2019 yılında yürürlüğe giren en düşük emekli maaşı uygulamasının ardından, yaklaşık 5 milyon emekliyi doğrudan ilgilendiren sistemde yeni bir eşik gündemde. Türkiye’nin ekonomi programı çerçevesinde emeklilik sistemi için kapsamlı bir revizyon çalışması başlatıldı. Kurulan komisyon, maaş hesaplama yönteminden zam sistemine kadar birçok başlığı masaya yatırdı.

Türkiye’de SGK’dan maaş alan emekli, dul ve yetim aylığı dosya sayısı 17 milyona yaklaşırken, sistemdeki dengesizliklerin giderilmesi için 6 ana başlıkta değişiklik planlanıyor.

EMEKLİ MAAŞI NASIL HESAPLANIYOR?

Mevcut sistemde emekli aylıkları üç ayrı döneme göre hesaplanıyor:

1999 öncesi
2000–2008 arası
2008 sonrası

Bu üç dönem için farklı aylık bağlama oranları (ABO) ve katsayılar uygulanıyor. Özellikle 1999 öncesi çalışma süresi fazla olanlar daha avantajlı konuma geçiyor. Bu durum emekliler arasında maaş farklarının büyümesine yol açıyor.

AYLIK HESAPLAMASINDA HANGİ KRİTERLER ETKİLİ?

Emekli maaşının belirlenmesinde şu unsurlar dikkate alınıyor:

Prime esas kazanç (SPEK)
Üç ayrı dönem için uygulanan aylık bağlama oranları
Güncelleme katsayısı
Enflasyon oranı
Büyümenin yüzde 30’u
İçinde bulunulan yılın enflasyon artışları

Bu karma yapı, hesaplamaların anlaşılmasını zorlaştırıyor.

1- ÜÇLÜ AYLIK HESAPLAMA SİSTEMİ TARTIŞMASI

Farklı dönemler için uygulanan ayrı formüller maaş dengesini bozuyor. Üçlü sistem yerine tek bir hesaplama formülüne geçilmesi ve tüm sigortalılar için sabit bir aylık bağlama oranının uygulanması öneriliyor.

2- ZAM ORANLARINDAKİ FARKLAR

SSK ve Bağ-Kur emeklileri 6 aylık enflasyon oranında artış alırken, memur emeklileri toplu sözleşme kapsamında zam alıyor. Bu sebeple artış oranları farklılaşıyor. Tüm emekliler için ortak bir zam formülünün uygulanması, aylık bazlı enflasyon güncellemesine geçilmesi ve zam oranları arasındaki farkları ortadan kaldıracak yeni bir modelin hayata geçirilmesi öneriliyor.

3- GÜN SAYISININ MAAŞA ETKİSİ

Mevcut sistemde yatırılan prim tutarı daha belirleyici olurken, çalışılan gün sayısının etkisi sınırlı kalıyor. Bu sebeple uzun süre çalışan bazı kişiler daha az maaş alabiliyor. Gün sayısının maaş hesaplamasında daha güçlü bir kriter haline getirilmesi ve sistemde kalmanın teşvik edilmesi öneriliyor.

4- YILLAR ARASINDAKİ GÜNCELLEME FARKI

Her yıl değişen güncelleme katsayıları nedeniyle emekli olunan yıl ile bir sonraki yıl arasında maaş farkları oluşuyor. Olası çözüm: Sabit bir güncelleme katsayısı belirlenerek yıllar arası farklılıkların azaltılması.

5- TABAN MAAŞ UYGULAMASI

2019’dan bu yana uygulanan taban maaş sistemi düşük aylık alanlar için avantaj sağladı. Fakat taban maaşın hemen üzerindeki emekliler arasında adaletsizlik tartışmaları yaşanıyor. Taban maaş uygulaması yerine kök maaşlara kademeli artış yapılması ya da taban maaşın hemen üzerindeki aylıklara yönelik kademeli bir düzenleme getirilmesi öneriliyor.

6- SSK VE BAĞ-KUR ARASINDAKİ FARKLAR

2008 reformuyla tüm kurumlar SGK çatısı altında birleşse de norm birliği sağlanamadı. Prim gün şartları ve hesaplama yöntemleri farklılık gösteriyor. Emekli maaş bağlama sisteminin tüm statüler için eşitlenmesi ve Bağ-Kur’da 9 bin gün olan prim şartının 7.200 güne düşürülmesi yönünde düzenleme yapılması öneriliyor.

YENİ MAAŞ SİSTEMİNDE MASADAKİ BAŞLIKLAR

Aylık bağlama sisteminin sadeleştirilmesi
Enflasyon artışlarının yeniden düzenlenmesi
Zam oranları arasındaki farkların giderilmesi
Aktüeryal dengenin güçlendirilmesi
Çalışma süresini artıracak teşvikler

SGK’DAN MAAŞ ALANLARIN SAYISI

Toplam emekli sayısı: 12,17 milyon
Ölüm aylığı ve hak sahipleri: 4,36 milyon
Toplam dosya sayısı: 16,84 milyon

Hak sahiplerinin dağılımı ise şöyle:

SSK emeklisi: 10,9 milyon
Bağ-Kur emeklisi: 2,95 milyon
Emekli Sandığı emeklisi: 2,99 milyon

Emeklilik sistemine ilişkin kapsamlı düzenlemenin detaylarının, komisyon çalışmalarının ardından netleşmesi öngörülüyor.

Haber Merkezi

Kudüs’te düzenlenen saldırıda ölü sayısında artış!

Bültenimize Abone Olun