Afganistan’da Taliban yönetimi, dini kimlik, mezhep, cinsiyet ve toplumsal statüye göre farklı cezalar öngören yeni ceza usullerini yürürlüğe koydu. Düzenlemeler, kölelikten ölüm cezasına, kadınların eğitim yasağından vatandaşlara ceza verme yetkisine kadar çok sayıda tartışmalı madde içeriyor.
CEZA HUKUKUNDA “KÖLELİK” AÇIKÇA YER ALDI
Afganistanlı insan hakları örgütü Rawadari’nin yayımladığı rapora göre, yeni ceza düzenlemelerinde “efendi” ve “köle” kavramları açık biçimde kullanıldı. Kölelerin cezalandırılması yetkisinin doğrudan “efendilerine” bırakıldığı belirtilirken, bu durumun modern köleliği yasallaştırdığı yönünde ciddi eleştiriler yapıldı.
TOPLUM DÖRT SOSYAL SINIFA AYRILDI
Taliban, toplumun dört ayrı sınıfa ayrıldığını duyurdu. Bu sınıflar; din alimleri, seçkinler, orta sınıf ve alt sınıf olarak tanımlandı. Yasaya göre suçlara verilecek cezaların türü ve ağırlığı, kişinin ait olduğu sınıfa göre değişiyor.
Din alimleri için yalnızca uyarı öngörülürken, seçkinler mahkemeye çağrı ve uyarıyla karşılaşıyor. Orta sınıf için hapis cezası uygulanacağı belirtilirken, alt sınıfa mensup kişiler için hapisle birlikte bedensel cezalar da gündeme geliyor.
MUHALİFLERE ÖLÜM CEZASI YETKİSİ
Yeni düzenlemeler, Taliban mahkemelerine muhalifler ve eleştirmenler hakkında ölüm cezası verme yetkisi tanıyor. “İsyancı” olarak tanımlanan kişilerin kamuya zarar verdiği ve bu zararın ancak öldürülmeleriyle ortadan kaldırılabileceği savunuluyor.
İHBAR ETMEYENE DE CEZA
Yasaya göre, Taliban karşıtı faaliyetleri yetkililere bildirmeyen kişiler de cezalandırılacak. Bu kapsamda vatandaşlara, muhalifleri ihbar etme yükümlülüğü getiriliyor. Bildirim yapmayanların hapis cezasıyla karşı karşıya kalacağı ifade ediliyor.
VATANDAŞLARA CEZALANDIRMA YETKİSİ
Düzenlemelerde dikkat çeken maddelerden biri de bireylere doğrudan cezalandırma yetkisi verilmesi oldu. Taliban, vatandaşların “günah” işlendiğine tanık olmaları halinde kişileri kendilerinin cezalandırabilmesine izin veriyor.
KIZ ÇOCUKLARININ EĞİTİMİ TAMAMEN YASAKLANDI
Yeni yasalarla birlikte kız çocuklarının eğitimi tamamen yasaklandı. Ayrıca dans etmek ve dans edenleri izlemek de suç kapsamına alındı.
“AHLAKSIZLIK YERLERİ” YIKILACAK
Düzenlemelerde “ahlaksızlık yerlerinin” yıkılmasına ilişkin hüküm yer aldı. Ancak bu yerlerin ne olduğuna dair net bir tanım yapılmadı. İnsan hakları örgütleri, bu belirsizliğin keyfi uygulamalara yol açabileceği uyarısında bulunuyor.
ŞİDDET VE ÇOCUKLARA YÖNELİK DÜZENLEMELER
Ceza yasalarında, kemik kırığına ya da derinin yırtılmasına yol açmadığı sürece şiddetin cezalandırılmayacağı ifade ediliyor. Çocuk istismarı ve çocuklara yönelik şiddetin de cezasız kalabileceği yönündeki maddeler tepki çekiyor.
ÇOCUKLARIN CEZALANDIRILMASINA İZİN VERİLİYOR
Bir maddeye göre, babaların 10 yaşındaki oğullarını namazı ihmal etmek gibi gerekçelerle cezalandırmasına izin veriliyor. Ayrıca akrabalık bağı bulunmayan kadın ve erkeğin bir arada bulunması suç sayılıyor.
MEZHEP DEĞİŞTİRENLERE HAPİS CEZASI
Taliban, esas aldığı Hanefi mezhebine göre mezhep değiştirenleri “kafir” olarak nitelendiriyor. Buna göre mezhebini terk eden kişilerin hapis cezasıyla karşı karşıya kalacağı belirtiliyor.
ULUSLARARASI TEPKİLER VE ELEŞTİRİLER
Yeni düzenlemelerin uluslararası insan hakları standartlarını, temel özgürlükleri ve adil yargılanma ilkelerini ihlal ettiği yönünde yoğun eleştiriler bulunuyor. Ancak Taliban, 2021’de ABD’nin Afganistan’dan çekilmesinin ardından kontrolü ele geçirdiği ülkede bu tür uygulamaları hayata geçirmeyi sürdürüyor.
