ÖSYM'nin kaç sınavı var? Hangi sınavla nereye girilir?

Türkiye'de üniversiteye girmek, kamu kurumlarında çalışmak, akademik kariyer yapmak veya uzmanlık eğitimi almak isteyenlerin karşısına farklı ÖSYM sınavları çıkıyor. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM), her yıl ortalama 50-60 farklı sınav gerçekleştiriyor. Sınavların bir bölümü doğrudan yerleştirme amacı taşırken bazıları başvuru, yeterlilik veya değerlendirme süreçlerinde kullanılan puanlar sağlıyor.

ÖSYM'NİN KAÇ ÇEŞİT SINAVI VAR?

ÖSYM'nin düzenlediği sınavların sayısı her yıl aynı değil. Kurumun kendi açıklamasına göre yılda ortalama 50-60 sınav gerçekleştiriliyor. Üniversiteye giriş, kamu personeli seçimi, akademik kariyer, yabancı dil yeterliliği, mesleki uzmanlık ve kurumların özel personel alımları bu sınavların başlıca alanlarını oluşturuyor.

ÖSYM'nin sınav takviminde YKS, KPSS, ALES, DGS, YDS, YÖKDİL, TUS, DUS, EUS, YDUS, MSÜ, MEB-AGS ve EKPSS gibi geniş kitleleri ilgilendiren sınavların yanı sıra belirli meslek ve kurumlara yönelik özel sınavlar da bulunuyor.

ÜNİVERSİTEYE GİTMEK İÇİN HANGİ ÖSYM SINAVINA GİRİLİR?

Üniversite eğitimi almak isteyen adayların karşısına öncelikle YKS ve DGS çıkıyor. Bu iki sınav farklı eğitim düzeylerinden gelen adaylar için uygulanıyor.

YKS nedir, hangi üniversite bölümlerine yerleştirir?

Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS), lise mezunlarının üniversitelerin ön lisans ve lisans programlarına yerleşebilmesi amacıyla düzenleniyor.

YKS üç oturumdan oluşuyor:

• TYT (Temel Yeterlilik Testi): Ön lisans programlarına yerleşmede temel puan türünü oluşturuyor. Lisans programlarının puan hesaplamalarında da kullanılıyor.

• AYT (Alan Yeterlilik Testleri): Sayısal, sözel ve eşit ağırlık puanlarının hesaplanmasında kullanılıyor. Dört yıllık lisans programlarının önemli bir bölümü bu puanlarla öğrenci alıyor.

• YDT (Yabancı Dil Testi): Dil puanıyla öğrenci alan İngilizce, Almanca, Fransızca, Arapça ve Rusça gibi programlara yerleşmek isteyen adaylara yönelik uygulanıyor.

YKS sonucunda adaylar puanlarına, başarı sıralamalarına, tercih ettikleri programlara ve kontenjanlara göre üniversitelere yerleştiriliyor.

DGS nedir, kimler girebilir?

Dikey Geçiş Sınavı (DGS), iki yıllık ön lisans programlarından mezun olan veya mezuniyet koşullarını sağlayan adayların dört yıllık lisans programlarına geçiş yapabilmesi için düzenleniyor.

DGS ile adaylar, mezun oldukları ön lisans programına uygun lisans bölümlerini tercih edebiliyor. Yerleştirme işlemleri puan, tercih, kontenjan ve ilgili programların geçiş koşullarına göre yapılıyor.

Örneğin iki yıllık bir teknik programdan mezun olan aday, DGS tercih kılavuzunda kendi programı için belirlenen ilgili mühendislik veya diğer lisans bölümlerine başvurabiliyor. Her ön lisans programından her lisans bölümüne geçiş yapılamıyor.

MSÜ sınavı nedir, hangi okullara öğrenci alır?

Millî Savunma Üniversitesi Askerî Öğrenci Aday Belirleme Sınavı (MSÜ), askerî öğrenci olmak isteyen adayların seçilmesi amacıyla yapılıyor.

Sınav sonucuyla Harp Okulları ve Astsubay Meslek Yüksekokulları için sonraki seçim aşamalarına katılacak adaylar belirleniyor. Ancak MSÜ puanı tek başına askerî okula yerleşmek için yeterli değil. Adayların YKS'ye de başvurmaları ve ilgili oturumlara girmeleri gerekiyor. Fiziki yeterlilik, mülakat ve sağlık değerlendirmeleri gibi diğer aşamaların da tamamlanması gerekiyor.

KAMUYA ATANMAK İSTEYENLER HANGİ SINAVLARA GİRMELİ?

Kamu kurumlarında memur veya farklı unvanlarda personel olmak isteyen adayların en çok karşılaştığı sınav KPSS. Bunun yanında engelli kamu personeli adayları için EKPSS, öğretmen adayları için MEB-AGS gibi farklı sınavlar da bulunuyor.

KPSS nedir, hangi kadrolara yerleştirir?

Kamu Personel Seçme Sınavı (KPSS), kamu kurum ve kuruluşlarında görev almak isteyen adayların bilgi ve yeterliliklerini ölçmek amacıyla uygulanıyor.

KPSS'nin farklı eğitim düzeyleri ve meslek grupları için oturumları bulunuyor:

• KPSS Ortaöğretim: Lise mezunlarının başvurabileceği kamu kadroları için kullanılıyor.

• KPSS Ön Lisans: İki yıllık yükseköğretim mezunlarının başvurabileceği kadrolar için uygulanıyor.

• KPSS Lisans: Dört yıllık üniversite mezunlarının kamu kadrolarına başvurabilmesini sağlıyor.

• KPSS A Grubu: Uzman yardımcılığı, müfettiş yardımcılığı ve benzeri kariyer mesleklerine giriş süreçlerinde kullanılıyor.

• KPSS Öğretmenlik: Öğretmen adaylarının ilgili alandaki değerlendirme ve yerleştirme süreçlerinde kullanılıyor; öğretmenlik sistemi kapsamında MEB-AGS uygulaması da bulunuyor.

• KPSS DHBT: Din hizmetleri alanında görev almak isteyen adayların mesleki bilgilerini ölçüyor.

KPSS puanı almak doğrudan memur olarak atanmak anlamına gelmiyor. Adayların tercih edebilecekleri kadroların eğitim, bölüm, puan ve diğer özel koşullarını karşılaması gerekiyor. Bazı A Grubu kadrolarda KPSS puanının ardından kurumların ayrıca düzenlediği yazılı veya sözlü sınavlara girilmesi de isteniyor.

EKPSS nedir, hangi kadrolara yerleştirir?

Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı (EKPSS), engelli bireylerin kamu kurumlarında istihdam edilmesi amacıyla düzenleniyor.

Sınav sonuçları ve ilgili mevzuat kapsamında yapılan kura yöntemiyle adaylar, eğitim düzeylerine ve niteliklerine uygun kamu kadrolarına yerleştirilebiliyor.

MEB-AGS nedir, öğretmenler hangi sisteme giriyor?

Millî Eğitim Bakanlığı Akademi Giriş Sınavı (MEB-AGS), öğretmen adaylarının Millî Eğitim Akademisi'ne kabul sürecinde kullanılıyor.

Sınav kapsamında Akademi Giriş Sınavı ve ilgili alanlarda Öğretmenlik Alan Bilgisi Testi (ÖABT) uygulanıyor. Adayların puanları ve ilgili alanın koşulları doğrultusunda Akademi hazırlık eğitimine kabul süreci yürütülüyor.

AKADEMİK KARİYER YAPMAK İSTEYENLER HANGİ SINAVLARA GİRİYOR?

Üniversitelerde araştırma görevlisi, öğretim görevlisi veya diğer akademik kadrolara başvurmak ya da yüksek lisans ve doktora eğitimi almak isteyen adayların karşısına ALES, YDS ve YÖKDİL gibi sınavlar çıkıyor.

ALES nedir, hangi üniversite programlarına giriş sağlar?

Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı (ALES), adayların sayısal ve sözel akıl yürütme becerilerini ölçüyor.

ALES puanı özellikle yüksek lisans ve doktora başvurularında, ayrıca akademik personel alımlarında kullanılıyor. Ancak ALES'e giren herkes doğrudan bir üniversiteye yerleştirilmiyor. Üniversiteler kendi kabul koşullarına göre ALES puanı, lisans not ortalaması, yabancı dil puanı, mülakat ve diğer ölçütleri değerlendirebiliyor.

YDS VE YÖKDİL NEDİR, NERELERDE KULLANILIR? 

Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavı (YDS), adayların yabancı dil bilgisini ölçmek amacıyla düzenleniyor. Akademik başvurular, yabancı dil yeterliliği aranan kadrolar ve mevzuatın öngördüğü diğer işlemlerde kullanılabiliyor.

Yükseköğretim Kurumları Yabancı Dil Sınavı (YÖKDİL) ise sosyal bilimler, sağlık bilimleri ve fen bilimleri alanlarında yabancı dil yeterliliğini ölçüyor.

Bu sınavlar doğrudan üniversiteye veya kamu görevine yerleştirme yapmıyor. Adaylara, başvurdukları program veya kadronun şartlarında kullanılabilecek yabancı dil puanı sağlıyor.

DOKTORLAR VE DİŞ HEKİMLERİ HANGİ ÖSYM SINAVLARINA GİRİYOR?

Tıp, diş hekimliği ve eczacılık alanlarında uzmanlaşmak isteyen adaylar için ayrı sınavlar düzenleniyor.

• TUS: Tıp fakültesi mezunlarının tıpta uzmanlık eğitimi programlarına yerleşmesini sağlıyor. Adaylar, puanları ve tercihleri doğrultusunda üniversite hastaneleri veya Sağlık Bakanlığı eğitim ve araştırma hastanelerindeki uzmanlık programlarına yerleşebiliyor.

• DUS: Diş hekimlerinin ağız, diş ve çene cerrahisi, ortodonti, endodonti ve diğer uzmanlık alanlarında eğitim alabilmesi için düzenleniyor.

• EUS: Eczacılık fakültesi mezunlarının eczacılıkta uzmanlık programlarına yerleşmesi amacıyla yapılıyor.

• YDUS: Tıpta uzmanlık eğitimini tamamlayan hekimlerin yan dal uzmanlık programlarına kabul edilmesi için uygulanıyor.

Bu sınavlarda da yerleştirme, adayların puanları, tercihleri ve ilgili programların kontenjanlarına göre gerçekleştiriliyor.

HUKUK VE DİĞER MESLEKLER İÇİN HANGİ ÖSYM SINAVLARI VAR? 

ÖSYM, belirli meslek gruplarına ve kamu kurumlarına yönelik sınavlar da düzenliyor.

Bunlardan bazıları şöyle:

• HMGS: Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı. İlgili mevzuat kapsamında avukatlık stajına başlamak veya noterlik stajına kabul edilmek isteyen hukuk mezunları için uygulanıyor.

• İYÖS: İdari Yargı Ön Sınavı. İdari yargı hâkim yardımcılığı sürecine ilişkin ön koşul sınavıdır.

• Kaymakamlık sınavı: Kaymakam adaylığı sürecinde değerlendirme amacıyla yapılıyor.

• İcra sınavı: İcra müdürü ve icra müdür yardımcılığı görevlerine aday seçmek için düzenleniyor.

• MEB-EKYS: Millî Eğitim Bakanlığı eğitim kurumlarına yönetici seçme sürecinde kullanılıyor.

• İSG sınavı: İş yeri hekimliği ve iş güvenliği uzmanlığı alanındaki belge ve yetkilendirme süreçlerinde kullanılıyor.

Bunların yanında Sayıştay denetçi yardımcılığı, gelir uzman yardımcılığı, devlet gelir uzman yardımcılığı ve çeşitli kurumların personel alımları için de özel sınavlar düzenlenebiliyor.

HANGİ ÖSYM SINAVIYLA NEREYE GİRİLİR? 

Adayların sınav seçimini yaparken öncelikle hedeflerini belirlemesi gerekiyor. Çünkü her sınav farklı bir eğitim veya meslek yoluna açılıyor.

ÖSYM SINAVLARIYLA İLGİLİ EN ÖNEMLİ AYRINTI

ÖSYM tarafından yapılan her sınav doğrudan bir okula veya işe yerleştirme amacı taşımıyor. YKS, DGS, KPSS ve TUS gibi sınavlar belirli koşullarda yerleştirme süreçlerinde kullanılırken ALES, YDS ve YÖKDİL gibi sınavlar başvurularda değerlendirilen puanlar sağlıyor.

Bu nedenle adayların yalnızca sınavın adına değil, başvurmak istedikleri programın veya kadronun güncel kılavuzuna da bakması gerekiyor. Kontenjanlar, puan türleri, mezuniyet şartları ve tercih koşulları her sınav döneminde değişebiliyor.