atabileceğini ancak teknoloji yarışını yavaşlatacak kapsamlı kurallar üzerinde anlaşmalarının mevcut rekabet ortamında kolay olmadığını değerlendirdi.
TAYVAN VE KRİTİK MİNERALLER GÜNDEMDEKİ YERİNİ KORUDU
Ekonomik başlıklarda atılan adımlara rağmen Washington ile Pekin arasındaki temel anlaşmazlık alanları ortadan kalkmadı. Tayvan, görüşmelerde ele alınan hassas konulardan biri oldu. Şi Cinping, ABD’nin Tayvan’a yönelik silah satışlarına karşı Pekin’in tutumunu dile getirirken Washington’dan Tayvan’ın bağımsızlığına karşı çıkmasını istedi. Tayvan meselesi, güvenliğin yanı sıra yarı iletken ve çip tedarik zincirleri nedeniyle iki ülke arasındaki teknoloji ve ekonomik rekabet açısından da önem taşıyor. Kritik mineraller de ekonomik ilişkilerin diğer önemli başlıklarından biri olarak masadaydı. Taraflar, nadir toprak elementleri ve diğer kritik minerallerin tedarikinde yaşanan sorunlara ilişkin görüşmelerini sürdürme konusunda adım attı.
UZLAŞMA VAR, REKABET DEVAM EDİYOR
Trump ve Şi’nin görüşmesinde açıklanan sonuçlar, Washington ile Pekin’in anlaşmazlıklarını doğrudan temas yoluyla yönetmeye devam ettiğini gösterdi. Taraflar, ilişkilerini “saygı, adalet ve karşılıklılık” temelinde yapıcı stratejik istikrar çerçevesinde geliştirme konusunda görüş birliğine vardı. Bunun yanında Rusya, Kuzey Kore ve İran gibi küresel güvenlik meseleleri de liderlerin gündeminde yer aldı. Korkmaz’a göre ekonomik alanda sağlanan sınırlı uzlaşmalar, ABD ile Çin arasındaki temel rekabeti sona erdirmiş değil. Ticaret, teknoloji, Tayvan ve jeopolitik nüfuz mücadelesi iki ülke ilişkilerinin belirleyici başlıkları olmayı sürdürüyor. Trump-Şi görüşmesinden çıkan tablo, Washington ve Pekin’in bir yandan belirli alanlarda işbirliği kanallarını açık tutarken diğer yandan ekonomik, teknolojik ve stratejik rekabetlerini sürdürdüğünü ortaya koyuyor.
