Türklerin kökenine ilişkin yüzyıllardır aktarılan soy anlatılarında, Hz. Nuh'un oğlu Yafes'in adı öne çıkıyor. Kaşgarlı Mahmud'un Divânu Lugâti't-Türk adlı eseri ile Ebulgazi Bahadır Han'ın soy kayıtlarında, Türklerin geçmişi Nuh'un soyuna bağlanıyor. Rivayete göre Yafes'in büyük oğlu Türk, babasının ardından yönetimi devraldı ve Issık Göl çevresine yerleşti. Eski kaynaklarda Türk'ün çocukları ve sonraki kuşaklara aktarıldığı anlatılan gelenekler hakkında da bilgiler bulunuyor. Ancak bu soy zinciri, tarihsel olarak kanıtlanmış bir gerçek değil, eski metinlerde aktarılan geleneksel bir anlatı niteliği taşıyor.
TÜRKLERİN SOYU HZ. NUH'A MI DAYANIYOR?
Türklerin kökenini açıklamaya çalışan eski soy anlatılarından biri, büyük tufanın ardından başlayan bir hikâyeye dayanıyor. Bu rivayete göre insan nesli, Hz. Nuh'un oğulları Sam, Ham ve Yafes üzerinden yeniden çoğaldı. Türklerin ataları ise Yafes'in soyuyla ilişkilendirildi. Böylece Türk topluluklarının geçmişi, dinî geleneklerde yer alan tufan anlatısına bağlandı. Ancak bu ilişki, bilimsel olarak doğrulanmış bir soy zinciri değil, eski tarih ve soy kütüğü metinlerinde yer alan bir rivayet olarak değerlendiriliyor.
YAFES'İN OĞLU TÜRK KİMDİR?
Ebulgazi Bahadır Han'ın Şecere-i Terâkime adlı eserinde aktarılan rivayete göre Yafes'in büyük oğlu Türk, babasının ardından yönetimi devraldı. Anlatıda Yafes'in ölümünden önce diğer çocuklarından büyük kardeşleri Türk'ü hükümdar olarak kabul etmelerini istediği belirtiliyor. Böylece Türk, sonraki kuşakların soyunun bağlandığı bir ata olarak gösteriliyor. Bu anlatımda Türk adı, yalnızca bir topluluğun ismi olarak değil, geçmişte yaşadığına inanılan bir kişinin adı olarak da kullanılıyor.
TÜRK'ÜN İLK YERLEŞTİĞİ YER NERESİYDİ?
Ebulgazi Bahadır Han'a dayandırılan soy anlatılarında Türk'ün yaşadığı bölgeye ilişkin ayrıntılara da yer veriliyor. Rivayete göre Türk, babasının ölümünün ardından farklı bölgeleri dolaştı ve sonunda bugünkü Kırgızistan sınırlarında bulunan Issık Göl çevresine yerleşti. Anlatıda Türk'ün çadır hayatıyla ilişkilendirildiği ve bazı geleneklerin onun döneminde başladığı ifade ediliyor. Bununla birlikte bu ayrıntılar, bağımsız tarihsel bulgularla doğrulanmış bilgiler olarak sunulamıyor. Issık Göl'ün rivayette yer alması da bölgenin bütün Türk topluluklarının kesin olarak belirlenmiş ilk yurdu olduğu anlamına gelmiyor.
TÜRK'ÜN KAÇ ÇOCUĞU VARDI?
Ebulgazi Bahadır Han'a atfedilen soy anlatısında Türk'ün dört oğlunun bulunduğu belirtiliyor. Bu isimler Tütek, Çigil, Barsçak ve Amlak olarak sıralanıyor. Rivayete göre Türk'ün ardından yönetim büyük oğlu Tütek'e geçti. Tütek'in güçlü ve akıllı bir hükümdar olduğu anlatılırken sonraki kuşaklara aktarılan bazı geleneklerle de ilişkilendirildiği görülüyor. Ancak bu isimler ve aralarındaki soy ilişkileri, tarihsel olarak kesinleşmiş bir aile kaydı değil, geleneksel soy anlatısının parçaları olarak ele alınıyor.
YEMEKLERE TUZ KATMA GELENEĞİ TÜTEK'LE Mİ BAŞLADI?
Türk'ün büyük oğlu olduğu rivayet edilen Tütek hakkında günlük yaşamla ilgili bir hikâye de aktarılıyor. Bu anlatıda yemeklere tuz ekleme alışkanlığının Tütek'in döneminde başladığı ileri sürülüyor. Eski soy kütüklerinde hükümdarların yalnızca siyasi rolleriyle değil, bazı geleneklerin ortaya çıkışıyla da ilişkilendirildiği görülüyor. Bununla birlikte yemeklerde tuz kullanımının Tütek tarafından başlatıldığı iddiasını doğrulayan bağımsız tarihsel bir kanıt bulunmuyor. Bu nedenle söz konusu bilgi, eski anlatılarda yer alan bir rivayet olarak değerlendiriliyor.
KAŞGARLI MAHMUD TÜRK ADININ KÖKENİNİ NASIL ANLATTI?
Türk Dil Kurumunun Divânu Lugâti't-Türk üzerine yayımladığı incelemeye göre Kaşgarlı Mahmud, Türk boylarının soyunu Hz. Nuh'un oğlu Yafes'e ve onun oğlu Türk'e dayandıran rivayeti aktarıyor. 11. yüzyılda yaşayan Kaşgarlı Mahmud, eserinde Türklerin dili ve kültürünün yanı sıra kökenlerine ilişkin geleneksel açıklamalara da yer veriyor. Türk adının Nuh'un soyuyla ilişkilendirilmesi, daha sonraki dönemlerde kaleme alınan soy kütüklerinde de karşılaşılan anlatılar arasında bulunuyor. Bu kaynaklar, Türklerin geçmişinin farklı yüzyıllarda nasıl açıklandığını göstermesi bakımından önem taşıyor.
EBULGAZİ BAHADIR HAN'IN ESERİNDE HANGİ BİLGİLER YER ALIYOR?
17. yüzyılda yaşayan Ebulgazi Bahadır Han'ın Şecere-i Terâkime adlı eseri, Türkmenlerin soyuna ilişkin geleneksel anlatıları bir araya getiren tarihî kaynaklardan biri olarak biliniyor. Eserde aktarılan soy rivayetlerinde Türk adı, Yafes'in soyuyla ilişkilendiriliyor. Türk'ün yönetimi devralması ve sonraki kuşakların onun soyundan geldiğinin anlatılması, bu geleneğin temel unsurlarını oluşturuyor. Bununla birlikte eserdeki rivayetlerin tarihsel gerçeklerle aynı kapsamda değerlendirilmemesi gerekiyor.
TÜRKLERİN GERÇEK KÖKENİ BU RİVAYETLE AÇIKLANABİLİR Mİ?
Türklerin Hz. Nuh'un torunu olduğu anlatılan Türk adlı kişiden geldiği düşüncesi, eski soy kütüklerinde yer alan geleneksel açıklamalardan biri olarak öne çıkıyor. Ancak tarihî bir metinde soy zincirinin aktarılması, bu zincirin bilimsel olarak doğrulandığı anlamına gelmiyor. Kaşgarlı Mahmud'un Divânu Lugâti't-Türk adlı eseri ile Ebulgazi Bahadır Han'ın Şecere-i Terâkime adlı çalışması, yazıldıkları dönemlerin tarih anlayışını ve kültürel geleneklerini yansıtıyor. Bu nedenle Nuh, Yafes ve Türk arasında kurulan bağ, kesinleşmiş bir soy ilişkisi olarak değil, Türklerin geçmişine ilişkin yüzyıllardır aktarılan rivayetlerden biri olarak ele alınıyor.
