İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Rahime Erbaş, elektronik izlemenin özellikle aile içi şiddet, kadına yönelik şiddet ve ısrarlı takip vakalarında önemli bir işlev gördüğünü belirtti. Uygulamanın mağdurun korunmasında etkili olduğunu söyleyen ceza hukukçusu, sistemin tek başına nihai çözüm olarak görülmemesi gerektiğini de vurguladı.
Antalya’da “Değişen Dünyada Elektronik İzleme-Algı ve Gerçeklik” temasıyla düzenlenen Avrupa Denetimli Serbestlik Konfederasyonu 14. Elektronik İzleme Konferansı’na katılan Erbaş, elektronik izlemenin kullanım alanları, yasal dayanakları ve ceza hukukundaki yerine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Elektronik izlemenin, şüpheli, sanık veya hükümlülerin belirli koşullar altında ceza infaz kurumuna girmeden kurum dışında gözetim altında tutulmasına imkan sağladığını belirten akademisyen, uygulamanın Türkiye’de farklı yasal düzenlemelere dayandığını ifade etti.
14 BİN KEZ ELEKTRONİK İZLEME UYGULANDI
Elektronik izlemenin temel yasal dayanağının 5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu olduğunu belirten Doç. Dr. Rahime Erbaş, suç türleri bakımından en bilinen düzenlemelerden birinin de 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında yer aldığını söyledi.
Kadına yönelik ve aile içi şiddet vakalarında bugüne kadar 14 bin kez elektronik izleme uygulamasına başvurulduğunu aktaran ceza hukukçusu, sistemin Türkiye’nin 81 ilinde kullanıldığını ve başarı oranının oldukça yüksek olduğunu ifade etti.
Elektronik izlemenin her olayın özellikleri ve koşulları dikkate alınarak uygulanması gerektiğini belirten akademisyen, sistemin yüksek maliyetli olduğuna da işaret etti.
ŞİDDET VE ISRARLI TAKİPTE ÖNE ÇIKIYOR
Elektronik izlemenin özellikle mağdurun uzun süre boyunca fail tarafından takip edildiği ve yaşam alanının kuşatıldığı vakalarda daha işlevsel hale geldiğini belirten Erbaş, şu ifadeleri kullandı:
“Elektronik izleme, aile içi şiddet, kadına şiddet veya ısrarlı takip gibi yani mağdurun uzun yıllar boyunca fail tarafından tüm yaşam alanının kuşatılarak takip edildiği durumlarda bilhassa işlevsel oluyor. O bağlamda da aile içi şiddet kanununun elektronik izlemeye izin vermesinin sebebi de bu.”
Uygulama öncesinde ayrıntılı bir risk değerlendirmesi yapılması gerektiğine dikkati çeken ceza hukukçusu, failin oluşturabileceği tehlikenin, silah taşıyıp taşımadığının ve geçmişteki şiddet davranışlarının göz önünde bulundurulması gerektiğini söyledi.
“Her olayda, ‘Bu kimse tehlike arz etmekte midir? Silah taşımakta mıdır? Daha önceki şiddet parametreleri nasıldır? Eğer bu şiddeti tekrarlayan döngülerle mi yapıyor?’ diye bir risk analizi yapılarak mağdurların korunması için bu imkan tanınması lazımdır.”
CEZA TOPLUM İÇİNDE DE İNFAZ EDİLEBİLİYOR
Ceza hukukunda temel yaklaşımın, suç işleyen kişilerin mahkeme kararıyla verilen cezalarını cezaevinde çekmeleri olduğunu belirten akademisyen, modern ceza hukukunda cezaların toplum içinde infaz edilmesine yönelik yöntemlerin de giderek daha fazla öne çıktığını söyledi.
Denetimli serbestliğin bu kapsamda modern cezalandırma yöntemlerinden biri olduğunu ifade eden Erbaş, “Toplum içinde cezalandırmak bağlamında elektronik izleme kamunun gücünü artırıyor.” dedi.
AVRUPA’DA CEZAEVİ DOLULUĞU SORUNU
Avrupa’daki birçok ülkede cezaevlerinin doluluğunun önemli bir sorun haline geldiğini belirten Doç. Dr. Rahime Erbaş, bazı ülkelerin bu nedenle başka ülkelerden cezaevi kiraladığını ve bir ülkenin mahkumunun cezasını başka bir ülkede çekebildiğini aktardı.
Cezaevlerindeki doluluğun gelecekte sürdürülebilirliğinin de tartışıldığını belirten akademisyen, şöyle konuştu:
“Cezaevi doluluğu şu an bütün Avrupa’da önemli bir mesele. Bu sürdürülebilir mi gelecekte o da bir mesele. Bugün Avrupa’daki çağdaş ceza hukukunun geldiği noktada, cezalandırmanın sadece kapalı bir yerde değil, aynı zamanda toplum içinde de yapılabileceği, bunun da cezalandırmanın amaçlarına hizmet edeceği artık kabul ediliyor.”
AMAÇ TOPLUMA YENİDEN KAZANDIRMAK
Türkiye’de çok sayıda hükümlünün denetimli serbestlik uygulamasından yararlandığını belirten ceza hukukçusu, bu kişilerin çeşitli işlerde çalışarak kamuya katkı sunduğunu ve rehabilitasyon süreciyle topluma yeniden kazandırılmaya çalışıldığını ifade etti.
Denetimli serbestliğin cezaevlerine alternatif olabileceğini belirten Erbaş, suç ve şiddet davranışının yalnızca kişisel nedenlerle açıklanamayacağını vurguladı.
Şiddetin biyolojik, psikolojik ve sosyolojik birçok nedeni bulunabileceğine dikkati çeken akademisyen, bireylerin neden suç işlediğinin araştırılması ve rehabilitasyon süreçlerinin güçlendirilmesi gerektiğini söyledi.
“ELEKTRONİK İZLEMEYİ ROMANTİZE ETMEMEMİZ GEREKİYOR”
Elektronik izlemenin ceza adaleti açısından önemli bir araç olduğunu belirten Doç. Dr. Rahime Erbaş, teknolojinin bütün sorunları tek başına çözen bir yöntem olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurguladı.
“Yine de vurgulamam gerekir ki teknoloji, ceza hukuku ve genel olarak ceza adaleti alanında romantize edilmemesi gerekir. Yani elektronik izlemeyi romantize etmememiz gerekiyor. Elektronik izleme asla bir şiddet davranışını tedavi etmiyor veya mağdurun zararlarını gidermiyor.”
Elektronik izlemenin farklı koruma ve rehabilitasyon mekanizmalarıyla birlikte uygulanması gerektiğini belirten ceza hukukçusu, çözümün çok katmanlı ve bütüncül bir sistemden geçtiğini ifade etti.
“Önerim, farklı mekanizmaların birbiriyle uyum içinde çalıştığı, çok katmanlı ve bütüncül bir sistemin oluşturulmasıdır. Elektronik izleme, bu sistemin önemli bir bileşeni olabilir. Ancak hiçbir zaman tek ve nihai çözüm olarak görülmemelidir.”
