Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, bina yıkımlarında uygulanacak kuralları kapsamlı şekilde yeniledi. Resmî Gazete’de yayımlanan düzenlemeyle yüksek yapıların yıkımı için ayrı teknik esaslar oluşturulurken, mühendis sorumluluğu, patlayıcı kullanımı, çevredeki yapıların korunması, şantiye güvenliği ve yıkım yöntemleri daha ayrıntılı hale getirildi. Yeni teknik hükümlerin büyük bölümü ise yayımından bir yıl sonra uygulanmaya başlayacak.
YÜKSEK BİNALAR İÇİN AYRI YIKIM KURALLARI GELDİ
Yeni düzenlemede bina yüksekliği 21,50 metreyi veya toplam yapı yüksekliği 30,50 metreyi aşan yapılar “yüksek yapı” kapsamına alındı. Bu binaların yıkımı artık özel bir mühendislik planına göre yürütülecek. Yıkılacak binanın taşıyıcı sistemi, zemini, çevresindeki yapılar, yollar ve altyapı hatları önceden incelenecek; yıkım sırasında ortaya çıkabilecek riskler plan aşamasında hesaplanacak. PDF’deki yeni EK-5, yüksek yapıların yıkımını makineyle, kat eksiltme yöntemiyle ve patlayıcı kullanılarak yapılabilecek işlemler açısından ayrı ayrı düzenliyor.
18,50 METRE VE 27 METRE SINIRLARI ÖNE ÇIKIYOR
Yıkımlarda fenni sorumluluk esas olarak inşaat mühendisine verilirken, yüksekliği 18,50 metrenin altındaki bazı yapılarda fenni mesul aranmayabilecek. Ancak bina bitişik nizamdaysa, yapısal açıdan düzensizse veya okul, hastane ve korunması gereken alanların yakınındaysa idare yine mühendis görevlendirilmesini isteyebilecek. Teknik ekte ayrıca 27 metreden yüksek yapılarda kat eksiltme ve uzun erişimli makinelerin kullanımına ilişkin özel kurallar bulunuyor. Bitişik nizam yapılarda ise komşu yapının güvenliğini koruyacak daha sıkı yöntemler uygulanacak.
PATLAYICIYLA YIKIMDA UZMAN MÜHENDİS ŞARTI
Patlayıcı kullanılacak yıkımlarda fenni mesulün yanı sıra “patlatmadan sorumlu mühendis” ile yeterlilik belgesine sahip ateşleyici görev yapacak. Patlatmadan önce binanın nasıl çökeceği veya hangi yöne devrileceği mühendislik hesapları ve yapı modeliyle belirlenecek. Yapının belirli bir yöne devrilmesi planlanıyorsa, çevrede yeterli boş alan bulunması gerekecek. Patlayıcı miktarı da yapının beton dayanımı, taşıyıcı elemanları ve donatı özelliklerine göre hesaplanacak.
PATLAMALAR SENSÖR VE YÜKSEK HIZLI KAMERAYLA İZLENECEK
Yeni sistemde patlayıcıyla yıkım sırasında ortaya çıkabilecek titreşim, hava şoku ve parça savrulması ölçülecek. Kalibre edilmiş basınç ve titreşim sensörleri kullanılacak, patlama yüksek hızlı kameralarla kayıt altına alınacak. Teknik ekte kamera kayıtlarının en az 1080p çözünürlükte ve saniyede en az 60 kare hızında olması öngörülüyor. Gerektiğinde ana yıkımdan önce test patlatması yapılacak ve sonuçlar özel değerlendirme formuna işlenecek.
OKUL, HASTANE VE KOMŞU BİNALAR İÇİN EK ÖNLEM
Patlayıcıyla yıkılacak yapının çevresi de daha ayrıntılı incelenecek. Binanın dış cephesinden yüksekliğinin 2,5 katına ulaşan alan içindeki hastane, okul, ibadethane, tarihi yapı, müze, metro tüneli, yer altı otoparkı, elektrik ve doğal gaz tesisleri gibi hassas noktalar yıkım planında gösterilecek. Şantiye ile çevredeki alan arasındaki mesafeye göre perdeleme, örtülü yaya yolu ve koruma fanı kullanılması gerekecek. Asbest ve diğer tehlikeli maddelerin de yıkımdan önce tespit edilerek mevzuata uygun biçimde ayrıştırılması istenecek.
YENİ KURALLARIN ÇOĞU BİR YIL SONRA UYGULANACAK
Düzenlemenin tüm hükümleri aynı gün devreye girmeyecek. 6306 sayılı Kanun kapsamında kamu kurumlarının gerçekleştireceği bazı yıkımlara ilişkin düzenleme ile yürürlük ve yürütme hükümleri yayım tarihinde uygulanmaya başlayacak. Yüksek yapıların yıkımı, patlayıcı kullanımındaki yeni teknik şartlar ve diğer kapsamlı düzenlemelerin büyük bölümü ise 12 Ağustos 2027’de yürürlüğe girecek. Bu nedenle yeni teknik kuralların tamamının 12 Ağustos 2026 itibarıyla uygulanmaya başladığı şeklinde değerlendirme yapılmaması gerekiyor.
