Anayasa Mahkemesi (AYM), evlenen kadının nüfus kaydının erkek eşinin hanesine taşınmasını öngören düzenlemeye yapılan itirazı reddetti. Karar oy çokluğuyla alındı ve Resmî Gazete’de yayımlandı. Mahkeme, söz konusu uygulamanın kadının hukuki statüsüne veya somut bir menfaatine doğrudan ve belirleyici etkisinin bulunmadığı sonucuna vardı.
İTİRAZ İSTANBUL'DAN GELDİ
İstanbul 14. Asliye Hukuk Mahkemesi, baktığı bir dava kapsamında 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 23. maddesinin ikinci fıkrasının iptali istemiyle AYM’ye başvurdu.
Söz konusu hükümde, evlenen kadının kaydının kocasının hanesine taşınacağı, eşi hayatını kaybeden kadının yeniden evlenmedikçe eşinin aile kütüğünde kalacağı, ancak istemesi halinde babasının kütüğüne dönebileceği düzenleniyor. Kanunun bu hükmü 2006’dan bu yana yürürlükte bulunuyor.
Başvuruda, evlenen erkeğin nüfus kaydında benzer bir değişiklik yapılmazken kadının kaydının erkek eşinin hanesine taşınmasının kadın ve erkek arasında cinsiyete dayalı farklı muamele oluşturduğu ileri sürüldü.
EŞİTLİK İLKESİNE AYKIRILIK İDDİASI
Başvuruyu yapan mahkeme, kadının evlilik sonrasında kendi adına bağımsız bir aile kütüğünde kalamamasının eşler arasındaki eşitlik ilkesi açısından değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Başvuruda ayrıca, aile kütüğünün oluşturulmasında erkek eşin esas alınmasının meşru ve nesnel bir gerekçesinin bulunmadığı, düzenlemenin kadın aleyhine cinsiyete dayalı ayrımcılık sonucunu doğurduğu savunuldu.
AYM İPTAL İSTEMİNİ OY ÇOKLUĞUYLA REDDETTİ
AYM, yaptığı inceleme sonucunda düzenlemenin iptali istemini oy çokluğuyla reddetti.
Yüksek Mahkeme, nüfus kütüğünü idare tarafından kişilerin medeni durumlarının ve aile bağlarının izlenmesi amacıyla tutulan teknik bir kayıt sistemi olarak değerlendirdi.
Kararda, kadının kaydının evlenmeyle birlikte eşinin aile kütüğüne taşınmasının, tek başına kadının medeni haklarını ortadan kaldırmadığı veya hukuki statüsünde doğrudan bir değişikliğe yol açmadığı değerlendirmesine yer verildi.
AYM: SOMUT MENFAATE DOĞRUDAN ETKİSİ YOK
Mahkeme, düzenlemenin kadının hukuki statüsüne veya somut bir menfaatine doğrudan ve belirleyici etkisinin bulunmadığını belirtti.
Bu değerlendirme doğrultusunda kuralın Anayasa’daki hukuk devleti, kanun önünde eşitlik, kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı ile ailenin korunmasına ilişkin hükümlere aykırı olmadığı sonucuna varıldı.
5 ÜYE ÇOĞUNLUK KARARINA KATILMADI
AYM’nin 5 üyesi ise düzenlemenin Anayasa’ya aykırı olduğu görüşüyle çoğunluk kararına katılmadı.
Karşı oy gerekçelerinde, evlilik birliği içerisinde kadın ve erkeğin aynı hukuki konumda bulunmasına rağmen yalnızca kadının nüfus kaydının eşinin hanesine taşınmasının cinsiyete dayalı farklı muamele oluşturduğu savunuldu.
KARŞI OYDA 'BAĞIMSIZ BİREY' VURGUSU
Dört üyenin karşı oy gerekçesinde, nüfus kayıt sisteminin aile bağlarını göstermesinin mümkün olduğu ancak bu yapılırken kadının erkek eşin hanesine bağlı bir kayıt unsuruna dönüştürülmesinin eşitlik ve insan onuru ilkeleri açısından sorun oluşturduğu belirtildi.
Karşı oy kullanan üyeler, düzenlemenin kadını bağımsız bir birey olarak değil erkek eşin hanesine bağlı şekilde konumlandırdığı görüşünü dile getirdi.
ANAYASA'NIN 10. VE 41. MADDELERİNE ATIF
Bir diğer karşı oy gerekçesinde ise düzenlemenin Anayasa’nın “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10. maddesi ile “Ailenin korunması ve çocuk hakları” başlıklı 41. maddesine aykırı olduğu savunuldu.
Karşı oy kullanan üyeler, eşler arasında eşitlik esasına dayanan anayasal aile anlayışı nedeniyle kadın ve erkek için farklı nüfus kayıt uygulamalarının haklı ve zorunlu bir nedene dayanması gerektiği görüşünü ifade etti.
DÜZENLEME YÜRÜRLÜKTE KALMAYA DEVAM EDECEK
AYM’nin iptal istemini reddetmesiyle birlikte Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 23. maddesindeki mevcut düzenleme yürürlükte kalmaya devam edecek.
Buna göre evlenen kadının nüfus kaydı erkek eşinin aile kütüğüne taşınacak. Eşi hayatını kaybeden kadın ise yeniden evlenmediği sürece eşinin aile kütüğünde kalacak ancak talep etmesi halinde babasının kütüğüne dönebilecek.
