Hastalarımızdan en çok duyduğum soru şu: “Hocam, kapalı mı yapacaksınız?” Sanki kapalı sözcüğü sihirli bir değnek, açık sözcüğü de eski bir korku filmi gibi duruyor. Gelin, omurga cerrahisiyle ilgili en yaygın mitleri tek tek konuşalım, arada biraz da gülelim.
1. Kapalı her zaman daha iyidir
Kapalı yöntemler, yani küçük kesiden mikroskop ya da endoskop ile yapılan ameliyatlar, uygun hastada gerçekten avantajlı olabilir. Kapalı füzyon tekniklerinde kan kaybının daha az, hastanede kalışın daha kısa ve enfeksiyonun daha düşük olabildiği, uzun dönem ağrı ve işlev sonuçlarının ise açık ameliyatla benzer göründüğü bildiriliyor. Ama her bel fıtığı, her dar kanal, her kayma, her tümör bu yönteme uymaz. Bazen omurgayı görmek, temizlemek ve sağlamlaştırmak için kapıyı biraz daha geniş açmak gerekir. Doğru soru “Kapalı mı, açık mı?” değil, “Benim sorunum için doğru teknik hangisidir?” olmalıdır.
2. Dikiş azsa doktor iyidir, çoksa kötüdür.
Bu, ameliyatı dikiş sayısıyla değerlendiren en tatlı yanılgı. Dikiş, kesinin boyunu gösterir, içeride yapılan işin kalitesini göstermez. Bazen iki santimlik kesiden girip iki saatlik titiz bir iş yapılır, bazen de omurgayı sağlamlaştırmak için daha uzun bir kesi gerekir. Yemeği tabak büyüklüğüyle değerlendirmek gibi bir şey bu. Bu yüzden ameliyat sonrası komşulara dikiş sayısını değil, neyin düzeltildiğini anlatmak lazım.
3. Omurga ameliyatı olursam felç kalırım
Bu korku çok insani ve çok yaygın. Bel fıtığı ameliyatında felç riskinin çok nadir olduğu biliniyor. Risk sıfır değildir ama asıl risk çoğu zaman beklemektir. Sinir uzun süre baskı altında kalırsa uyuşma ve güç kaybı kalıcı hâle gelebilir. Yani korkuyla beklemek, korktuğun şeyi davet etmek gibi olabilir.
4. Platin takılırsa robot gibi olurum
Platin, vida, kafes… İsimleri duyunca insan kendini bir robota dönüşecek sanıyor. Oysa bu malzemeler hareketi yok etmek için değil, ağrıyan ve oynayan omurgayı sabitlemek için konur. Amaç seni tahtaya çevirmek değil, siniri rahatlatmak ve ağrıyı dindirmektir. Çoğu hasta ameliyattan sonra eğilip doğrulmaktan korkar, oysa doğru iyileşme ile günlük hareketler yeniden öğrenilir.
5. Komşum çok iyi oldu, ben de aynı ameliyatı olayım
Komşunun beli ile senin belin aynı değil. Komşunun ayakkabısı sana uymuyorsa onun ameliyatı da sana uymayabilir. Biri için basit bir fıtık temizliği yeterken diğeri için dar kanal açılması ya da sabitleme gerekebilir. Bel fıtığı ameliyatı, bel ağrısını tamamen yok etmek için değil, sinir baskısına bağlı bacak ağrısını gidermek için yapılır. Bu ayrımı bilmek, beklentiyi baştan doğru kurar.
6. Kapalı oldum, yarın halı sahaya çıkarım
Küçük kesi, küçük ameliyat demek değildir. Kesi küçük olabilir ama içeride sinir, disk ve kemikle uğraşılmıştır. Kas ve kemik iyileşmesi haftalar sürebilir. Erken zorlamak, dikişi değil, ameliyatın emeğini bozar. İyileşme, ameliyat kadar önemlidir. Yürüyüş, kilo kontrolü, sigaradan uzak durmak ve fizik tedavi, ameliyatın devamıdır.
7. Fıtığım tekrar eder mi? Vidalarım gevşer mi?
Maalesef her zaman tekrar etme riski vardır. Vidaların gevşeme ve zorlandığında kırılma riski vardır. Ama doğru bilgi, doğru yönlendirme, tanı ve tedavi bütünlüğünde bu riskler en aza iner.
Peki, neye bakmalı? Dikiş sayısına değil, şu üç soruya bakmak lazım: Sorunum tam olarak ne? Hangi teknik bu sorunu en güvenli şekilde çözer? Ameliyat sonrası beni ne bekliyor? Bunların cevabı netse ister kapalı olsun ister açık, doğru ameliyat odur. Gerisi, komşu sohbetine ve kahve falına kalmış mitlerdir.
Bir de beklentiyi abartma işi var, onu da konuşalım. Kimi hasta ameliyata girerken yanında bir de rapor, bir de malulen emeklilik, bir de ömür boyu hiç ağrımayacağım garantisi bekliyor. Sanki ameliyat, ömür boyu sigorta poliçesi gibi. Halk dilinde buna “ameliyattan sonra rahat etme isteği” diyelim. Evde herkes üzerine titresin, işe gitmeyeyim, raporum olsun, maaşım bağlansın. Bunlar insani istekler, anlıyoruz ama ameliyatın işi bu değil. Ameliyatın işi, sinirdeki baskıyı kaldırmak, bacak ağrısını azaltmak, yürümeni rahatlatmak. Seni 20 yaşına döndürmek değil, sana ömür boyu çalışmama belgesi vermek hiç değil. Gerçekten malulen emekli olması gereken hasta ayrı, ameliyatı kestirme yol sanan beklenti ayrı. İlki heyetin, raporun, kuralın işidir. Dünyayı en çok yoran bu sekonder kazanç isteği, iyileşme önündeki en büyük psikolojik engeldir.