CHP Diyarbakır Milletvekili Sezgin Tanrıkulu, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarına ilişkin Adalet Bakanı Akın Gürlek’in yanıtlaması istemiyle Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına yazılı soru önergesi sundu.
Tanrıkulu, Türkiye’nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne taraf olduğunu ve bu nedenle AİHM kararlarını uygulamakla yükümlü bulunduğunu hatırlattı. Buna rağmen son yıllarda Türkiye hakkında açılan başvuru sayısının ve verilen ihlal kararlarının Avrupa ülkeleri arasında en yüksek seviyelere ulaştığını belirtti.
AİHM istatistiklerine göre Türkiye hakkında yapılan başvuruların Avrupa’daki toplam başvurular içinde önemli bir paya sahip olduğu ifade edilirken, özellikle adil yargılanma hakkı, özgürlük ve güvenlik hakkı ile kötü muamele yasağı alanlarında çok sayıda ihlal kararı verildiği vurgulandı. Tanrıkulu, bu durumun Türkiye’deki yargı sisteminin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi standartlarıyla uyumu konusunda tartışmalara neden olduğunu belirtti.
AİHM BAŞVURULARINA İLİŞKİN VERİLER SORULDU
Tanrıkulu, önergesinde Türkiye hakkında AİHM’e yapılan toplam başvuru sayısını ve bu başvuruların yıllara göre dağılımını sordu. Ayrıca mahkemede halen görülmekte olan dosya sayısı ile sonuçlandırılan toplam dava sayısının açıklanmasını talep etti.
Önergede, sonuçlanan davalardan kaçında Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin ihlal edildiğine karar verildiği ve ihlal kararlarının sözleşmenin hangi maddeleri kapsamında verildiğinin de açıklanması istendi. Tanrıkulu, işkence yasağı, özgürlük ve güvenlik hakkı, adil yargılanma hakkı, özel hayatın korunması, ifade özgürlüğü ve örgütlenme özgürlüğü alanlarındaki ihlal kararlarının dağılımını da sordu.
BAKAN GÜRLEK'TEN YANIT BEKLEYEN SORULAR
Tanrıkulu, Bakan Gürlek'e şu soruları yöneltti:
- Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nde Türkiye aleyhine yapılmış toplam başvuru sayısı kaçtır? Bu başvuruların yıllara göre dağılımı nedir?
- AİHM’de Türkiye hakkında halen derdest durumda bulunan dosya sayısı kaçtır?
- AİHM’de Türkiye hakkında sonuçlandırılmış toplam dava sayısı kaçtır?
- Bu davaların kaçında Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin ihlal edildiğine karar verilmiştir?
- İhlal kararları AİHS maddelerine göre nasıl dağılım göstermektedir? Md. 3 (işkence yasağı) Md. 5 (özgürlük ve güvenlik hakkı) Md. 6 (adil yargılanma hakkı) Md. 8 (özel hayatın korunması) Md. 10 (ifade özgürlüğü) Md. 11 (örgütlenme özgürlüğü)
- AİHM kararları doğrultusunda Türkiye’nin 2002–2025 yılları arasında ödediği toplam tazminat tutarı ne kadardır?
- Bu tazminatların yıllara göre toplam tutarı ve dosya bazında dağılımı nedir?
- En yüksek tazminat ödenen ilk 20 dava hangileridir?
- Bu davalarda hak ihlali tespit edilen kişilerin statüleri (gazeteci, siyasetçi, kamu görevlisi, hakim-savcı, akademisyen vb.) nedir?
- Türkiye aleyhine verilen AİHM kararlarının kaçına karşı hükümet tarafından Büyük Daire’ye başvuru yapılmıştır?
- Türkiye tarafından yapılan bu başvuruların kaçında karar değişmiş, kaçında ihlal kararı kesinleşmiştir?
- AİHM kararlarının uygulanması kapsamında Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi tarafından Türkiye hakkında izleme sürecine alınmış dosya sayısı kaçtır?
- Türkiye hakkında AİHM kararlarının uygulanmaması nedeniyle başlatılan ihlal prosedürü sayısı kaçtır?
- AİHM kararlarının uygulanması amacıyla Adalet Bakanlığı tarafından açılan disiplin veya inceleme dosyası sayısı kaçtır?
- AİHM tarafından ihlal kararı verilen davalarda sorumlu hakim ve savcılar hakkında herhangi bir idari veya disiplin işlemi yapılmış mıdır?
- Türkiye’de iç hukukta ihlale yol açan uygulamaların giderilmesi için hangi yasal düzenlemeler yapılmıştır?
- AİHM istatistiklerine göre Türkiye’nin başvuru sayısı bakımından Rusya, Ukrayna, Polonya, İtalya ve Romanya gibi ülkelerle karşılaştırmalı durumu nedir?
- Türkiye’de nüfusa oranla AİHM başvuru sayısı Avrupa ortalamasının üzerinde midir?
- AİHM kararlarında en çok ihlal edilen hakların başında gelen adil yargılanma hakkı ihlallerini azaltmak için Bakanlığın yürüttüğü reform çalışmaları nelerdir?
- AİHM kararlarının uygulanmasının izlenmesi amacıyla Adalet Bakanlığı bünyesinde hangi kurumsal mekanizmalar bulunmaktadır?
