Uluslararası Enerji Ajansı, temiz enerji dönüşümünün yalnızca yeni teknolojilerle değil, doğru politika, bilinçli tüketim alışkanlıkları ve erişilebilir çözümlerle hızlanabileceğine dikkat çekti.
IEA’nın “Best Practices and Insights to Expand Clean Energy Access and Adoption” raporunda, sürdürülebilir yaşam tarzlarının yaygınlaşması için kamu politikaları, tüketici farkındalığı, finansman mekanizmaları ve adil erişim başlıklarının birlikte ele alınması gerektiği vurgulandı. Rapor, Avrupa Komisyonu için teknik bir kaynak niteliğinde hazırlandı ve temiz enerji teknolojilerine erişim, adil dönüşüm ve sürdürülebilir yaşam tarzları konusunda farklı ülkelerden iyi uygulama örneklerini bir araya getirdi.
ENERJİ ETİKETLERİ TÜKETİMİ AZALTTI
Rapora göre, enerji etiketleme programları tüketicilerin daha verimli ürünleri tercih etmesinde önemli rol oynuyor. ABD ve Avrupa Birliği’nde uzun süredir uygulanan enerji etiketleme programlarının toplam elektrik tüketiminde yaklaşık yüzde 15 azalmaya katkı sağladığı belirtildi.
IEA, enerji etiketlerinin yalnızca tüketiciyi bilgilendirmediğini, aynı zamanda üreticileri daha verimli teknolojilere yönlendirdiğini ifade ediyor. Raporda, enerji verimliliği etiketlerinin 120’den fazla ülkede ulusal enerji verimliliği politikalarının parçası haline geldiği aktarıldı.
TÜKETİCİ DAVRANIŞI DÖNÜŞÜMÜ HIZLANDIRIYOR
Temiz enerji dönüşümünde bireysel davranışların da önemli olduğuna işaret eden raporda, tüketici tercihlerinin etkili olabilmesi için güçlü politika çerçeveleriyle desteklenmesi gerektiği belirtildi.
IEA’ya göre, davranış değişikliği tek başına yeterli değil. Enerji verimli ürünlere erişim, düşük gelirli hanelere yönelik destekler, uygun finansman, bilgilendirme kampanyaları ve düzenleyici çerçeveler bir arada uygulanırsa dönüşüm daha kalıcı sonuçlar doğurabiliyor.
JAPONYA’DA KLİMA AYARI POLİTİKAYA DÖNÜŞTÜ
Raporda öne çıkan örneklerden biri Japonya’nın “Cool Biz” kampanyası oldu. Japonya’da yaz aylarında enerji tasarrufu sağlamak amacıyla ofislerde klima kullanımının sınırlandırılması ve daha rahat kıyafet uygulamalarının teşvik edilmesi, enerji tüketimini azaltmaya yönelik dikkat çeken uygulamalar arasında gösterildi.
IEA’nın politika verilerine göre Japonya’da “Cool Biz” kampanyası kapsamında ofislerde klimaların yalnızca sıcaklık 28 dereceye ulaştığında çalıştırılması tavsiye edildi. Kampanyanın 2006’da yaklaşık 1,4 milyon ton karbondioksit emisyon azaltımı sağladığı tahmin edildi.
BİNALAR TEMİZ ENERJİNİN MERKEZİNDE
IEA raporuna göre bina sektörü, küresel enerji kaynaklı karbondioksit emisyonlarının yüzde 34’ünden sorumlu. Bu nedenle binalarda enerji verimliliği, temiz enerji dönüşümünün en kritik alanlarından biri olarak öne çıkıyor.
Raporda, bina enerji kodları ve asgari verimlilik standartlarının enerji tüketimini azaltmada etkili olduğu belirtildi. 2025 ortası itibarıyla dünyada konut binaları için 95, konut dışı binalar için ise 97 zorunlu enerji kodu veya standardı bulunduğu aktarıldı. Buna karşın ülkelerin yaklaşık yarısında binalarda enerji verimliliğine yönelik zorunlu önlemlerin hâlâ bulunmadığı kaydedildi.
ÇİN’DE YENİ BİNALARA YERİNDE YENİLENEBİLİR ENERJİ ŞARTI
Çin’in bina enerji verimliliği düzenlemeleri de raporda örnek uygulamalar arasında yer aldı. Çin’de yürürlükte olan Genel Bina Enerji Verimliliği ve Yenilenebilir Enerji Kullanımı Kodu, yeni yapılan, genişletilen ve yenilenen binalarda enerji verimliliği standartlarının yanı sıra yerinde yenilenebilir enerji kullanımını da öne çıkarıyor.
IEA, bina standartlarına yenilenebilir enerji teknolojilerinin dahil edilmesinin karbon emisyonlarını azaltabileceğini ve elektrik üretiminin yerelleşmesi yoluyla enerji güvenliğini destekleyebileceğini belirtiyor.
HİNDİSTAN’DA 10 MİLYON HANEYE ÇATI GES HEDEFİ
Hindistan’ın çatı tipi güneş enerjisi programı da temiz enerjiye erişim açısından dikkat çeken örneklerden biri oldu.
IEA raporuna göre Hindistan hükümeti, 2024’te başlatılan “PM Surya Ghar: Muft Bijli Yojana” programıyla 2027’ye kadar 10 milyon haneye güneş enerjisi ulaştırmayı hedefliyor. Program özellikle düşük ve orta gelirli hanelerin elektrik giderlerini azaltmayı, çatı tipi güneş kapasitesini artırmayı ve tüketicilerin kendi elektriğini üretmesini sağlamayı amaçlıyor.
Hindistan hükümetinin resmi açıklamalarında da söz konusu programın 2027’ye kadar 1 crore, yani 10 milyon haneye güneş enerjisi sağlamayı hedeflediği belirtildi.
750 MİLYON İNSANIN ELEKTRİĞE ERİŞİMİ YOK
Temiz enerji dönüşümünde en kritik başlıklardan biri ise erişim sorunu olmaya devam ediyor. IEA’ya göre bugün dünyada yaklaşık 750 milyon insanın elektriğe erişimi bulunmuyor. Elektriğe erişimi olmayan nüfusun yaklaşık yüzde 80’i Afrika’da yaşıyor.
Raporda, elektriğe erişimde 2000 yılından bu yana ilerleme sağlandığı ancak Kovid-19 salgını sonrasında bu ilerlemenin yavaşladığı belirtildi. 2024’te elektriğe erişimi olmayan küresel nüfus yalnızca 11 milyon kişi azaldı. Bu rakam, 2010-2019 dönemindeki yıllık ortalama 65 milyon kişilik düşüşün oldukça altında kaldı.
ADİL DÖNÜŞÜM İÇİN FİNANSMAN ŞART
IEA, temiz enerji teknolojilerinin yaygınlaşması için finansman, altyapı, nitelikli iş gücü ve düşük gelirli hanelere yönelik hedefli destek mekanizmalarının kritik önemde olduğunu vurguluyor.
Rapora göre temiz enerji dönüşümünün başarıya ulaşması için yalnızca teknolojinin ucuzlaması yetmiyor. Hanelerin bu teknolojilere erişebilmesi, enerji verimli ürünlerin satın alınabilir hale gelmesi, düşük gelirli tüketicilerin desteklenmesi ve yerel altyapının güçlendirilmesi gerekiyor.
TEMİZ ENERJİDE YENİ DENKLEM
IEA’nın raporu, temiz enerji dönüşümünde yeni denklemin yalnızca üretim teknolojilerinden ibaret olmadığını ortaya koyuyor. Enerji etiketleri, bina standartları, çatı tipi güneş destekleri, kamu kampanyaları ve düşük gelirli hanelere yönelik finansman modelleri dönüşümün ayrılmaz parçaları haline geliyor.
Bu tablo, elektrik dağıtım şirketlerinden kamu kurumlarına, yerel yönetimlerden tüketicilere kadar tüm paydaşların enerji verimliliği ve temiz enerji erişimi konusunda daha aktif rol üstlenmesi gerektiğini gösteriyor.
