Uyuşturucu operasyonlarının gündemdeki yerini koruduğu dönemde, bazı şirketler işe alım süreçlerinde “bağımlılık yapıcı madde tarama testi” talep etmeye başladı. Daha önce sınırlı alanlarda uygulanan testler, birçok sektörde işe giriş prosedürlerinin parçası haline geldi.
Sabah'ın haberine göre sağlık raporuna eklenen testler, bazı firmalarda yazılı şart olarak yer alırken bazı şirketlerde ise mülakatın ileri aşamalarında adaylara zorunlu kriter olarak iletiliyor. Laboratuvar firmaları, talebin son dönemde 6-7 kat arttığını belirtiyor.
GÜNLÜK 20 BİNDEN FAZLA TEST YAPILIYOR
Laboratuvar yetkililerinin verdiği bilgilere göre yalnızca İstanbul’da her gün 20 binden fazla işveren talepli uyuşturucu tarama testi yapılıyor. Artan talep nedeniyle laboratuvarların kurumsal paketler hazırladığı, toplu test anlaşmaları yaptığı ve mobil numune ekipleri oluşturduğu ifade ediliyor.
Bu gelişmeyle birlikte madde testi uygulaması bireysel sağlık kontrolünden çıkarak kurumsal risk yönetiminin bir unsuru haline geldi.
FİYATI ORTALAMA 2.200 TL
Laboratuvar kaynaklarına göre bağımlılık yapıcı madde testlerinin piyasa fiyatı ortalama 2.200 TL civarında. Toplu anlaşmalarda fiyatların daha düşük seviyelere çekilebildiği belirtiliyor.
Testler genellikle idrar, kan ve tükürük analizi üzerinden gerçekleştiriliyor. KVKK kapsamında sonuçlar yalnızca test yapılan kişiye teslim ediliyor. Sonucun işverene iletilmesi için açık rıza gerekiyor. Çoğu zaman sonuçlar kapalı zarfla veriliyor veya dijital ortamda kişisel erişime açılıyor.
HANGİ SEKTÖRLERDE UYGULANIYOR?
Uygulamanın en yaygın olduğu alanlar arasında enerji, sanayi, lojistik, savunma, kimya, ağır sanayi, güvenlik, sağlık ve yazılım sektörleri yer alıyor.
Tüpraş’ın stajyerler dahil adaylardan madde testi istediği öğrenildi. TCDD’nin işe alım kriterleri arasında madde kullanımına yönelik kontrolleri üst sıralara taşıdığı belirtiliyor. ASELSAN, HAVELSAN, ROKETSAN ve TUSAŞ gibi savunma sanayii kuruluşlarında da işe alım ve mevcut personel süreçlerinde denetimlerin sistematik hale geldiği ifade ediliyor.
Büyükşehir belediyelerine bağlı ulaşım kurumlarında düzenli test uygulamaları yapıldığı, son iki yılda bu nedenle yaklaşık 50 kişinin işine son verildiği kaydedildi.
HUKUKİ ÇERÇEVE
Hukuki açıdan işverenlerin madde testi talep etmesi tamamen yasak değil. Ancak testin işin niteliğiyle bağlantılı olması, adayın açık rızasının alınması ve sonuçların gizli tutulması gerekiyor. Yetkililer, testlerin cezai sorumluluk doğurmadığını, yalnızca işe uygunluk değerlendirmesinde kullanıldığını ifade ediyor.
