Borsa İstanbul’da fon krizi sonrasında yaşanan satışlar, BIST 100 endeksinin geçmiş dalgalanma dönemleriyle karşılaştırılmasına neden oldu. Paylaşılan analize göre endekste 14 Eylül–19 Ekim arasında yüzde 18,7 düşüş yaşanırken incelenen sürecin toplam kaybı yüzde 23,5’e ulaştı.
Tarihsel karşılaştırmada küresel finans krizi, salgın, kur şokları ve uluslararası piyasalardaki satış dalgaları gibi farklı dönemler ele alındı. Veriler, incelenen dönemlerde kayıpların büyüklüğü ve süresinin önemli ölçüde farklılaştığını ortaya koydu.
ZİRVE VE DİP KAPANIŞLAR ESAS ALINDI
Analizde düşüşler, yalnızca olayın yaşandığı gün veya hemen sonrasındaki fiyat hareketleri üzerinden hesaplanmadı. Her olay için önceki 252 işlem günündeki en yüksek kapanış ile sonraki 252 işlem günündeki en düşük kapanış dikkate alındı. Böylece belirlenen zaman aralığında endeksin zirveden dibe değişimi ölçüldü.
Bu yöntem, olay öncesinde başlayan veya sonrasında devam eden fiyat hareketlerini de kapsıyor. Dolayısıyla hesaplanan kaybın tamamını tek başına ilgili olaya bağlamak mümkün değil.
EN SERT KAYIP 2008 KÜRESEL FİNANS KRİZİNDE
İncelenen dönemler arasında en yüksek kayıp, Lehman Brothers’ın iflasıyla derinleşen 2008 küresel finans krizi sırasında kaydedildi. BIST 100 endeksinde Ekim 2007–Kasım 2008 arasındaki zirveden dibe düşüş yüzde 63,5 olarak hesaplandı. Bu oran, karşılaştırmaya alınan diğer dönemlerdeki kayıpların belirgin biçimde üzerinde yer aldı.
SALGIN VE KUR KRİZİNDE DÜŞÜŞ YÜZDE 30’U AŞTI
ABD Merkez Bankasının varlık alımlarını azaltabileceğine ilişkin beklentilerin öne çıktığı 2013 döneminde kayıp yüzde 34,3 oldu. Küresel piyasalarda satışların yaşandığı 2006 döneminde ise endeks yüzde 33,1 geriledi. COVID-19 salgınının piyasaları etkilediği Ocak–Mart 2020 döneminde düşüş yüzde 31,8’e ulaştı. 2018 kur kriziyle ilişkilendirilen Ocak 2018–Mayıs 2019 aralığında yüzde 30,8, ABD’nin kredi notunun indirildiği ve Avrupa borç krizinin öne çıktığı dönemde ise yüzde 30,6 kayıp hesaplandı.
BIST 100’ÜN GEÇMİŞ DÜŞÜŞ DÖNEMLERİ
Paylaşılan analizde yer alan zirve-dip tarihleri ve kayıp oranları şöyle sıralandı.
| Dönem | Zirve–dip tarih aralığı | Kayıp |
|---|---|---|
| Küresel finans krizi ve Lehman Brothers’ın iflası | Ekim 2007–Kasım 2008 | %63,5 |
| Fed’in varlık alımlarını azaltacağı beklentisi | Mayıs 2013–Mart 2014 | %34,3 |
| Küresel piyasalarda satış dalgası | Şubat 2006–Haziran 2006 | %33,1 |
| COVID-19 salgını | Ocak 2020–Mart 2020 | %31,8 |
| 2018 kur krizi | Ocak 2018–Mayıs 2019 | %30,8 |
| ABD not indirimi ve Avrupa borç krizi | Kasım 2010–Kasım 2011 | %30,6 |
| Çin kaynaklı küresel satışlar | Ocak 2015–Ocak 2016 | %25,0 |
| 2024 piyasa düzeltmesi | Temmuz 2024–Kasım 2024 | %22,9 |
| 2023 seçim dönemi | Ocak 2023–Mayıs 2023 | %21,8 |
| 2021 kur şoku | Aralık 2021 | %20,8 |
| 2025 ABD tarife şoku | Temmuz 2024–Haziran 2025 | %19,4 |
| 15 Temmuz 2016 dönemi | Nisan 2016–Temmuz 2016 | %17,1 |
TAMAMLANMIŞ 12 DÖNEMDE MEDYAN KAYIP YÜZDE 27,8
Analize dâhil edilen 12 tamamlanmış dönemin medyan kaybı yüzde 27,8 olarak hesaplandı. Medyan, kayıp oranları küçükten büyüğe sıralandığında ortada kalan değeri ifade ediyor; aritmetik ortalamadan farklı bir ölçü sunuyor.
Fon krizi sürecinde belirtilen yüzde 23,5’lik toplam kayıp, tarihsel medyanın 4,3 puan altında bulunuyor. Ancak bu fark, mevcut düşüşün devam edeceği veya belirli bir seviyede sona ereceği yönünde bir sonuç vermiyor.
TARİHSEL KARŞILAŞTIRMA DİP SEVİYESİNİ GÖSTERMİYOR
Geçmiş dönemlerdeki kayıplar, Borsa İstanbul’un farklı şoklar karşısındaki hareketlerine ilişkin karşılaştırma imkânı sağlıyor. Bununla birlikte her dönemin ekonomik koşulları, piyasa yapısı ve satışları tetikleyen gelişmeleri farklılık gösteriyor.
Ayrıca 14 Eylül–19 Ekim arasındaki yüzde 18,7’lik düşüş ile yüzde 23,5’lik toplam kayıp aynı ölçüm aralığını ifade etmiyor. Güncel süreç ile tamamlanmış tarihsel dönemler değerlendirilirken başlangıç ve bitiş tarihlerinin yanı sıra hesaplama yönteminin de dikkate alınması gerekiyor.
