Antalya'da düzenlenen COP31 İklim Zirvesi'nde, iklim değişikliğinin insan sağlığı üzerindeki etkileri gündeme geldi. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), dünya genelinde 3,3 ila 3,6 milyar insanın iklim değişikliğine karşı yüksek derecede savunmasız koşullarda yaşadığını bildirdi. Zirvede aşırı sıcaklar, hava kirliliği ve iklim kaynaklı afetlerin sağlık sistemlerine etkileri ele alınırken bilimsel araştırmalar, kalp ve solunum yolu hastalıklarından bulaşıcı hastalıklara kadar uzanan risklere dikkat çekti.
DSÖ'DEN COP31'DE MİLYARLARCA İNSAN İÇİN UYARI
COP31 kapsamında 9 Kasım'da düzenlenen Sağlık Günü toplantılarında, iklim değişikliğinin insan sağlığına etkileri değerlendirildi. DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, aşırı sıcakların, sellerin ve kuraklıkların acil servislerdeki yoğunluğu artırdığını, temel sağlık hizmetlerini aksattığını ve sağlık çalışanlarını tehlikeye attığını belirtti.
DSÖ'nün zirve öncesinde yayımladığı rapora göre 3,3 ila 3,6 milyar insan, iklim değişikliğine karşı yüksek derecede savunmasız koşullarda yaşıyor. Kurum, iklim kaynaklı sağlık sorunlarının özellikle savunmasız toplulukları daha ağır etkilediğini vurguladı.
AŞIRI SICAKLAR KALP VE BÖBREK HASTALIKLARINI ETKİLİYOR
İklim değişikliğinin doğrudan sağlık etkileri arasında aşırı sıcaklar öne çıkıyor. Uzun süren sıcak hava dalgaları, vücudun ısı dengesini bozarak sıcak çarpmasına ve sıvı kaybına yol açabiliyor. Kalp-damar, böbrek ve solunum sistemi hastalıkları bulunan kişilerde mevcut rahatsızlıkların ağırlaşma riski artıyor.
DSÖ'nün COP31 öncesinde duyurduğu 2026 Lancet Countdown araştırmasında, 2023 yılında dünya genelinde yaklaşık 710 bin ölümün sıcaklıkla ilişkili olduğu hesaplandı. Araştırmaya göre bu ölümlerin yüzde 70'inden fazlası insan kaynaklı iklim değişikliğiyle bağlantılı.
HAVA KİRLİLİĞİ HER YIL MİLYONLARCA CAN ALIYOR
COP31 Sağlık Günü'nde hava kirliliğinin insan sağlığı üzerindeki etkileri de gündeme geldi. DSÖ Genel Direktörü Ghebreyesus, hava kirliliğinin dünya genelinde yılda yaklaşık 7 milyon ölüme neden olduğunu açıkladı.
Fosil yakıt kullanımı, hem sera gazı salımına hem de hava kirliliğine yol açıyor. Kirli havaya uzun süre maruz kalmak astım, kronik solunum yolu hastalıkları ve kalp-damar rahatsızlıkları açısından risk oluşturuyor. DSÖ, daha temiz enerji kaynaklarına geçişin hava kalitesini iyileştirerek insan sağlığının korunmasına katkı sağlayabileceğini belirtiyor.
BULAŞICI HASTALIKLAR VE TEMİZ SUYA ERİŞİM RİSK ALTINDA
İklim değişikliği, sıcaklık ve yağış düzenlerini etkileyerek bazı bulaşıcı hastalıkların yayılım koşullarını değiştirebiliyor. Sivrisinek gibi hastalık taşıyıcılarının yaşam alanları değişirken sel ve kuraklıklar güvenli içme suyuna erişimi zorlaştırabiliyor.
Bu riskler DSÖ'nün bilimsel değerlendirmelerinde yer alıyor. BM İklim Değişikliği Sekretaryası İcra Sekreteri Simon Stiell de COP31'de yaptığı konuşmada sellerin içme suyu kaynaklarını kirletebildiğini ve sağlık kuruluşlarına ulaşımı engelleyebildiğini belirtti. Stiell, sağlık sistemlerinin afetler sırasında hizmet vermeyi sürdürebilmesi ve olası salgınları erken tespit edebilmesi gerektiğini vurguladı.
DSÖ: YILDA 1,6 MİLYON ÖLÜM ÖNLENEBİLİR
DSÖ'nün 4 Kasım'da yayımladığı teknik rapora göre iklim ve sağlık alanında belirlenen altı önlemin dünya genelinde yaygınlaştırılması, yılda yaklaşık 1,6 milyon ölümün önlenmesini sağlayabilir.
Öneriler arasında aşırı sıcaklara yönelik erken uyarı sistemleri, güvenli içme suyu, sanitasyon, el hijyeni ve daha temiz evsel enerji kullanımı bulunuyor. Raporda, fayda-maliyet analizi yapılan beş uygulamaya yatırılan her 1 doların yaklaşık 24 dolarlık ekonomik fayda sağlayabileceği tahmin edildi. DSÖ, bu sonuçların gerçekleşmiş veriler değil, bilimsel modellemelere dayanan öngörüler olduğunu belirtti.
COP31'DE ANTALYA SAĞLIK DAYANIKLILIĞI GİRİŞİMİ BAŞLATILDI
COP31'in Sağlık Günü kapsamında Antalya Sağlık Dayanıklılığı Girişimi (AIR) başlatıldı. Girişim, ülkelerin iklim değişikliğine bağlı sağlık sorunları karşısında geliştirdikleri uygulamaları paylaşmasını ve sağlık sistemlerinin dayanıklılığını artırmasını amaçlıyor.
Gönüllülük esasına dayanan girişim, ülkeler için hukuken bağlayıcı yeni yükümlülükler getirmiyor. Zirvede ayrıca sağlık altyapılarının güçlendirilmesi, dijital sağlık uygulamaları ve iklim-sağlık finansmanı konuları ele alındı. DSÖ, iklim değişikliğiyle mücadelede insan sağlığını koruyan uygulamaların yaygınlaştırılması çağrısında bulundu.
