Sağlığın temel unsurlarından biri olarak kabul edilen uyku konusunda farkındalık giderek artsa da dünya genelinde birçok kişi yeterli ve kaliteli uykuya ulaşmakta zorlanıyor. Uzmanlar, özellikle stres, iş yükü ve teknolojik cihazların kullanımının uyku kalitesini olumsuz etkilediğine dikkat çekiyor. Her yıl uykunun sağlık üzerindeki etkilerine dikkat çekmek amacıyla düzenlenen Dünya Uyku Günü, bu yıl “İyi Uyu, Daha İyi Yaşa” temasıyla 13 Mart’ta kutlanacak. Dünya Uyku Derneği tarafından organize edilen bu özel gün, her yıl bahar ekinoksundan önceki cuma gününe denk geliyor.
ÇOCUKLARIN ÖNEMLİ BİR KISMI YETERLİ UYUYAMIYOR
ABD’de Ulusal Uyku Vakfı tarafından yapılan ve 13 yaş altındaki çocuklara bakan 977 yetişkinin katıldığı ankete göre, çocukların önemli bir bölümü önerilen uyku süresine ulaşamıyor. Araştırma sonuçlarına göre ABD’deki çocukların yaklaşık yüzde 44’ü yaşlarına uygun süre kadar uyku uyuyamıyor. Ankete katılan ebeveynlerin büyük bölümü çocuklarının uyku düzeninin aile içindeki diğer bireyleri de etkilediğini ifade etti. Her 5 ebeveynden 4’ü, çocukları yeterince uyumadığında kendi uyku düzenlerinin de bozulduğunu belirtti. Katılımcıların yaklaşık yüzde 70’i ise yetersiz uykunun çocukların ruh halini olumsuz etkilediğini dile getirdi. Araştırmaya katılanların yüzde 95’i kaliteli uykunun aile yaşamının sağlıklı işlemesi için gerekli olduğunu ifade ederken, ebeveynlerin yüzde 86’sı iyi bir uykunun davranışları ve ruh halini olumlu yönde etkilediğini belirtti.
UYKU ALIŞKANLIKLARI AİLEDE BAŞLIYOR
Anketin değerlendirme bölümünde ebeveynlerin yaklaşık yarısının çocuklarıyla uyku sağlığı hakkında nadiren konuştuğu veya bu konuyu hiç gündeme getirmediği tespit edildi. Uzmanlara göre sağlıklı uyku alışkanlıklarının gelişmesi büyük ölçüde aile içinde başlıyor. Ulusal Uyku Vakfı’ndan Joseph Dzierzewski, çocukların önemli bir bölümünün yeterli uyku alamadığına dikkat çekerek ebeveynlerin bilimsel öneriler konusunda yeterince bilgi sahibi olmadığını vurguladı. Dzierzewski, çocukluk dönemindeki uyku eksikliğinin öğrenme güçlüğü, duygusal dengesizlik ve uzun vadeli sağlık sorunlarıyla ilişkili olabileceğini ifade etti.
SAĞLIKLI UYKU İÇİN ÖNERİLER
Uzmanlar ailelerde sağlıklı bir uyku düzeni oluşturmak için bazı temel alışkanlıkların benimsenmesini öneriyor. Buna göre sabah saatlerinde gün ışığına çıkmak, günde en az 30 dakika fiziksel aktivite yapmak ve akşam saatlerinde kafein tüketimini azaltmak uyku kalitesini artırabiliyor. Ayrıca akşam yemeğinin yatmadan en az iki saat önce yenmesi ve hafta sonları da dahil olmak üzere düzenli bir uyku-uyanma saatinin belirlenmesi sağlıklı uyku düzeni açısından önemli görülüyor.
KALİTELİ UYKUYA ERİŞİMDE ZORLUK DEVAM EDİYOR
ABD merkezli tıbbi ekipman üreticisi ResMed’in 13 ülkeden yaklaşık 30 bin kişinin katılımıyla gerçekleştirdiği 2026 Küresel Uyku Anketi de benzer bir tablo ortaya koydu. Araştırmaya katılanların yüzde 53’ü haftada yalnızca dört gece veya daha az kaliteli uyku uyuduklarını belirtti. Kaliteli uykuyu en önemli sağlık davranışlarından biri olarak gören ülkeler arasında Brezilya, Japonya, Meksika, Güney Kore ve Polonya öne çıktı. Buna karşılık uyku kalitesinin en düşük seviyelerde olduğu ülkeler arasında Fransa, İngiltere, ABD, Avustralya ve Meksika yer aldı. Araştırmada ayrıca haftada üç veya daha fazla gece uykuya dalmakta zorlandığını belirtenlerin oranının ABD’de yüzde 57, Almanya’da yüzde 55, İngiltere’de yüzde 54 ve Avustralya ile Brezilya’da yüzde 50 olduğu kaydedildi.
UYKUSUZLUĞUN EN BÜYÜK NEDENİ STRES
Dünya genelinde uyku kalitesini düşüren başlıca nedenlerin başında stres ve kaygı geliyor. Ankete göre katılımcıların yüzde 39’u uyku problemlerinin temel nedeni olarak stres veya kaygıyı gösterdi. Bunu iş sorumlulukları (yüzde 22), yatmadan önce elektronik cihaz kullanımı (yüzde 21), ev içi sorumluluklar (yüzde 19) ve uyku bozuklukları (yüzde 18) takip etti. Araştırma ayrıca uykuya dalmakta zorlananların oranının son bir yılda belirgin şekilde arttığını ortaya koydu. Kadınların yüzde 48’i uykuya dalmakta güçlük çektiğini belirtirken bu oran geçen yıl yüzde 38 olarak kaydedilmişti. Erkeklerde ise bu oran yüzde 29’dan yüzde 42’ye yükseldi. Uzmanlar, uyku kalitesindeki düşüşün hem fiziksel hem de zihinsel sağlık üzerinde önemli etkileri olduğuna dikkat çekerek bireylerin uyku alışkanlıklarını iyileştirmesi gerektiğini vurguluyor.
