Sonbahar ve kış aylarında güneş ışığından yeterince yararlanamamak, D vitamini eksikliği riskini artırabiliyor. Kemik ve kas sağlığı açısından önemli olan bu vitaminin yetersizliği bazı kişilerde belirti vermeden ilerleyebiliyor. Türkiye'de 2026 yılında yayımlanan bilimsel çalışma, risk gruplarının belirlenmesine ve gereksiz takviye kullanımının önlenmesine odaklanırken uzmanlar, kontrolsüz yüksek doz D vitamini kullanımının zehirlenmeye yol açabileceği konusunda uyarıyor.
D VİTAMİNİ EKSİKLİĞİ NASIL ANLAŞILIR?
D vitamini, vücudun kalsiyumu emmesine yardımcı olarak kemik ve kas sağlığında önemli rol oynuyor. Eksikliği bazı kişilerde belirti vermezken ileri düzeyde yetersizlik kemik ağrısı ve kas güçsüzlüğüne neden olabiliyor.
ABD Ulusal Sağlık Enstitülerine (NIH) göre uzun süreli ve ağır eksiklik, yetişkinlerde osteomalaziye, çocuklarda ise raşitizme yol açabiliyor.
D vitamini düzeyi, kandaki 25-hidroksivitamin D [25(OH)D] testiyle değerlendiriliyor. NIH'ye göre 12 ng/mL'nin altındaki değerler eksiklik riskiyle, 12-20 ng/mL arasındaki değerler ise yetersizlikle ilişkilendiriliyor. Ancak test sonuçlarının kişinin sağlık durumuyla birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
Endocrine Society'nin 2024 yılında yayımladığı klinik rehberde, sağlıklı bireylerde rutin D vitamini taraması önerilmiyor. Rehber, belirli bir hastalık veya eksiklik şüphesi bulunmayan kişilerde düzenli test yapılmasının yararına ilişkin yeterli bilimsel kanıt olmadığını belirtiyor.
2026 ARAŞTIRMASI: KİMLER DAHA FAZLA RİSK ALTINDA?
Türkiye'de Haziran 2026'da yayımlanan bilimsel çalışma, D vitamini eksikliği açısından risk gruplarının belirlenmesine dikkat çekti.
Araştırmada 65 yaş ve üzerindeki bireyler, güneş ışığından yeterince yararlanamayanlar, uzun süre kapalı alanlarda çalışanlar ve kemik kırığı riski yüksek kişiler öne çıktı. Obezitesi bulunanlar, bağırsak emilim bozukluğu yaşayanlar, obezite cerrahisi geçirenler ve D vitamini metabolizmasını etkileyen ilaçları kullananlar da risk grupları arasında gösterildi.
Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolik Hastalıklar Uzmanı Prof. Dr. Mustafa Altay, 7 Ocak 2026'da yaptığı açıklamada, sonbahar ve kış aylarında güneş ışınlarının geliş açısına bağlı olarak ciltte D vitamini üretiminin azaldığını belirtti.
Altay, özellikle yaşlıların, obezitesi olanların, kapalı alanlarda çalışanların ve kemik erimesi bulunanların eksiklik açısından daha fazla risk taşıdığını ifade etti.
KONTROLSÜZ D VİTAMİNİ KULLANIMI ZEHİRLENMEYE YOL AÇABİLİYOR
Uzmanlar, D vitamini eksikliğinin yanı sıra bilinçsiz takviye kullanımının da sağlık sorunlarına neden olabileceğini belirtiyor.
Prof. Dr. Mustafa Altay, yüksek doz kullanımın vücutta birikime yol açabileceğini vurgulayarak, "D vitamini düzeyi 100 ng/mL'yi geçtiğinde, D vitamini zehirlenmesi için risk altındasınızdır." dedi.
NIH'nin verilerine göre aşırı D vitamini alımı kandaki kalsiyum seviyesini yükselterek bulantı, kusma, iştahsızlık, kabızlık ve güçsüzlüğe neden olabiliyor. Ağır durumlarda böbrek hasarı ve kalp ritim bozuklukları gelişebiliyor.
Türkiye'de yayımlanan 2026 tarihli bilimsel çalışma, her D vitamini eksikliğinde yüksek doz yükleme tedavisine ihtiyaç bulunmadığını ortaya koyuyor. Tedavinin kişinin kan değerlerine, mevcut hastalıklarına ve risk durumuna göre planlanması gerektiği belirtiliyor.
D vitamini, yağlı balıklar ve yumurta sarısı gibi besinlerden alınabiliyor. Endocrine Society ise 75 yaşından küçük sağlıklı yetişkinlerde önerilen günlük miktarın üzerinde rutin takviyenin ek yarar sağladığına ilişkin yeterli kanıt bulunmadığını bildiriyor.
Uzmanlar, D vitamini eksikliği şüphesi bulunan kişilerin kontrolsüz takviye kullanmak yerine hekim değerlendirmesine başvurmasını öneriyor.
