Sincar'da uzun süredir tartışma konusu olan güvenlik yapılanmasına ilişkin somut bir adım atıldı. Türkiye'nin terör örgütü PKK'nın uzantısı olarak tanımladığı Şengal Direniş Birlikleri'nin (YBŞ) kontrolündeki bazı önemli askeri noktalar, Irak güvenlik güçlerine devredildi.
Hükümete bağlı Güvenlik Medya Ağı, devir işlemlerinin başladığını duyurdu. Açıklamada, YBŞ'nin resmî güvenlik kurumlarıyla bütünleşme sürecinin personelin yanı sıra silahları ve askeri noktaları da kapsadığı belirtildi.
YBŞ NEDİR, SİNCAR'DA NASIL ORTAYA ÇIKTI?
Şengal Direniş Birlikleri olarak bilinen YBŞ, terör örgütü DEAŞ'ın 2014 yılında Sincar'a düzenlediği saldırıların ardından gelişen Ezidi silahlı yapılanmalarından biri.
DEAŞ'ın Ezidilere yönelik saldırıları, bölgede büyük bir insani krize ve kitlesel göçe neden oldu. Bu dönemde gelişen YBŞ, PKK ile bağlantıları nedeniyle Türkiye'nin güvenlik gündeminde yer aldı.
Sincar'da farklı silahlı grupların faaliyet göstermesi, bölgenin güvenliğinin hangi kurumlar tarafından sağlanacağı konusunda uzun süredir anlaşmazlıklara yol açıyor.
IRAK NEDEN ASKERİ NOKTALARI DEVRALIYOR?
Bağdat yönetiminin temel hedefi, Sincar'daki güvenlik yetkisini devlet kurumlarında toplamak ve silahların denetimini sağlamak.
Irak Başbakanlığı Askeri Sözcüsü Sabah en-Numan, 26 Ekim'de yaptığı açıklamada YBŞ'nin güvenlik kurumlarına entegrasyonunun, hükümetin silahları devlet kontrolünde toplama politikası kapsamında yürütüldüğünü bildirdi.
Numan, Sincar Dağı'nın güvenlik sorumluluğunun federal makamlara devredileceğini belirtirken Irak Anayasası'nın resmî silahlı kuvvetler dışında askeri yapılanmalar oluşturulmasını yasakladığını hatırlattı.
Bu çerçevede askeri noktaların devriyle YBŞ mensuplarının statüsünün yeniden belirlenmesi ve silahların resmî güvenlik sistemi içinde denetlenmesi amaçlanıyor.
2020 SİNCAR ANLAŞMASI NEDEN UYGULANAMADI?
Sincar'daki güvenlik sorunu, Bağdat ile Erbil yönetimleri arasında daha önce de müzakere edilmişti.
İki yönetim, 9 Ekim 2020'de bölgenin güvenlik, idari yönetim ve yeniden imar sorunlarının çözümü amacıyla anlaşmaya vardı. Anlaşma, güvenliğin resmî kurumlar tarafından sağlanmasını, devlet kontrolü dışındaki silahlı grupların bölgeden çıkarılmasını ve PKK'nın Sincar'daki varlığının sona erdirilmesini öngörüyordu.
Ancak düzenleme tam olarak uygulanamadı. İngiltere merkezli düşünce kuruluşu Chatham House'un 2024 yılında yayımladığı araştırmada, bölgedeki etkili silahlı aktörlerin anlaşma sürecine dahil edilmemesi ve sınır aşan güvenlik ilişkileri, uygulamayı zorlaştıran başlıca etkenler arasında gösterildi.
Son devir işlemleri, yıllardır çözülemeyen güvenlik meselesine yönelik yeni bir girişim olarak öne çıkıyor.
YBŞ MENSUPLARININ GELECEĞİ NE OLACAK?
Askeri noktaların teslim alınmasıyla birlikte YBŞ mensuplarının hangi güvenlik kurumlarında görev yapacağı da gündeme geldi.
Rûdaw'ın YBŞ kaynaklarına dayandırdığı bilgilere göre ilk aşamada yaklaşık 2 bin kişinin Irak güvenlik güçlerine katılması planlanıyor. Mensupların ordu, yerel polis ve Haşdi Şabi bünyesinde görevlendirilmesi seçenekler arasında bulunuyor.
Irak Parlamentosu Ezidi Milletvekili Mured İsmail ise bazı mensupların güvenlik kurumlarına katılmak yerine silah bırakarak sivil yaşama dönebileceğini belirtti. Bununla birlikte personel sayısı ve görev dağılımına ilişkin nihai anlaşmanın ayrıntıları henüz açıklanmadı.
ASKERİ NOKTALARIN DEVRİ NEYİ DEĞİŞTİRECEK?
Devir işlemleri, Sincar'daki belirli askeri noktaların kontrolünün Irak güvenlik güçlerine geçmesini sağlıyor. Ancak bu gelişme, bölgedeki bütün silahlı yapıların faaliyetlerinin sona erdiği anlamına gelmiyor.
Sürecin sonuçları, YBŞ mensuplarının yeni emir-komuta düzenine nasıl dahil edileceğine ve silahların denetiminin nasıl sağlanacağına bağlı olacak.
Bu nedenle askeri noktaların teslim alınması önemli bir uygulama adımı olsa da Sincar'daki güvenlik sorununun tamamen çözüldüğünü söylemek için henüz erken.
TÜRKİYE AÇISINDAN NEDEN ÖNEMLİ?
Sincar'daki PKK bağlantılı yapılanmalar, Türkiye'nin Irak'la yürüttüğü güvenlik görüşmelerinde uzun süredir gündemde bulunuyor. Bölgenin Irak ile Suriye arasındaki konumu ve silahlı grupların sınır aşan faaliyetleri, Sincar'ı yalnızca Irak'ın iç güvenliği açısından değil, bölgesel güvenlik bakımından da önemli hâle getiriyor.
Bu nedenle YBŞ'nin askeri statüsünün yeniden düzenlenmesi ve güvenlik yetkisinin Irak devletine aktarılması, Türkiye'nin bölgeye ilişkin güvenlik beklentileri açısından da önem taşıyor.
Bununla birlikte entegrasyonun PKK bağlantılarını tamamen ortadan kaldırıp kaldırmayacağı, yeni güvenlik düzeninin sahada nasıl uygulanacağına bağlı olacak.
EZİDİLERİN GERİ DÖNÜŞÜNÜ ETKİLEYEBİLİR Mİ?
Sincar'daki güvenlik düzenlemesinin bir diğer boyutunu, DEAŞ saldırıları nedeniyle evlerini terk etmek zorunda kalan Ezidilerin durumu oluşturuyor.
2020 Sincar Anlaşması, yalnızca güvenlik yapısının değiştirilmesini değil, yerinden edilenlerin geri dönüşünü kolaylaştıracak idari düzenlemeleri ve yeniden imar çalışmalarını da kapsıyordu.
Irak hükümeti de son açıklamasında terör saldırılarından etkilenen Ezidilerin haklarının korunması, mağdur ailelere tazminat sağlanması ve Sincar'ın yeniden inşasına yönelik sorumluluklarını yineledi.
Ancak kalıcı geri dönüşün sağlanması için güvenlik düzenlemelerinin yanı sıra kamu hizmetlerinin, altyapının ve yerel yönetimin işleyişinin de güçlendirilmesi gerekiyor.
SİNCAR'DA SÜREÇ NASIL SONUÇLANACAK?
Bağdat yönetimi, askeri noktaların devri ve YBŞ mensuplarının entegrasyonuyla Sincar'daki güvenlik yetkisini resmî kurumlarda toplamayı hedefliyor.
Ancak kalıcı bir düzenleme için askeri noktaların devrinin tamamlanması, personelin statüsünün netleşmesi ve silahların fiilen devlet denetimine alınması gerekiyor.
Sincar'daki son gelişme, güvenlik sorumluluğunun yeniden düzenlenmesi açısından somut bir adım oluşturuyor. Bunun bölgedeki silahlı yapıların etkisini ne ölçüde değiştireceği, Türkiye'nin güvenlik beklentilerine nasıl yansıyacağı ve Ezidilerin geri dönüş koşullarını nasıl etkileyeceği ise sürecin uygulanmasıyla netleşecek.
