Türkiye’de milyonlarca çalışanın gelirini doğrudan, ücret politikalarını ise dolaylı olarak etkileyen asgari ücretin Türk lirası karşılığı yıllar içinde önemli ölçüde yükseldi. Ancak ücretin dolar karşılığı üzerinden yapılan hesaplama farklı bir tablo ortaya koyuyor.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından açıklanan net asgari ücret rakamları ile Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) döviz kuru verileri, 2016 yılından bu yana asgari ücretin yıl içindeki dolar bazlı değişimini gözler önüne serdi. Yapılan karşılaştırmada, asgari ücretin her ücret dönemi içerisinde dolar karşısında ne kadar değer kazandığı veya kaybettiği ortaya konuldu.
EN SERT ERİME 2021 YILINDA YAŞANDI
2021 yılının başında net asgari ücret yaklaşık 380 dolar seviyesindeydi. Kurda yıl boyunca yaşanan yükselişin ardından aynı ücretin dolar karşılığı yıl sonunda yaklaşık 212 dolara kadar geriledi. Böylece asgari ücretin dolar karşılığındaki yıllık kayıp yüzde 44,3’e ulaştı. Başka bir ifadeyle ücretin dolar karşılığı bir yılda yaklaşık 168 dolar azaldı.
ARA ZAMLAR KAYBI SINIRLADI
2022 ve 2023 yılları diğer yıllardan ayrıştı. Her iki yılda da asgari ücrete yıl ortasında ara zam yapılması nedeniyle hesaplama iki ayrı ücret dönemi üzerinden gerçekleştirildi. 2022’nin ilk yarısında 4 bin 253 TL olan net asgari ücretin dolar karşılığı yaklaşık 316 dolardan 255 dolara geriledi.
Bu dönemdeki kayıp yaklaşık yüzde 19,5 olarak hesaplandı. Temmuz ayında net asgari ücretin 5 bin 500 TL’ye yükseltilmesiyle dolar karşılığı yeniden yaklaşık 330 dolara çıktı. Ancak yıl sonunda 294 dolar seviyesine geriledi. İkinci altı aylık dönemdeki kayıp yaklaşık yüzde 10,9 oldu.
Benzer bir tablo 2023’te de yaşandı. Yılın başında yaklaşık 454 dolar olan asgari ücretin karşılığı haziran sonunda yaklaşık 329 dolara kadar indi. İlk altı aylık dönemde dolar bazındaki kayıp yüzde 27,6’ya ulaştı. Temmuz ayında net asgari ücretin 11 bin 402 TL’ye çıkarılmasıyla ücretin dolar karşılığı yaklaşık 441 dolara yükseldi. Yıl sonunda ise yaklaşık 387 dolar seviyesine geriledi. Böylece yılın ikinci yarısındaki dolar bazlı kayıp yaklaşık yüzde 12,3 oldu.
ZAM GELİYOR, ARDINDAN KUR FARKI AÇILIYOR
Döviz kurundaki hareketlilik yalnızca döviz alıp satan vatandaşları ilgilendirmiyor. Son yıllardaki tablo benzer bir döngüye işaret ediyor. Yeni asgari ücret açıklandığında çalışanın maaşının dolar karşılığı yükseliyor.
Türkiye'nin enerji, akaryakıt, ham madde gibi birçok alanda ithalata ihtiyaç duyması nedeniyle döviz kurundaki yükseliş zamanla üretim ve ürün maliyetlerine yansıyabiliyor. Bu nedenle kurdaki hareketlilik market rafından akaryakıta, elektronikten otomobile kadar birçok alanda vatandaşın karşısına çıkabiliyor. Vatandaşın gerçek satın alma gücünü ölçmek için enflasyon ve tüketim harcamalarındaki fiyat değişimlerinin de dikkate alınması gerektiği belirtiliyor.
