Orta Doğu'daki savaşın enerji piyasalarına etkisi, petrol fiyatlarındaki dalgalanmanın ötesine geçti. Uluslararası Enerji Ajansının (IEA) Dünya Enerji Görünümü 2026 raporu, İran savaşıyla derinleşen arz sorunlarının küresel enerji ticaretinde uzun vadeli değişimlere yol açabileceğini ortaya koydu. Hürmüz Boğazı'nda yaşanan sevkiyat kesintileri, enerji ithalatçısı ülkelerin tedarik politikalarını yeniden değerlendirmesine neden oldu.
ENERJİ PİYASALARINDA TARİHİ ARZ KESİNTİSİ
IEA'nın değerlendirmesine göre İran savaşı, küresel petrol arzında benzeri görülmemiş bir kesintiye yol açtı. Çatışmaların en yoğun döneminde dünya petrol arzı, savaş öncesine kıyasla günlük 16,1 milyon varil azaldı.
Petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz taşımacılığında kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı'ndaki aksaklıklar, enerji güvenliğine ilişkin endişeleri artırdı.
Bu gelişmelerin ardından ülkeler, enerji ithalatında tek bir bölgeye bağımlı kalmamak için alternatif tedarik kaynaklarına ve yeni taşıma güzergahlarına yönelmeye başladı.
FATİH BİROL: KRİZİN ETKİLERİ DERİNLEŞEBİLİR
IEA Başkanı Fatih Birol, küresel enerji sisteminde yaşanan değişimin geçici bir kriz olarak değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekti.
Birol'un değerlendirmesine göre enerji piyasalarının savaş öncesindeki koşullara tamamen dönmesi güç görünüyor. Çatışmaların uzaması halinde ekonomik etkilerin daha da belirginleşebileceği öngörülüyor.
HÜRMÜZ BOĞAZI'NIN ENERJİ TİCARETİNDEKİ ROLÜ DEĞİŞEBİLİR
IEA'nın hazırladığı alternatif enerji güvenliği senaryosu, ülkelerin petrol bağımlılığını azaltacak yatırımları hızlandırması durumunda Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan sevkiyat ihtiyacının önemli ölçüde düşebileceğini gösteriyor.
Kriz öncesinde günlük yaklaşık 20 milyon varil olan petrol akışına duyulan ihtiyacın, bu senaryoda 2030 yılında 8,5 milyon varile, 2035'te ise 2 milyon varilin altına gerileyebileceği hesaplanıyor.
Ancak bu rakamlar kesinleşmiş bir beklentiyi değil, enerji politikalarının hızlı biçimde değiştiği varsayımsal bir senaryoyu yansıtıyor.
ÜLKELER YENİLENEBİLİR VE NÜKLEER ENERJİYE YÖNELİYOR
Petrol ve doğal gaz tedarikinde yaşanan belirsizlikler, alternatif enerji kaynaklarına yönelik yatırımları daha önemli hale getiriyor.
IEA, güneş enerjisi ve nükleer enerji yatırımlarının artabileceğini, elektrikli araçların yaygınlaşmasının ise uzun vadede petrol talebini azaltabileceğini değerlendiriyor.
Artan elektrik tüketimi nedeniyle enerji depolama sistemleri ve elektrik şebekelerinin geliştirilmesi de öncelikli alanlar arasında gösteriliyor.
ENERJİDEKİ SARSINTI TÜKETİCİLERİ DE ETKİLEYEBİLİR
Küresel enerji ticaretinde yaşanan değişim, özellikle petrol ve doğal gaz ithalatına bağımlı ülkelerde maliyet baskısını artırıyor.
Yüksek enerji fiyatları, üretim ve ulaşım maliyetlerinin yanı sıra hane halklarının enerji harcamalarını da etkileyebiliyor.
IEA'nın değerlendirmesi, gelecekte benzer arz krizlerine karşı ülkelerin enerji kaynaklarını çeşitlendirmesinin ve yerli üretim kapasitesini güçlendirmesinin önemine işaret ediyor.