Türkiye bugün Gaziler Günü’nü kutluyor. Peki, gazilerin onurlandırıldığı gün neden 19 Eylül olarak belirlendi? Bu tarihin hikâyesi, Kurtuluş Savaşı’nın seyrinde önemli bir yere sahip Sakarya Meydan Muharebesi’nden Türkiye Büyük Millet Meclisinin Mustafa Kemal Paşa hakkında aldığı tarihî karara uzanıyor. Mustafa Kemal Paşa’ya “Gazi” unvanı ve “Mareşal” rütbesinin verildiği 19 Eylül 1921’in üzerinden bugün 105 yıl geçti.
19 EYLÜL’E GİDEN YOL SAKARYA’DA AÇILDI
1921 yazında Yunan ordusunun ilerleyişi sürerken Türk ordusu Sakarya Nehri’nin doğusunda savunma düzenine geçti. TBMM, 5 Ağustos 1921’de kabul edilen Başkomutanlık Kanunu ile Mustafa Kemal Paşa’ya üç aylığına Başkomutanlık yetkisi verdi.
Mustafa Kemal Paşa, ordunun ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla 7-8 Ağustos’ta Tekâlif-i Milliye emirlerini yayımladı. Yunan ordusunun taarruzuyla Sakarya Meydan Muharebesi 23 Ağustos’ta başladı.
100 KİLOMETRELİK CEPHEDE 22 GÜN 22 GECE SAVAŞILDI
Sakarya’daki mücadele yaklaşık 100 kilometrelik cephede devam etti. Mangal Dağı, Dua Tepe, Çaldağı, Kartal Tepe ve Basrikale Tepe, şiddetli çatışmaların yaşandığı noktalar arasında yer aldı. Muharebe boyunca bazı bölgeler defalarca el değiştirdi.
Savaş devam ederken Mustafa Kemal Paşa, 26 Ağustos 1921’de savunma anlayışını ortaya koyan ve tarihe geçen emrini verdi:
“Hatt-ı müdafaa yoktur, sath-ı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır.”
Bu emirle savunmanın yalnızca belirli bir hatla sınırlandırılmaması, vatanın bütününün savunma alanı olarak kabul edilmesi esas alındı.
22 GÜNLÜK MÜCADELE 13 EYLÜL’DE ZAFERLE SONUÇLANDI
23 Ağustos’ta başlayan Sakarya Meydan Muharebesi, 13 Eylül 1921’de Türk ordusunun zaferiyle sonuçlandı. 22 gün 22 gece devam eden mücadelenin ardından Yunan kuvvetleri Sakarya’nın batısına çekildi.
Sakarya’daki zaferin ardından birkaç gün içinde Mustafa Kemal Paşa’ya verilecek unvan ve rütbe TBMM’nin gündemine taşındı.
GAZİLİK VE MAREŞALLİK ÖNERİSİ CEPHEDEN GELDİ
Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa ile Genelkurmay Başkanı Fevzi Paşa, 15-16 Eylül 1921’de Meclise gönderdikleri önergeyle Başkomutan Mustafa Kemal Paşa’ya “Müşirlik” rütbesi ve “Gazilik” unvanı verilmesini önerdi.
TBMM kayıtlarına göre Mecliste de aynı yönde bir girişim yapıldı. Aralarında Celal Bayar, Hamdullah Suphi Tanrıöver ve Refik Şevket İnce’nin de bulunduğu 68 milletvekilinin imzasını taşıyan önerge Meclis Başkanlığına sunuldu.
ZAFERDEN 6 GÜN SONRA TBMM TARİHÎ KARARI ALDI
Takvimler 19 Eylül 1921’i gösterdiğinde önergeler TBMM’de görüşüldü. Meclis, Mustafa Kemal Paşa’ya “Gazi” unvanı ile “Müşir”, yani Mareşal rütbesinin verilmesini oy birliğiyle kabul etti.
Karar, Sakarya Meydan Muharebesi’nin sona ermesinden yalnızca 6 gün sonra alınmıştı. Mustafa Kemal Paşa böylece Mareşal Gazi Mustafa Kemal Paşa oldu.
MUSTAFA KEMAL BAŞARIYI ORDUYA ATFETTİ
Mustafa Kemal Paşa, kendisine verilen unvan ve rütbeyi yalnızca şahsına ait bir başarı olarak değerlendirmedi. TBMM’de yaptığı teşekkür konuşmasında kazanılan başarının gerçek muhatabının ordu olduğunu ifade etti.
Bir gün sonra, 20 Eylül 1921’de orduya yayımladığı bildiride de kendisine verilen rütbe ve unvanı askerlerin gösterdiği kahramanlık ve fedakârlığa atfetti.
SAKARYA’DAN SONRA MÜCADELEDE YENİ BİR DÖNEM BAŞLADI
Sakarya Meydan Muharebesi’nin önemi, Mustafa Kemal Paşa’ya Gazi unvanı ve Mareşal rütbesinin verilmesiyle sınırlı kalmadı.
Millî Savunma Bakanlığının tarih çalışmasına göre Türk ordusu, savaşın başından itibaren uyguladığı stratejik savunma anlayışından Sakarya’nın ardından stratejik taarruz aşamasına geçti. Zafer, Büyük Taarruz ve Başkomutan Meydan Muharebesi için gerekli hazırlıkların yapılmasına da zaman kazandırdı.
PEKİ, 19 EYLÜL NASIL GAZİLER GÜNÜ OLDU?
Mustafa Kemal Atatürk’e “Gazi” unvanı ve “Mareşal” rütbesinin verildiği 19 Eylül, daha sonra gazilerin onurlandırıldığı Gaziler Günü olarak kabul edildi.
Böylece 19 Eylül, başta Gazi Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere vatan uğruna mücadele ederken gazilik mertebesine ulaşanların anıldığı ve hayatta olan gazilerin onurlandırıldığı gün hâline geldi.
105 YIL SONRA 19 EYLÜL’ÜN ANLAMI YAŞATILIYOR
Mustafa Kemal Atatürk’e Gazi unvanı ve Mareşal rütbesinin verilmesinin üzerinden bugün tam 105 yıl geçti.
Millî Savunma Bakanlığı, 19 Eylül 2026 Gaziler Günü dolayısıyla yayımladığı mesajda, bugünün Atatürk’e TBMM tarafından Gazi unvanı ve Mareşal rütbesinin verilmesinin yıl dönümü olduğunu hatırlattı.
Gaziler Günü kapsamında Kara Harp Okulunda da tören düzenlendi. Törene Millî Savunma Bakanı Yaşar Güler, Türk Silahlı Kuvvetleri komuta kademesi, gaziler ve aileleri ile Azerbaycan’dan gelen gaziler katıldı.
Bakan Güler, Gaziler Günü mesajında gazileri bağımsızlık, egemenlik, birlik ve beraberliğin temsilcileri olarak nitelendirerek bütün gazilerin 19 Eylül Gaziler Günü’nü kutladı.
