Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), Diyarbakır’da engelli bireylerin ücretsiz toplu taşıma hakkının engellenmesine ilişkin incelemesini tamamladı. Kurum, özel halk otobüsü işleticilerinin uygulamasını ayrımcılık olarak değerlendirerek iki kooperatif hakkında idari para cezası uygulanmasına karar verdi.
TİHEK kararına göre, Diyarbakır’da engelli bireylerin ücretsiz toplu taşıma haklarını kullanamadığı yönündeki iddialar yerel basında yer aldı. İddialarda, bazı özel halk otobüsü şoförlerinin engelli bireyleri otobüse almadığı veya ücret talep ettiği belirtildi.
BELEDİYE GÖRÜŞ SUNDU
İnceleme kapsamında Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı da görüş sundu. Belediyenin değerlendirmesinde, kentte faaliyet gösteren özel halk otobüsü işleticilerinin 11 Haziran 2024 tarihinde ücretsiz ulaşım hakkı bulunan 65 yaş üstü vatandaşları ve engelli bireyleri araçlara almama yönünde süresiz karar aldığı ifade edildi.
Ayrıca vatandaşların Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER), ALO 153 ve Diyarbakır Valiliğine yaptığı başvurular üzerine aynı ay içinde özel halk otobüsü işleticilerine cezai işlem uygulandığı bildirildi.
Belediye tarafından sunulan görüşte, ücretsiz seyahat hakkı kapsamında Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından araç başına 3 bin 375 lira gelir desteği sağlandığı aktarıldı. Belediyenin bu kapsamda ayrıca bir ödeme yapmadığı belirtildi.
"ESNAF ÜZERİNDE MALİ YÜK OLUŞTURUYOR"
S.S. Öz Diyarbakır Özel Halk Otobüsleri Şehiriçi Karayolu Yolcu Taşıma Kooperatifi adına sunulan görüşte, 6701 sayılı Kanun’un ihlal edilmediği ifade edildi.
S.S. 53 No.lu Diyarbakır Büyükşehir Özel Halk Otobüsleri Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi ise ücretsiz toplu taşıma uygulamasının ekonomik zorluklar yaşayan esnaf üzerinde mali yük oluşturduğunu belirtti.
Kooperatif tarafından sunulan görüşte, ücretsiz taşınan yolcuların oluşturduğu mali yükün azaltılması için belediyeden destek sağlanmadığı savunuldu. Ayrıca toplu taşıma hizmetlerinin mevzuata uygun şekilde sürdürüldüğü ileri sürüldü.
"AYRIMCILIK YASAĞI İHLAL EDİLDİ"
Yapılan inceleme sonucunda TİHEK, Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığının ayrımcılık yasağını ihlal etmediğine karar verdi.
Ancak iki kooperatifin ayrımcılık yasağını ihlal ettiğine hükmedildi. Kurum, her iki kooperatif hakkında 256 bin 357’şer lira idari para cezası uygulanmasına karar verdi.
KARARIN GEREKÇESİ AÇIKLANDI
Kurul kararında, Anayasa’nın 10’uncu maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesine dikkat çekildi. Gerekçede, Anayasa’da güvence altına alınan hak ve özgürlüklerden yararlanırken aynı veya benzer durumda bulunan kişilere nesnel ve haklı bir neden olmaksızın farklı muamelede bulunulmasının yasak olduğu belirtildi.
Kararda ayrıca sosyal medya ve yerel basında yer alan görüntülerde toplu taşıma şoförlerinin ücretsiz ulaşım hakkı bulunan vatandaşları otobüse almak istemediğinin görüldüğü ifade edildi.
Özel işletmelerin engelli bireylerin topluma tam ve bağımsız katılımını destekleme sorumluluğu bulunduğu vurgulandı. İlgili mevzuata göre toplu taşıma hizmeti veren özel işletmelerin engelliler için belediyeden maddi destek alma zorunluluğu bulunmadığı, bu desteğin belediyenin takdirinde olduğu kaydedildi.
Kararda, belediyeden maddi destek alınmamasının engelli bireylerin ücretsiz ulaşım hakkının engellenmesi için haklı bir gerekçe oluşturmayacağı ifade edildi.
