Mars'ın güney yarımküresinde ilkbahar ve yaz aylarında görülen Arsia Mons Uzun Bulutu'nun (AMEC) oluşum mekanizmasıyla ilgili önemli bir bulgu elde edildi. Su buzundan oluşan ince bulutun, Mars atmosferinde daha önce göz ardı edilen bir süreç sayesinde meydana gelebildiği ortaya konuldu.
Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) Mars Express yörünge aracı tarafından ilk kez 2018'de görüntülenen AMEC, her gün gün doğumuyla birlikte Arsia Mons yanardağının rüzgar yönündeki tarafında ortaya çıkıyor. Yaklaşık üç saat içinde 1.800 kilometre uzunluğa ulaşan bulut, daha sonra yanardağdan ayrılarak kısa süre içinde kayboluyor.
Yeni araştırmada, bulutun oluşumunda homojen çekirdeklenme adı verilen mekanizmanın rol oynadığı belirlendi. Nature Geoscience dergisinde yayımlanan çalışmada, daha önce kullanılan atmosfer modellerine bu süreç dahil edilerek AMEC'nin gözlemlenen özellikleri yeniden oluşturuldu.
BULUT ATMOSFERDEKİ TOZ OLMADAN OLUŞABİLİYOR
Dünya'daki bulutların büyük bölümünde su buharı, atmosferde bulunan toz veya deniz tuzu gibi mikroskobik parçacıkların üzerinde yoğunlaşıyor. Ancak homojen çekirdeklenmede su buharının başka bir yüzeye ihtiyaç duymadan doğrudan buz kristallerine dönüşmesi mümkün olabiliyor.
Bu sürecin gerçekleşmesi için atmosferde çok yüksek su buharı yoğunluğu gerekiyor. Araştırmacılar, Mars atmosferini modelleyen simülasyonlara bu mekanizmayı eklediğinde Arsia Mons üzerindeki bulutun hızlı büyümesini ve daha sonra yanardağdan ayrılmasını yeniden oluşturabildi.
ARSİA MONS BULUTUN OLUŞUMUNU TETİKLİYOR
Araştırmacılara göre mekanizmanın temelinde Arsia Mons'un yüksekliği ve yapısı bulunuyor. Yanardağın üzerinden geçen rüzgarlar, güçlü atmosferik dalgalar oluşturuyor ve nemli hava kütlelerinin daha yüksek irtifalara taşınmasına neden oluyor.
Hava kütlesinin yükselirken hızla soğuması, su buharının doygunluk seviyesini artırıyor. Böylece su buharı, atmosferdeki toz parçacıklarına tutunmak yerine doğrudan buz kristallerine dönüşebiliyor.
Bu süreç sonucunda uzun ve ince AMEC bulutu ortaya çıkıyor.
MARS'IN ATMOSFERİNDEKİ NEM DAHA YÜKSEK OLABİLİR
Yeni araştırmanın sonuçları, Mars atmosferinde daha önce tahmin edilenden çok daha yüksek nem seviyelerine ulaşılabileceğine işaret ediyor.
Daha önceki çalışmalar, homojen çekirdeklenmenin gerçekleşmesi için Mars atmosferinde olağan koşullara göre yaklaşık 100 bin kat daha yüksek doygunluk gerektiğini ortaya koymuştu. Mars'taki yoğun toz miktarı da bu mekanizmanın gerçekleşmesini düşük olasılıklı hale getiriyordu.
Yeni çalışma ise belirli atmosferik koşullarda bu aşırı doygunluk seviyelerine ulaşılabileceğini gösteriyor. Araştırmacılar, mekanizmanın kesin olarak doğrulanması için yeni gözlemlere ihtiyaç duyulduğunu belirtiyor.
