Stanford Üniversitesi’ndeki bilim insanları, insan kök hücrelerinden geliştirdikleri küçük beyin dokularını özel olarak yetiştirilen farelerin beynine nakletti. İnsan kaynaklı doku burada büyüdü, elektriksel aktivite gösterdi ve farenin sinir sistemiyle bağlantılar kurdu. İnsan nöronlarının bazı uzantılarının ise omuriliğe kadar ulaştığı belirlendi.
Nature dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, çalışmanın amacı insan beyin dokusunun yaşayan bir sinir sistemi içinde ne ölçüde gelişebildiğini incelemekti. Elde edilen bulgular, insan beyninin gelişiminin ve bazı nörogelişimsel hastalıkların araştırılması için yeni bir deneysel model ortaya koydu.
İNSAN BEYİN DOKUSU FAREYE NAKLEDİLDİ
Araştırmacılar, insan kök hücrelerinden geliştirdikleri kortikal organoidleri farelerin beynine yerleştirdi. Nakledilen insan dokusu yeni ortamında yaşamını sürdürdü ve gelişmeye devam etti.
İnsan kaynaklı hücrelerin nöronlar geliştirdiği, elektriksel aktivite gösterdiği ve farenin mevcut sinir sistemiyle bağlantılar oluşturduğu tespit edildi.
NÖRONLAR OMURİLİĞE KADAR ULAŞTI
Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri, insan nöronlarının fare sinir sistemi içerisinde oluşturduğu bağlantılar oldu.
İnsan kaynaklı dokudan çıkan sinir hücresi uzantılarının beynin dışına doğru ilerleyerek farenin omuriliğine kadar ulaştığı görüldü. Dokuda koordineli elektriksel aktivite de kaydedildi.
Üç ayın ardından bazı farelerde incelenen kortikal bölgedeki doku hacminin yüzde 91,9’una kadar olan bölümünün insan kaynaklı olduğu belirlendi. Bu oran, farelerin bütün beyninin yüzde 91,9’unun insan dokusundan oluştuğu anlamına gelmiyor.
LABORATUVARDA GELİŞMEYEN NÖRONLAR ORTAYA ÇIKTI
Çalışmada dikkat çeken bir başka bulgu ise nadir von Economo nöronlarının gelişmesi oldu.
Laboratuvar ortamındaki beyin organoidlerinde geliştirilmesi güç olan bu hücrelerin, yaşayan fare beynine yerleştirilen insan dokusunda ortaya çıktığı görüldü.
Bulgular, canlı bir sinir sisteminin sağladığı ortamın insan kaynaklı beyin dokusunun laboratuvar koşullarında ulaşamadığı bazı gelişim aşamalarına ilerlemesine imkan sağlayabileceğini gösterdi.
İNSAN GİBİ DÜŞÜNEN FARELER Mİ ORTAYA ÇIKTI?
Araştırmanın sonuçları, farelerin insan benzeri düşünme yeteneği veya bilinç kazandığını göstermiyor.
Çalışmada insan bilinci, öz farkındalık veya insan benzeri düşünmenin ortaya çıktığına ilişkin bir kanıt bulunmadı. Farelerin davranışlarının da genel olarak normal farelere yakın olduğu belirtildi.
Araştırmada ortaya çıkan yapı da eksiksiz bir insan beyni değil. İnsan kaynaklı kortikal doku, farelerin mevcut sinir sistemi içerisinde gelişen deneysel bir model niteliğinde.
EPİLEPSİ VE ŞİZOFRENİ GİBİ HASTALIKLAR İNCELENEBİLİR
Yeni modelin temel amaçlarından biri insan beyninin gelişimini yaşayan bir sinir sistemi içerisinde daha ayrıntılı inceleyebilmek.
Araştırmacılar yöntemin epilepsi, şizofreni ve serebral palsi gibi nörolojik ve nörogelişimsel hastalıkların altında yatan mekanizmaların araştırılmasına yeni imkanlar sağlayabileceğini değerlendiriyor.
ETİK SORULAR DA GÜNDEMDE
İnsan beyin dokusunun başka bir türün sinir sistemiyle bu ölçüde bağlantı kurabilmesi, araştırmanın bilimsel sonuçlarının yanında etik tartışmaları da gündeme getiriyor.
Mevcut çalışmada insan benzeri bilinç veya öz farkındalık geliştiğine ilişkin bir bulgu bulunmuyor. Ancak gelecekte daha büyük, daha karmaşık ve daha fazla bağlantı oluşturabilen insan beyin dokularının geliştirilmesi, bu tür araştırmalarda etik sınırların nasıl belirleneceği sorusunu beraberinde getiriyor.
