İran savaşı ve Hürmüz Boğazı'nda yaşanan tedarik sorunları, küresel gıda güvenliğine ilişkin endişeleri artırdı. Financial Hürmü Times'ın (FT) aktardığı S&P Global Institute raporuna göre enerji ve gübre fiyatlarındaki yükseliş, 2027'de beklenen güçlü El Niño hava olayıyla birleşirse dünya genelinde tarımsal üretim ciddi zarar görebilir. Uzmanlar, kuraklık, sel ve hasat kayıplarının gıda fiyatlarında yeni artışlara yol açabileceği konusunda uyardı.
HÜRMÜZ KRİZİ GIDA ÜRETİMİNİ TEHDİT EDİYOR
Financial Times'ın 20 Ekim'de yayımladığı haberde, Orta Doğu'daki savaşın etkilerinin petrol ve doğal gaz piyasalarıyla sınırlı kalmadığı belirtildi.
S&P Global Institute tarafından hazırlanan rapora göre Hürmüz Boğazı'ndaki sevkiyat sorunları, tarımsal üretimin temel ihtiyaçları arasında bulunan gübre ve dizel tedarikini de olumsuz etkiliyor.
Raporda, İran'ın boğazdaki saldırıları nedeniyle 2 milyar varilden fazla ham petrolün küresel piyasalara ulaşamadığı ifade edildi.
DÜNYA GÜBRE TİCARETİNDE KRİTİK KESİNTİ
Hürmüz Boğazı, yalnızca enerji taşımacılığı için değil, gübre ticareti açısından da önemli bir güzergâh olarak öne çıkıyor.
Rapora göre dünya genelinde ticareti yapılan ürenin yaklaşık üçte biri bu boğazdan geçiyor. Gübre üretiminde kullanılan kükürdün uluslararası ticaretinin yaklaşık yarısı, amonyağın ise beşte biri aynı güzergâha bağımlı.
Doğal gaz ve gübre sevkiyatlarında yaşanan kesintilerin, üretim maliyetlerini artırarak çiftçilerin faaliyetlerini zorlaştırdığı belirtildi.
BANGLADEŞ'TE DÖRT FABRİKA ÜRETİMİ DURDURDU
Enerji tedarikindeki sorunlar Güney Asya'daki gübre üretimini de etkiledi.
Hindistan'da yerli üre üretiminin yaklaşık yüzde 85'i sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tedarikine dayanıyor.
Bangladeş'te ise beş üre gübresi fabrikasından dördünün LNG sıkıntısı nedeniyle Mart 2026'dan bu yana faaliyetlerini durdurduğu aktarıldı.
İran savaşının ardından kükürt fiyatlarının ocak-temmuz döneminde iki katına çıkarak ton başına 1.000 dolara ulaştığı belirtildi. Eylül sonunda fiyatlar 810 dolara gerilese de küresel tedarikteki sorunlar devam etti.
DİZEL FİYATLARI ÇİFTÇİLERİ ZORLUYOR
Gübre maliyetlerinin yanı sıra dizel fiyatlarındaki yükseliş de tarımsal üretim üzerinde baskı oluşturuyor.
S&P Global'e göre küresel net dizel ihracatının yaklaşık yarısını karşılayan Orta Doğu ve Rusya'da sevkiyatlar önemli ölçüde azaldı.
Orta Doğu'nun dizel ihracatı, Temmuz 2025 ile Temmuz 2026 arasında yarıdan fazla gerileyerek günlük 1 milyon varilin altına düştü.
Rusya'da ise rafinerilere yönelik saldırılar ve ihracat kısıtlamaları nedeniyle sevkiyatların günlük yaklaşık 1 milyon varilden sıfıra kadar gerilediği belirtildi.
Artan maliyetlerin çiftçileri daha az gübre kullanmaya veya ekim alanlarını küçültmeye yöneltebileceği, bunun da hasat miktarlarını azaltabileceği ifade edildi.
2027 İÇİN 'GODZİLLA EL NİÑO' UYARISI
Raporda, enerji krizinin yanı sıra 2027'de etkili olabilecek güçlü El Niño hava olayına da dikkat çekildi.
Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı'ndan bir uzmanın "Godzilla El Niño" olarak nitelendirdiği hava olayının, tarihin en güçlü El Niño dönemlerinden biri olabileceği belirtildi.
ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesinin (NOAA) tahminlerine göre deniz yüzeyi sıcaklıkları normal seviyelerin en az 2 derece üzerine çıkabilir.
Bu sıcaklık artışının Asya, Afrika ve Latin Amerika'da kuraklık ve selleri şiddetlendirerek tarımsal üretimi olumsuz etkileyebileceği ifade edildi.
BREZİLYA, AVUSTRALYA VE HİNDİSTAN'DA HASAT RİSKİ
S&P Global'in modellemelerinde dünyanın önemli tarım üreticileri için dikkat çekici tahminlere yer verildi.
Brezilya'da mısır üretim beklentisi 6 milyon ton azaltılarak 137 milyon tona indirildi. Soya üretiminin ise 177 milyon ton seviyesinde gerçekleşmesi bekleniyor. Mısırda 10 milyon tonluk ilave kayıp riski de bulunuyor.
Avustralya'da buğday ekim alanlarının yüzde 13 daraldığı belirtilirken üretimin 28 milyon tondan 22 milyon tona düşebileceği tahmin edildi.
Hindistan'da eylül yağışlarının ortalamanın yüzde 14 altında kalması buğday üretimi açısından risk oluşturuyor.
Endonezya'da 5,8 milyon ton, Malezya'da ise 2,5 milyon ton palm yağı üretim kaybı yaşanabileceği öngörülüyor.
GIDA FİYATLARINDA YENİ ARTIŞ RİSKİ
Financial Times'ın aktardığı raporda, enerji ve gübre krizinin tarımsal üretimdeki olası kayıplarla birleşmesinin küresel gıda piyasalarında yeni bir fiyat artışı dalgasına yol açabileceği belirtildi.
Yüksek petrol fiyatlarının biyoyakıt üretimini daha cazip hale getirmesi de gıda arzı açısından ayrı bir risk olarak değerlendirildi. Tarım arazilerinin gıda üretimi yerine enerji bitkilerine ayrılması, mevcut baskıyı artırabilir.
Olası bir gıda şokunun gelişmiş ülkelerde enflasyonu yükseltebileceği, gıda ithalatına bağımlı ülkelerde ise ekonomik ve toplumsal sorunları derinleştirebileceği uyarısı yapıldı.
Rapora göre yaklaşan ekim dönemleri, enerji ve gübre tedarikindeki krizin 2027'de küresel bir hasat sorununa dönüşüp dönüşmeyeceği açısından belirleyici olacak.
