Türkiye imalat sanayisinin eylül ayındaki görünümü, üretim ve siparişlerdeki daralmanın sürdüğünü gösterdi. İstanbul Sanayi Odası'nın (İSO) Türkiye Sektörel Satın Alma Yöneticileri Endeksi'ne göre imalat sanayisinin genel durumunu gösteren PMI, eylülde 47,9 seviyesine geriledi. 50'nin altındaki değerler sektörde daralmaya işaret ederken, endeks yılın ilk dokuz ayında bu eşik değerin üzerine çıkamadı.
Sanayide talep ve yeni siparişler zayıflarken üreticilerin girdi maliyetleri ve nihai ürün fiyatlarındaki artış hızının da son dört ayın en yüksek seviyesine ulaştığı belirtildi. Özellikle ana metal sanayi ile kara ve deniz taşıtlarında maliyet baskısı öne çıktı. Bu tablo, üreticilerin talep kaybına rağmen artan maliyetleri fiyatlara yansıtmak zorunda kaldığını ortaya koydu.
SİPARİŞLER GERİLEDİ, İSTİHDAM KAYBI ARTTI
Sanayideki daralma istihdam verilerine de yansıdı. Tekstil ürünleri sektöründe sipariş yetersizliği nedeniyle eylül ayında istihdam son 10 ayın en sert düşüşünü yaşadı. Ağaç ve kâğıt ürünlerinde ise istihdamdaki gerileme Mayıs 2020'den bu yana en yüksek seviyeye ulaştı.
Yüksek maliyetler ve zayıf talep nedeniyle bazı üreticilerin çalışan sayısını azaltmaya yönelmesi, hane gelirleri ve iç talep açısından da baskı oluşturuyor. Gelir kaybının tüketimi daha da sınırlaması halinde ekonomik aktivitedeki yavaşlamanın derinleşebileceği değerlendiriliyor.
SANAYİDE BÜYÜME SADECE GIDADA GÖRÜLDÜ
Eylül ayında 10 ana alt sektörün 9'unda PMI gerilerken, büyüme kaydeden tek sektör gıda ürünleri oldu. Gıda sektörü 51,5 seviyesine yükselerek sanayide 50 eşiğinin üzerinde kalan tek alan olarak öne çıktı.
Diğer sektörlerde ise farklı ölçülerde daralma görüldü. Kara ve deniz taşıtlarında yeni siparişlerdeki gerileme 34. aya ulaşırken, makine ve metal ürünleri sektörü yılın hiçbir ayında 50 seviyesini aşamadı.
Elektrikli ve elektronik ürünler son iki ayda ihracattaki kayıpların etkisiyle daralma bölgesine geçti. Giyim ve deri ürünlerinde temmuzdaki yükselişin ardından son iki ayda gerileme yaşandı. Metalik olmayan mineral ürünlerde de temmuzdaki kısa süreli toparlanmanın ardından daralma yeniden hızlandı.
ANA METAL VE KİMYA SEKTÖRLERİNDE BASKI ARTTI
Ana metal sanayisi dokuz ay boyunca 44-47 bandında kalarak büyüme eşiğini aşamadı. Sektör, eylül ayında ürün fiyatlarını en hızlı artıran alanlardan biri oldu.
Kimyasal, plastik ve kauçuk sektörü ise yıla 52,8 PMI ile güçlü başlamasına rağmen son iki ayda sert geriledi. Ağaç ve kâğıt ürünlerinde yeni siparişler en fazla düşüş gösteren sektör olurken, tekstil sektöründeki istihdam kaybı da dikkat çekti.
SANAYİ İÇİN YAPISAL REFORM ÇAĞRISI
Sanayideki maliyet baskısının azaltılması için enerji maliyetlerine yönelik hedefli destekler, sanayi bölgelerinin liman ve demiryollarıyla bağlantılarının güçlendirilmesi ve istihdam kaybı yaşayan sektörlerde SGK prim desteklerinin artırılması öneriliyor.
Ayrıca ithalat ve döviz kuruna bağımlı kritik hammadde ve ara mallarının yurt içinde üretilmesi için yatırım teşvikleri ile üretim odaklı finansman mekanizmalarının geliştirilmesi gerektiği ifade ediliyor.
Sanayide üretim ve istihdamın gerilemesiyle birlikte maliyet kaynaklı fiyat artışlarının sürmesi, ekonomide durgunluk ve yüksek enflasyonun aynı anda yaşanabileceği stagflasyon riskine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıyor.
