Beyin hastalıklarının erken teşhisinde yeni bir yöntem geliştirilmesi için önemli bir adım atıldı. ABD'deki Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) ve Wyss Enstitüsünden araştırmacılar, sinir hücrelerinin salgıladığı mikroskobik parçacıkları kan örneklerinden ayırmaya yardımcı olabilecek NRXN3 adlı proteini belirledi. Yeni yaklaşımın, gelecekte Alzheimer ve Parkinson gibi hastalıklarda beyinde meydana gelen değişimlerin kan yoluyla takip edilmesine katkı sağlayabileceği değerlendiriliyor.
BEYİNDEKİ DEĞİŞİMLER KANDAN TAKİP EDİLEBİLİR
Beyin dokusunun hassas yapısı, sinir hücrelerinde meydana gelen değişimlerin doğrudan incelenmesini zorlaştırıyor. Bu nedenle bilim insanları, beyin sağlığı hakkında bilgi verebilecek biyolojik işaretleri kan dolaşımında araştırıyor.
Nature Neuroscience dergisinde yayımlanan çalışmada, hücrelerin dışarı salgıladığı ve hücre dışı vezikül olarak adlandırılan küçük parçacıklar incelendi.
Protein ve RNA gibi moleküller taşıyan bu parçacıkların, kaynaklandıkları hücrelerin durumu hakkında bilgi sağlayabileceği belirtildi.
NRXN3 PROTEİNİ KEŞFEDİLDİ
Araştırmacı Dmitry Ter-Ovanesyan ve ekibi, sinir hücrelerinden kaynaklanan parçacıkları diğerlerinden ayırabilecek biyolojik işaretleri araştırdı.
İnsan gen ve protein veri tabanlarının incelenmesi sonucunda, ağırlıklı olarak sinir hücreleri tarafından üretilen NRXN3 proteini öne çıktı.
Bu proteinin, sinir hücrelerinden gelen parçacıkların kan örneklerinde belirlenmesine yardımcı olabileceği tespit edildi.
KAN ÖRNEKLERİNDE YENİ YÖNTEM GELİŞTİRİLDİ
Araştırmanın önemli aşamalarından biri, kandaki çok sayıdaki protein arasından sinir hücrelerine ait parçacıkların ayrıştırılması oldu.
Bilim insanları, bu işlem için çok modlu reçine bulamacı (MMR) adı verilen özel bir saflaştırma yöntemi geliştirdi.
Gözenekli mikro boncuklardan yararlanılan teknik sayesinde, kan örneklerindeki serbest proteinler uzaklaştırılarak hücre dışı veziküllerin daha yüksek saflıkta incelenmesi sağlandı.
ALZHEIMER VE PARKİNSON TEŞHİSİNDE KULLANILABİLİR Mİ?
Araştırmacılar, geliştirilen yöntemin Alzheimer ve Parkinson gibi nörodejeneratif hastalıkların erken teşhisine yönelik çalışmalarda kullanılabileceğini değerlendiriyor.
NRXN3 proteini aracılığıyla ayrıştırılan parçacıkların içindeki moleküllerin incelenmesi, sinir hücrelerinde meydana gelen değişimlerin belirlenmesine yardımcı olabilir.
Yöntemin geliştirilmesi halinde, bazı hastalıkların belirtileri ortaya çıkmadan önce biyolojik değişimlerin kan testleriyle takip edilmesi mümkün olabilir.
YENİ YÖNTEMİN GÜVENİLİRLİĞİ ARAŞTIRILACAK
Bilim insanları, sonraki aşamada NRXN3 proteiniyle belirlenen parçacıkların sinir hücrelerinden kaynaklandığını daha kapsamlı çalışmalarla doğrulamayı hedefliyor.
Yöntemin farklı hastalıklarda ne kadar güvenilir sonuç verdiğinin de araştırılması gerekiyor.
Benzer tekniklerin ilerleyen süreçte kalp ve karaciğer gibi diğer organlardaki hücresel değişimlerin incelenmesinde kullanılabileceği belirtiliyor.
Araştırma, beyin hastalıklarının erken teşhisi için yeni bir yaklaşım ortaya koysa da yöntemin klinik kullanıma geçebilmesi için daha fazla bilimsel çalışmaya ihtiyaç duyuluyor.