2019 yılında yürürlüğe giren en düşük emekli maaşı uygulamasının ardından, yaklaşık 5 milyon emekliyi doğrudan ilgilendiren sistemde yeni bir eşik gündemde. Türkiye’nin ekonomi programı çerçevesinde emeklilik sistemi için kapsamlı bir revizyon çalışması başlatıldı. Kurulan komisyon, maaş hesaplama yönteminden zam sistemine kadar birçok başlığı masaya yatırdı.
Türkiye’de SGK’dan maaş alan emekli, dul ve yetim aylığı dosya sayısı 17 milyona yaklaşırken, sistemdeki dengesizliklerin giderilmesi için 6 ana başlıkta değişiklik planlanıyor.
EMEKLİ MAAŞI NASIL HESAPLANIYOR?
Mevcut sistemde emekli aylıkları üç ayrı döneme göre hesaplanıyor:
-
1999 öncesi
-
2000–2008 arası
-
2008 sonrası
Bu üç dönem için farklı aylık bağlama oranları (ABO) ve katsayılar uygulanıyor. Özellikle 1999 öncesi çalışma süresi fazla olanlar daha avantajlı konuma geçiyor. Bu durum emekliler arasında maaş farklarının büyümesine yol açıyor.
AYLIK HESAPLAMASINDA HANGİ KRİTERLER ETKİLİ?
Emekli maaşının belirlenmesinde şu unsurlar dikkate alınıyor:
-
Prime esas kazanç (SPEK)
-
Üç ayrı dönem için uygulanan aylık bağlama oranları
-
Güncelleme katsayısı
-
Enflasyon oranı
-
Büyümenin yüzde 30’u
-
İçinde bulunulan yılın enflasyon artışları
Bu karma yapı, hesaplamaların anlaşılmasını zorlaştırıyor.
1- ÜÇLÜ AYLIK HESAPLAMA SİSTEMİ TARTIŞMASI
Farklı dönemler için uygulanan ayrı formüller maaş dengesini bozuyor. Üçlü sistem yerine tek bir hesaplama formülüne geçilmesi ve tüm sigortalılar için sabit bir aylık bağlama oranının uygulanması öneriliyor.
2- ZAM ORANLARINDAKİ FARKLAR
SSK ve Bağ-Kur emeklileri 6 aylık enflasyon oranında artış alırken, memur emeklileri toplu sözleşme kapsamında zam alıyor. Bu sebeple artış oranları farklılaşıyor. Tüm emekliler için ortak bir zam formülünün uygulanması, aylık bazlı enflasyon güncellemesine geçilmesi ve zam oranları arasındaki farkları ortadan kaldıracak yeni bir modelin hayata geçirilmesi öneriliyor.
3- GÜN SAYISININ MAAŞA ETKİSİ
Mevcut sistemde yatırılan prim tutarı daha belirleyici olurken, çalışılan gün sayısının etkisi sınırlı kalıyor. Bu sebeple uzun süre çalışan bazı kişiler daha az maaş alabiliyor. Gün sayısının maaş hesaplamasında daha güçlü bir kriter haline getirilmesi ve sistemde kalmanın teşvik edilmesi öneriliyor.
4- YILLAR ARASINDAKİ GÜNCELLEME FARKI
Her yıl değişen güncelleme katsayıları nedeniyle emekli olunan yıl ile bir sonraki yıl arasında maaş farkları oluşuyor. Olası çözüm: Sabit bir güncelleme katsayısı belirlenerek yıllar arası farklılıkların azaltılması.
5- TABAN MAAŞ UYGULAMASI
2019’dan bu yana uygulanan taban maaş sistemi düşük aylık alanlar için avantaj sağladı. Fakat taban maaşın hemen üzerindeki emekliler arasında adaletsizlik tartışmaları yaşanıyor. Taban maaş uygulaması yerine kök maaşlara kademeli artış yapılması ya da taban maaşın hemen üzerindeki aylıklara yönelik kademeli bir düzenleme getirilmesi öneriliyor.
6- SSK VE BAĞ-KUR ARASINDAKİ FARKLAR
2008 reformuyla tüm kurumlar SGK çatısı altında birleşse de norm birliği sağlanamadı. Prim gün şartları ve hesaplama yöntemleri farklılık gösteriyor. Emekli maaş bağlama sisteminin tüm statüler için eşitlenmesi ve Bağ-Kur’da 9 bin gün olan prim şartının 7.200 güne düşürülmesi yönünde düzenleme yapılması öneriliyor.
YENİ MAAŞ SİSTEMİNDE MASADAKİ BAŞLIKLAR
-
Aylık bağlama sisteminin sadeleştirilmesi
-
Enflasyon artışlarının yeniden düzenlenmesi
-
Zam oranları arasındaki farkların giderilmesi
-
Aktüeryal dengenin güçlendirilmesi
-
Çalışma süresini artıracak teşvikler
SGK’DAN MAAŞ ALANLARIN SAYISI
-
Toplam emekli sayısı: 12,17 milyon
-
Ölüm aylığı ve hak sahipleri: 4,36 milyon
-
Toplam dosya sayısı: 16,84 milyon
Hak sahiplerinin dağılımı ise şöyle:
-
SSK emeklisi: 10,9 milyon
-
Bağ-Kur emeklisi: 2,95 milyon
-
Emekli Sandığı emeklisi: 2,99 milyon
Emeklilik sistemine ilişkin kapsamlı düzenlemenin detaylarının, komisyon çalışmalarının ardından netleşmesi öngörülüyor.
Haber Merkezi
