Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Gezi Parkı davasından hükümlü avukat ve seçilmiş Hatay Milletvekili Can Atalay hakkında beklenen kararını açıkladı. Mahkeme, Anayasa Mahkemesinin (AYM) ihlal kararlarına rağmen Atalay'ın cezaevinde tutulmasının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne aykırı olduğuna hükmetti. Türkiye'nin Atalay'ı derhal serbest bırakması ve milletvekilliği görevini yerine getirebilmesi için gerekli adımları atması gerektiğini belirten AİHM, 32 bin 500 avro manevi tazminata da karar verdi.
AİHM'DEN CAN ATALAY HAKKINDA DÖRT AYRI İHLAL TESPİTİ
AİHM İkinci Dairesi, 14 Mayıs 2023 seçimlerinde Türkiye İşçi Partisinden Hatay Milletvekili seçilen ancak tahliye edilmeyen Can Atalay'ın başvurusunu karara bağladı.
Strazburg'da açıklanan kararda, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin özgürlük ve güvenlik hakkını düzenleyen 5'inci maddesinin 1'inci ve 4'üncü fıkralarının ihlal edildiği belirtildi.
Mahkeme ayrıca serbest seçim hakkını güvence altına alan 1 No'lu Protokol'ün 3'üncü maddesi ile haklara getirilen kısıtlamaların amaç dışı kullanılmasını yasaklayan 18'inci maddenin de ihlal edildiğine hükmetti.
Böylece Atalay'ın başvurusunda dört ayrı hüküm yönünden hak ihlali tespit edildi.
TÜRKİYE'DEN DERHAL TAHLİYE VE MECLİS'E DÖNÜŞ İSTENDİ
AİHM, ihlallerin giderilmesi için Türkiye'nin atması gereken adımları da kararında ortaya koydu.
Sözleşmenin 46'ncı maddesi kapsamında Atalay'ın tutukluluğuna son verilmesi, derhal serbest bırakılması ve milletvekilliği görevini yerine getirmek üzere TBMM'deki yerini almasının sağlanması gerektiği belirtildi.
Karar, yalnızca Atalay'ın cezaevinden çıkarılmasını değil, seçildiği milletvekilliği görevini fiilen yapabilmesine yönelik tedbirlerin alınmasını da kapsıyor.
AYM KARARLARININ UYGULANMAMASI HUKUKA AYKIRI BULUNDU
AİHM kararında, Anayasa Mahkemesinin Can Atalay hakkında daha önce verdiği ihlal kararlarının uygulanmaması da değerlendirildi.
Yargıtay 3. Ceza Dairesinin AYM kararlarını uygulamayı reddetmesinin hukuki belirlilik ve hukukun üstünlüğü ilkeleriyle bağdaşmadığı vurgulandı.
Atalay'ın özgürlüğünün hukuka uygunluğunu etkili biçimde denetletebilmesine ilişkin güvencelerden yoksun bırakıldığı sonucuna varıldı.
AİHM, Sözleşme'nin 5'inci maddesinin 4'üncü fıkrasına ilişkin ihlal kararını oybirliğiyle aldı. Diğer ihlal tespitleri ise 6'ya karşı 1 değil, 6 oyla 1 karşı oy şeklinde kabul edildi.
TUTUKLULUĞUN SİYASİ AMAÇ TAŞIDIĞINA HÜKMEDİLDİ
Kararın en dikkat çekici bölümlerinden biri, Atalay'ın tutukluluğunun sürdürülmesine ilişkin amaç değerlendirmesi oldu.
AİHM, milletvekili dokunulmazlığından yararlandırılmayan Atalay'ın cezaevinde tutulmasının kendisini susturma ve siyasi çoğulculuğu bastırma amacı taşıdığı sonucuna ulaştı.
Bu değerlendirmeyle birlikte Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 18'inci maddesinin de ihlal edildiğine karar verildi.
Mahkeme, Atalay'ın milletvekili seçilmesine rağmen görevini yerine getirmesinin engellenmesini demokratik temsil hakkı bakımından da değerlendirdi.
CAN ATALAY'A 32 BİN 500 AVRO TAZMİNAT
AİHM, tespit ettiği hak ihlallerinin ardından Can Atalay'a manevi tazminat ödenmesine de hükmetti.
Karara göre Türkiye, Atalay'a 32 bin 500 avro manevi tazminat ödeyecek.
Tazminat kararı, tahliye ve milletvekilliği görevine dönüş için alınması istenen tedbirlerden ayrı bir yükümlülük olarak belirlendi.
ERKAN BAŞ'TAN NUMAN KURTULMUŞ'A ÇAĞRI
AİHM kararının ardından Türkiye İşçi Partisi Genel Başkanı Erkan Baş, TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş'a ve siyasi partilere çağrıda bulundu.
Baş, Atalay'ın özgürlüğünün korunmasına ilişkin yargısal güvencelerin ihlal edildiğinin oybirliğiyle tespit edildiğine dikkat çekti.
AİHM kararının uygulanması gerektiğini belirten Baş, "Can Atalay’ın derhal TBMM Kütüğü’ne kaydı yapılmalı, tahliye edilmeli ve yemin edip görevini yapması sağlanmalıdır." ifadelerini kullandı.
Baş, Atalay'ın milletvekili seçildikten sonra cezaevinde tutulmasının ve Meclis'te görev yapmasının engellenmesinin hukuka aykırı bulunduğunu vurguladı.
CAN ATALAY NEDEN CEZAEVİNDE?
Avukat Şerafettin Can Atalay, Gezi Parkı davasında 18 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
14 Mayıs 2023 genel seçimlerinde TİP'ten Hatay Milletvekili seçilmesine rağmen cezaevinden tahliye edilmedi.
Anayasa Mahkemesi, 25 Ekim ve 21 Aralık 2023 tarihlerinde Atalay hakkında hak ihlali kararları verdi. Ancak bu kararlar uygulanmadı.
30 Ocak 2024'te Yargıtay kararının TBMM Genel Kurulunda okunmasıyla Atalay'ın milletvekilliğinin düşürüldüğü açıklandı.
AYM ise daha sonra bu işlemin hukuken var olmayan bir durum oluşturduğunu değerlendirdi.
AİHM KARARI SONRASI NE OLACAK?
Açıklanan karar, Can Atalay'ın tahliyesi ve milletvekilliği görevinin yeniden fiilen yerine getirilmesi bakımından yeni bir hukuki aşama oluşturdu.
AİHM, Türkiye'nin ihlalleri gidermek için gerekli tedbirleri alması gerektiğine hükmetti.
Bundan sonraki süreçte kararın uygulanmasına yönelik yargısal ve idari adımlar belirleyici olacak.