Fransa’da lise ve üniversite öğrencilerinin eğitim koşulları, barınma, gıda erişimi ve kamu hizmetlerine yönelik taleplerle sürdürdüğü protestolar, ülkedeki ekonomik ve sosyal eşitsizlik tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı. Paris Advanced Research Center (PARC) Direktörü Dr. Nevzet Çelik, öğrenci eylemlerinin yalnızca eğitim sistemindeki sorunlara değil, Fransa’daki refah devleti ve sınıfsal eşitsizliklere yönelik daha geniş bir memnuniyetsizliğe işaret ettiğini değerlendirdi.
Çelik’e göre öğrenciler; bakımsız okul binalarının yenilenmesi, öğretmen ve personel eksiklerinin giderilmesi, sınıf mevcutlarının azaltılması, yemeğe erişimin kolaylaştırılması ve eğitimde fırsat eşitliğinin güçlendirilmesini talep ediyor. Polis müdahaleleri de protestoların öne çıkan başlıkları arasında bulunuyor.
FRANSA’DA PROTESTOLARIN GEÇMİŞİ
Fransa, son yıllarda geniş katılımlı birçok toplumsal harekete sahne oldu. Çelik, 2018’de başlayan Sarı Yelekliler hareketi, 2023’teki emeklilik reformu protestoları ve 2024’teki çiftçi eylemleriyle bugünkü öğrenci gösterileri arasında toplumsal memnuniyetsizlik açısından bir süreklilik bulunduğunu savundu.
2023’te emeklilik reformuna karşı düzenlenen protestolarda katılımın bazı dönemlerde 3,5 milyona ulaştığını hatırlatan Çelik, öğrenci gösterilerinin de yalnızca dönemsel bir tepki olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirtti.
ÖĞRENCİLERİN GÜNDEMİNDE BARINMA VE GIDA VAR
Çelik’in aktardığı araştırmalara göre Fransa’daki öğrencilerin yüzde 50’den fazlası maddi yetersizlikler nedeniyle zaman zaman öğün atlamak zorunda kalıyor.
Artan yaşam maliyetleri, barınma problemi, okul ve üniversitelerdeki fiziki koşullar, öğretmen eksikliği ve gelecek kaygısının gençler üzerindeki baskıyı artırdığını belirten Çelik, sağlık hizmetlerinde yaşanan sorunların da toplumsal memnuniyetsizliğin bir başka boyutunu oluşturduğunu ifade etti.
KAMU BORCU VE BÜTÇE BASKISI
Analizde Fransa’nın kamu maliyesindeki tabloya da dikkat çekildi. Çelik, kamu borcunun GSYH’nin yüzde 115’ini aşarak yaklaşık 3,6 trilyon avroya yaklaştığını, faiz ödemelerinin de bütçe üzerinde önemli bir yük oluşturduğunu belirtti.
Bütçe açığını kontrol altına almaya yönelik politikaların sağlık, eğitim, emeklilik ve sosyal yardımlar üzerinde baskı oluşturduğunu savunan Çelik, hastane kapasitelerinden öğretmen kadrolarına kadar birçok kamusal hizmette yaşanan sorunların bu süreçten etkilendiğini değerlendirdi.
Fransa’nın yüksek vergi oranlarına rağmen vatandaşların kamu hizmetlerinin niteliğini daha fazla sorgulamaya başladığını belirten Çelik, bunun refah devleti modeline yönelik güveni de etkilediğini savundu.
EŞİTLİK VAADİ VE TOPLUMSAL GERÇEKLİK
Çelik’e göre Fransa Cumhuriyeti’nin “özgürlük, eşitlik ve kardeşlik” ilkeleriyle günlük yaşamda karşılaşılan ekonomik eşitsizlikler arasındaki mesafe özellikle gençler açısından daha görünür hale geliyor.
Ekonomist Thomas Piketty’nin Fransa’daki servet ve miras dağılımına ilişkin çalışmalarına da atıfta bulunan Çelik, servetin belirli kesimlerde yoğunlaşmasının ekonomik eşitsizliğin kalıcılaşmasına yol açtığı görüşünü aktardı.
Bu nedenle öğrenci protestolarını yalnızca mevcut ekonomik koşullara karşı bir tepki olarak değerlendirmeyen Çelik, gençlerin kamusal eğitim ve sosyal devlet imkanlarının korunmasını istediğini belirtti.
EĞİTİM SİSTEMİNDE FIRSAT EŞİTLİĞİ TARTIŞMASI
Fransa’daki üniversiteye geçiş sistemi de analizin öne çıkan başlıklarından biri oldu.
Türkiye’deki YKS benzeri tek bir merkezi üniversite giriş sınavının bulunmadığı Fransa’da öğrenciler lise notları, Baccalaureat sonuçları ve başvuru dosyaları üzerinden değerlendiriliyor. Üniversiteler ve bölümler de kendi kabul kriterlerini uygulayabiliyor. Çelik, öğrencinin eğitim aldığı lisenin ve sosyoekonomik çevresinin üniversiteye geçişte önemli etkiler oluşturabildiğini savundu.
Özellikle Paris merkezindeki seçkin liseler ile ENA ve HEC Paris gibi kurumlar üzerinden şekillenen eğitim yolunun, Fransa’nın üst düzey bürokrasisi, siyaseti ve iş dünyasında uzun yıllardır etkili olduğunu belirtti.
SEÇKİN OKULLARA GİRİŞTE SOSYOEKONOMİK FARK
Fransa Ulusal İstatistik Enstitüsünün (INSEE) araştırmasına atıfta bulunan Çelik, varlıklı ailelerden gelen öğrencilerin ülkenin prestijli “grandes écoles” kurumlarına girme ihtimalinin toplumun diğer kesimlerinden gelen öğrencilere kıyasla 6 ila 9 kat daha yüksek olduğunu aktardı.
Çelik’e göre bu tablo, Fransa’nın liyakat ve eşit yurttaşlık iddiasının eğitim sistemi üzerinden yeniden tartışılmasına neden oluyor.
POLİS MÜDAHALELERİ TARTIŞILIYOR
Öğrenci gösterilerindeki polis müdahaleleri de analizin önemli başlıklarından biri oldu.
Çelik, gösteriler kapsamında yüzde 80’i reşit olmayan 6 binden fazla kişinin gözaltına alındığını ve bazı müdahalelerde 14-15 yaşlarındaki çocukların yaralandığına ilişkin uluslararası raporlar bulunduğunu belirtti.
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Ofisi ile bazı sivil toplum kuruluşlarının polis müdahalelerine ilişkin endişelerini dile getirdiğini aktardı.
FRANSA’DA SİYASİ TARTIŞMALAR DA DERİNLEŞİYOR
Çelik, toplumsal ve ekonomik sorunların Fransa’daki siyasi tabloyla birlikte değerlendirilmesi gerektiği görüşünde. Emmanuel Macron’un ikinci cumhurbaşkanlığı döneminin sonuna yaklaşılırken ülkede merkez siyasetin geleceğine ilişkin tartışmaların arttığını belirten Çelik, toplumsal protestoların ekonomik sorunlarla siyasi temsil krizinin kesiştiği bir ortamda devam ettiğini savundu.
Çelik’e göre öğrenci eylemleri, yalnızca eğitim veya yaşam maliyetlerine yönelik bir itiraz olmaktan öte, Fransa’daki sosyal devlet anlayışı, ekonomik eşitsizlik ve kamusal hizmetlerin geleceği üzerine daha geniş bir tartışmanın parçası haline geliyor.
