Küresel dizel piyasasında arz baskısı giderek büyüyor. Ortadoğu’daki sevkiyat kayıpları ile Rusya’nın düşen ihracatı, özellikle Avrupa ve ABD’de fiyatların sert şekilde yükselmesine yol açtı. Türkiye’de de motorin fiyatları savaş öncesine göre belirgin biçimde arttı.
ARZ KAYBI PAZARI DARALTTI
İran savaşı öncesinde Ortadoğu küresel dizel ihracatının yüzde 19’unu, Rusya ise yüzde 11’ini karşılıyordu. Ancak Körfez ülkelerinden yapılan sevkiyatlar ağustos ayında savaş öncesi seviyenin dörtte birine kadar geriledi. Rusya’nın dizel ihracatı da mayıs ayındaki seviyenin yaklaşık yüzde 20’sine düştü. ABD rafinerileri açığın bir bölümünü karşılamaya çalışsa da kapasitenin sınırına yaklaşıldığı ifade ediliyor.
FİYATLAR REKOR SEVİYELERE ÇIKTI
Arz tarafındaki sıkışma doğrudan pompa fiyatlarına yansıdı. ABD’de perakende dizelin galon fiyatı 6,53 dolarla tarihi zirveyi görürken, Avrupa Birliği’nde ortalama fiyat litre başına 2,54 dolara yükseldi. tv100’ün haberine göre, IEA Başkanı Fatih Birol da dizel fiyatlarındaki artışın küresel enflasyon üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturabileceğini belirtti.
G7 REZERVLERİ DEVREYE SOKUYOR
G7 ülkeleri, stratejik rezervlerinden toplam 100 milyon varil ham petrol ve dizeli dört aylık süre içinde piyasaya verme kararı aldı. İlk 20 günde yüksek miktarda dizelin piyasaya çıkacak olması Brent petrol fiyatını yüzde 2,2 düşürerek 100 dolar seviyesine çekti. Ancak 100 milyon varillik rezerv, küresel petrol talebinin yaklaşık bir günlük bölümüne karşılık geliyor. Bu nedenle hamlenin piyasada kalıcı rahatlama sağlayıp sağlamayacağı tartışılıyor.
AVRUPA’DA BAĞIMLILIK DAHA DA ARTTI
Rus yakıtından uzaklaşılması ve rafineri kapasitesindeki azalma, Avrupa’nın ithal dizele bağımlılığını artırdı. Kıta günlük yaklaşık 1,5 milyon varil dizel ithal ediyor. Bu miktarın yaklaşık üçte biri ABD’den geliyor. Haziran sonunda Avrupa Birliği’nin elinde 36 milyon ton acil durum dizel stoku bulunuyordu. Bu stokun yaklaşık iki aylık tüketime karşılık geldiği belirtiliyor.
ABD’DE NAKLİYE SEKTÖRÜ ZORLANIYOR
Yüksek dizel fiyatları taşımacılık maliyetlerini de artırdı. ABD’de 572 litrelik bir deponun dolum maliyeti 944 dolara kadar yükseldi. Bağımsız kamyon sürücülerinin harcamalarını kısmaya başladığı, son bir ayda bir düzineden fazla küçük nakliye şirketinin iflas başvurusunda bulunduğu aktarıldı.
TÜRKİYE’DE MOTORİN ÜÇ HANEYİ GÖRDÜ
Küresel dizel piyasasındaki baskı Türkiye’ye de yansıdı. İstanbul’da motorinin litre fiyatı savaş öncesinde 60,30 lirayken, 17 Eylül’de 100,31 liraya çıkarak ilk kez üç haneli seviyeyi gördü. Fiyat 1 Ekim’de 97,10 liraya gerilese de savaş öncesine göre nominal artış yüzde 61 seviyesinde kaldı.
KALICI RAHATLAMA İÇİN ARZIN TOPARLANMASI GEREKİYOR
Uzmanlara göre fiyatlarda daha kalıcı bir düşüş için Ortadoğu’dan ihracatın yeniden artması, Rusya’daki rafineri kayıplarının azalması veya diğer üreticilerin piyasaya daha fazla ürün sunması gerekiyor.
