Avrupa Birliği'nin (AB) savunma kapasitesini güçlendirmek amacıyla oluşturduğu 150 milyar avroluk Avrupa Güvenlik Eylemi (SAFE) programının ilk turu tamamlandı. Macaristan'ın 5,4 milyar avroluk savunma yatırım planının onaylanmasıyla 19 üye ülkeye yaklaşık 128,7 milyar avroluk kredi kaynağı tahsis edildi. Kalan 21,3 milyar avro için ikinci başvuru süreci başlarken Türkiye'nin ortak savunma tedariklerine katılım koşulları da gündemde.
SAFE PROGRAMININ İLK TURU TAMAMLANDI
Avrupa Birliği, savunma sanayisini geliştirmek ve üye ülkeler arasındaki ortak askeri tedarikleri artırmak amacıyla başlattığı SAFE programında ilk aşamayı tamamladı.
AB Konseyi, Macaristan'ın program kapsamında hazırladığı 5,4 milyar avroluk savunma yatırım planına onay verdi.
Macaristan'ın AB Daimi Temsilciliği, kararı ABD merkezli X sosyal medya platformu üzerinden duyurdu.
AB Komisyonunun 28 Ekim'de olumlu değerlendirdiği Macaristan'ın yatırım planı, ilk turda başvuran 19 üye ülke arasında onaylanan son plan oldu.
Böylece 150 milyar avroluk kredi kapasitesine sahip programın ilk turunda tüm başvuruların değerlendirme süreci tamamlandı.
19 ÜLKEYE 128,7 MİLYAR AVROLUK KAYNAK
SAFE programının ilk turunda 19 AB üyesi ülkeye toplam yaklaşık 128,7 milyar avroluk kredi kaynağı tahsis edildi.
Program, Avrupa ülkelerinin savunma yatırımlarını artırmasını ve askeri ekipman alımlarında ortak hareket etmesini desteklemeyi amaçlıyor.
Tahsis edilen kaynakların, üye ülkelerin hazırladığı savunma yatırım planları doğrultusunda kullanılması öngörülüyor.
SAFE kapsamında sağlanan finansman, doğrudan hibe yerine düşük maliyetli ve uzun vadeli kredilerden oluşuyor.
Bu nedenle ülkelerin kullanımına ayrılan toplam kredi tutarı ile fiilen yapılan ödemeler birbirinden farklılık gösteriyor.
11 ÜLKEYE 13,5 MİLYAR AVRO ÖDENDİ
AB Komisyonunun 29 Ekim'de açıkladığı verilere göre, SAFE programına katılan ülkelerden 16'sıyla kredi anlaşmaları imzalandı.
Bu ülkelerden 11'ine toplam yaklaşık 13,5 milyar avroluk ön finansman ödemesi gerçekleştirildi.
Söz konusu ödemeler, ülkelere tahsis edilen kredilerin ilk bölümünü oluşturuyor.
Kalan finansmanın ise ilgili kredi anlaşmalarında belirlenen koşullar çerçevesinde kullandırılması planlanıyor.
Böylece ilk turda 128,7 milyar avroluk kaynak tahsis edilmiş olsa da bu tutarın tamamı henüz üye ülkelere ödenmiş değil.
KALAN 21,3 MİLYAR AVRO İÇİN İKİNCİ TUR
AB Komisyonu, SAFE programının toplam kredi kapasitesinden ilk turda tahsis edilmeyen 21,3 milyar avroluk bölüm için yeni başvuru sürecini başlattı.
29 Ekim'de açılan ikinci tur, Avrupa Birliği üyesi 27 ülkenin tamamını kapsıyor.
Üye ülkelerin yeni finansman taleplerini 30 Kasım'a kadar AB Komisyonuna iletmeleri öngörülüyor.
İkinci başvuru süreci, ilk turda programa katılmayan ülkelerin de SAFE kredilerinden yararlanmasına olanak sağlıyor.
Böylece Avrupa Birliği, savunma yatırımları için oluşturduğu kredi kapasitesinin kalan bölümünü de üye ülkelerin kullanımına sunmayı hedefliyor.
HAVA SAVUNMASI VE İHA SİSTEMLERİ ÖNE ÇIKIYOR
SAFE programının ikinci turunda öncelik verilmesi istenen savunma yatırımları da belirlendi.
AB Komisyonu, üye ülkelerin özellikle hava ve füze savunma sistemlerine yönelik projelere ağırlık vermesini istiyor.
İnsansız hava araçları ve bu araçlara karşı geliştirilen savunma sistemleri de öncelikli yatırım alanları arasında bulunuyor.
Bunun yanı sıra mühimmat ve füze üretim kapasitesinin artırılmasına yönelik projelerin desteklenmesi amaçlanıyor.
Komisyon, savunma sanayisinde ortak üretim ve tedarik imkanlarının geliştirilmesini de programın temel hedefleri arasında değerlendiriyor.
UKRAYNA İLE ORTAK SAVUNMA PROJELERİ TEŞVİK EDİLİYOR
SAFE kapsamında Avrupa Birliği ülkelerinin Ukrayna ile ortak savunma tedarik projeleri geliştirmesi de teşvik ediliyor.
AB Komisyonu, üye ülkelerin savunma yatırımlarında ortak hareket etmesini ve farklı ülkelerin üretim kapasitelerinden yararlanmasını amaçlıyor.
Bu yaklaşım, programın yalnızca ulusal savunma yatırımlarına değil, ülkeler arasındaki ortak tedarik faaliyetlerine de odaklandığını gösteriyor.
SAFE, mühimmat ve füze sistemlerinden hava savunmasına, insansız sistemlerden siber güvenliğe kadar farklı alanlarda ortak projeleri kapsıyor.
Askeri hareketliliğin geliştirilmesine yönelik yatırımlar da programın desteklediği alanlar arasında yer alıyor.
TÜRKİYE SAFE PROGRAMINDAN YARARLANABİLECEK Mİ?
SAFE programının Türkiye açısından öne çıkan yönlerinden biri, aday ülkelerin ortak savunma tedariklerine katılabilmesine ilişkin düzenlemeler oldu.
Programın mevcut kurallarına göre SAFE kredilerinden doğrudan yalnızca Avrupa Birliği üyesi ülkeler yararlanabiliyor.
Türkiye gibi AB'ye aday ülkeler ise üye ülkelerle birlikte gerçekleştirilen ortak savunma tedariklerine katılabiliyor.
Ancak bu katılım imkanı, Türkiye'nin SAFE kapsamında doğrudan kredi alabileceği anlamına gelmiyor.
Türkiye'nin programdaki konumu, ortak tedarik faaliyetlerine ilişkin kurallar ve şirketlerin uygunluk şartları çerçevesinde değerlendiriliyor.
TÜRK SAVUNMA ŞİRKETLERİ İÇİN İKİLİ ANLAŞMA ŞARTI
Türk savunma sanayisi şirketlerinin SAFE kapsamındaki uygunluk şartlarından daha geniş ölçüde yararlanabilmesi için ayrıca bir düzenleme gerekiyor.
Mevcut kurallara göre Türk şirketlerinin AB, Avrupa Ekonomik Alanı ülkeleri ve Ukrayna'daki şirketlerle aynı ölçüde uygunluk imkanına sahip olabilmesi, Türkiye ile Avrupa Birliği arasında ikili anlaşma yapılmasına bağlı.
Bu nedenle Türkiye'nin ortak savunma tedariklerine katılabilmesi ile Türk şirketlerinin programın bütün uygunluk şartlarından aynı kapsamda yararlanabilmesi farklı konular olarak öne çıkıyor.
İkili anlaşma koşulu, Türk savunma sanayisi şirketlerinin SAFE kapsamındaki projelerde üstlenebileceği rol açısından önem taşıyor.
SAFE PROGRAMI NEDİR, HANGİ ALANLARI KAPSIYOR?
Avrupa Güvenlik Eylemi (SAFE), Avrupa Birliği ülkelerinin savunma kapasitelerini geliştirmek amacıyla oluşturulan ortak finansman programı olarak uygulanıyor.
Program kapsamında üye ülkelere toplam 150 milyar avroya kadar düşük maliyetli ve uzun vadeli kredi sağlanması öngörülüyor.
SAFE'nin temel hedefleri arasında Avrupa savunma sanayisinin üretim kapasitesini artırmak, ortak askeri alımları teşvik etmek ve üye ülkeler arasındaki savunma iş birliğini güçlendirmek bulunuyor.
Program; hava ve füze savunma sistemleri, mühimmat, füzeler, insansız hava araçları, insansız sistemlere karşı savunma teknolojileri, siber güvenlik ve askeri hareketlilik gibi alanları kapsıyor.
AB ülkeleri, bu finansman mekanizması üzerinden ortak savunma yatırımları geliştirebiliyor.
GÖZLER 30 KASIM'DAKİ BAŞVURU SÜRESİNDE
SAFE programının ilk turunun tamamlanmasının ardından gözler ikinci başvuru sürecine çevrildi.
AB Komisyonu, kalan 21,3 milyar avroluk kredi kapasitesinin değerlendirilmesi için üye ülkelerden 30 Kasım'a kadar başvuru bekliyor.
İkinci turda hangi ülkelerin ne kadar finansman talep edeceği ve kaynakların hangi savunma projelerine yönlendirileceği, başvuruların değerlendirilmesinin ardından netleşecek.
Türkiye açısından ise ortak savunma tedariklerine katılım ve Türk şirketlerinin programdaki uygunluk şartları, izlenecek başlıklar arasında bulunuyor.