İran, küresel enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’nın yeniden ticari gemi trafiğine açılması için ABD’ye kapsamlı şartlar sundu. İran Ulusal Güvenlik Konseyi’nden yapılan açıklamalara göre Tahran; İran’a yönelik deniz ablukasının kaldırılmasını, ABD yaptırımlarının sona erdirilmesini, İran çevresindeki Amerikan askeri varlığının azaltılmasını, savaş nedeniyle tazminat ödenmesini, dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılmasını ve İran’a yönelik askeri tehditlerin sona ermesini istiyor. Bu şartların, boğazın yeniden açılmasına yönelik diplomatik görüşmelerin seyrini zorlaştırabileceği değerlendiriliyor.
Tahran’ın talepleri, İran ile Umman arasında Hürmüz Boğazı’nın gelecekteki yönetimine ilişkin yürütülen görüşmelerin ilerlediği bir dönemde geldi. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, tarafların bir anlaşmaya “çok yakın” olduğunu açıklarken, bu anlaşmanın boğazın otomatik olarak yeniden açılacağı anlamına gelmediğini vurguladı. Umman ise görüşmelerin “olumlu ve yapıcı” bir atmosferde sürdüğünü duyurdu.
PAZARLIK SADECE DENİZ TRAFİĞİYLE SINIRLI DEĞİL
İran’ın ortaya koyduğu şartlar, Hürmüz pazarlığının yalnızca gemilerin hangi güzergâhtan geçeceğine ilişkin teknik bir görüşme olmaktan çıktığını gösteriyor. Tahran, boğazın yeniden açılmasını yaptırımlar, askeri varlık, dondurulan varlıklar ve savaş sonrası tazminat gibi daha geniş siyasi ve güvenlik başlıklarıyla ilişkilendiriyor. Bu nedenle İran ile Umman arasında sağlanabilecek teknik bir deniz trafiği anlaşmasının tek başına krizi çözmeye yetmeyebileceği değerlendiriliyor.
Hürmüz’deki gerilim ticari gemilere yönelik saldırılarla da sürüyor. Birleşik Arap Emirlikleri’nin devlet petrol şirketi ADNOC, 8 Ağustos’ta şirket filosundaki bir geminin boğazdan geçişi sırasında füze saldırısına uğradığını doğruladı. Son saldırıda can kaybı olmadığı belirtilirken, bölgede ticari deniz trafiğinin güvenliği yeniden tartışmaya açıldı. Umman da boğazdaki gemilere yönelik tekrarlanan saldırıları kınadı.
ABD: GÖRÜŞMELER HENÜZ SONUÇLANMADI
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına yönelik görüşmelerin henüz tamamlanmadığını söyledi. Vance, süreci “oyunun ortası” olarak nitelendirirken, Washington’ın temel önceliğinin ticari gemilerin güvenli şekilde geçebileceği bir sistem oluşturmak olduğunu belirtti. ABD tarafı, İran’ın ticari gemilere yönelik saldırıları durdurmasının ve güvenli geçişe ilişkin taahhüt vermesinin anlaşmanın temel unsurlarından biri olduğunu savunuyor.
Hürmüz Boğazı, küresel petrol ve doğal gaz ticareti açısından kritik öneme sahip. Kriz nedeniyle bölgedeki gemi trafiği savaş öncesine göre ciddi şekilde azalırken, bazı ticari gemilerin güvenlik gerekçesiyle AIS sinyallerini kapatması gerçek geçiş sayılarını ölçmeyi de zorlaştırıyor. Boğazın uzun süre kapalı veya sınırlı kapasitede kalması, küresel enerji arzı ve petrol fiyatları açısından önemli risk oluşturmayı sürdürüyor.
