26 Şubat 1992’de Dağlık Karabağ bölgesindeki Hocalı kasabasında yaşanan olaylarda yüzlerce Azerbaycan Türkü hayatını kaybetti. Azerbaycan’ın bağımsızlık sürecinde yaşadığı en ağır trajedilerden biri olan Hocalı Katliamı, aradan geçen 34 yıla rağmen ülke tarihinde önemli bir yer tutmaya devam ediyor.
KASABADA NÜFUS 3 BİNE KADAR GERİLEMİŞTİ
Sovyetler Birliği’nin dağılma sürecinde bölgede artan gerilimle birlikte Ermeni güçleri, 1991 yılından itibaren Azerbaycan topraklarına yönelik saldırılar başlattı. Bölgenin tek havaalanına sahip olması nedeniyle stratejik önem taşıyan Hocalı, bu süreçte hedef haline geldi.
O dönemde 2 bin 605 hanenin bulunduğu kasabada 11 bin 365 kişi yaşıyordu. Ancak artan çatışmalar nedeniyle nüfus yaklaşık 3 bine kadar geriledi. 1991’in son günlerinde Hocalı’ya çıkan yollar ve çevre köyler ele geçirildi. Kuşatma altındaki kasabaya yiyecek yardımı zaman zaman helikopterle havadan ulaştırılabiliyordu.
25 ŞUBAT'TA SALDIRILAR YOĞUNLAŞTI
Ermeni kuvvetleri, 25 Şubat 1992’de saldırılarını yoğunlaştırdı. Gece saatlerinde, o dönem Hankendi’de konuşlu bulunan Sovyet Rus ordusuna bağlı 366. motorize alayın desteğiyle üç koldan saldırı düzenlendi.
Resmî verilere göre saldırılarda 613 Azerbaycan Türkü hayatını kaybetti. Hayatını kaybedenler arasında 106 kadın, 70 yaşlı ve 63 çocuk bulunuyordu. Olaylarda 487 kişi ağır yaralı olarak kurtuldu. 1275 kişi esir alındı; bunlardan 150’sinden ise uzun süre haber alınamadı. Katliamda 8 ailenin tamamen yok olduğu, 25 çocuğun anne ve babasını, 130 çocuğun ise ebeveynlerinden birini kaybettiği bildirildi.
Olay sonrası yapılan adli tıp incelemeleri ve tanık anlatımları, sivillerin ağır şiddete maruz kaldığını ortaya koydu. Kayıtlarda, kadın, çocuk ve yaşlı ayrımı yapılmaksızın çeşitli işkence yöntemlerinin uygulandığına ilişkin bulgular yer aldı. Hamile kadınların da saldırılarda yaşamını yitirdiği aktarıldı. Döneme ait görüntü ve fotoğraflar, olayların boyutunu belgeledi.
"SOYKIRIM" OLARAK KABUL EDİLDİ
Azerbaycan, Hocalı’da yaşananların 1949 Cenevre Sözleşmeleri başta olmak üzere birçok uluslararası sözleşmenin ihlali niteliğinde olduğunu belirtiyor. Azerbaycan Parlamentosu, Hocalı’da yaşananları “soykırım” olarak tanımlayan karar aldı.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 22 Nisan 2010 tarihli kararında, Hocalı’da meydana gelen eylemleri savaş suçları veya insanlık aleyhine suçlarla eş değer fiiller kapsamında değerlendirdi.
Bugüne kadar 18 ülkenin parlamentosu ile ABD’nin 24 eyalet meclisi, Hocalı’da yaşananları kınayan ve soykırım olarak niteleyen kararlar kabul etti.
