Geçen gün telefonda bir büyüğüm aradı beni.
Sesi titrek, kelimeler boğazına takılıyor:
“Bbebe… ben…”
“Evet ağabey, dinliyorum…”
“Bbb… bugün… bbb… bir MR çektirdim…”
Kısa bir sessizlik. Nefesini toparlamaya çalışıyor.
“Çeken teknisyen… sende metastaz olabilir dedi…”
O an telefonda sadece bir bilgi aktarılmadı.
Bir insanın iç dengesi sarsıldı.
Henüz görüntüler bir radyolog tarafından değerlendirilmemiş.
Henüz klinik bağlam kurulmamış.
Henüz bir hekim, o görüntüyü bir insanın hikâyesine yerleştirmemiş.
Ama bir kelime söylenmişti: metastaz.
Tıpta bazı kelimeler vardır; ağırlıkları teknik anlamlarının çok ötesine geçer.
Metastaz onlardan biridir.
Sadece bir tanım değildir; korkudur, belirsizliktir, kanserle yüzleşme halidir.
Ve bu kelime, bir hazırlık olmadan, bir açıklama olmadan, bir sorumluluk zemini kurulmadan bir hastaya söylendiğinde…
Artık sadece bir “bilgi” değildir.
Bir yük olur.
Telefonun diğer ucundaki insan o andan sonra artık aynı kişi değildi.
Kalbi hızlanmış, nefesi daralmış, zihni tek bir ihtimale kilitlenmişti.
Oysa ortada henüz kesinleşmiş hiçbir şey yoktu.
Bu, modern sağlık sisteminin en görünmez ama en derin sorunlarından biridir:
Zamansız ve bağlamsız bilgi.
Bilgi, doğru olsa bile her zaman doğru değildir.
Doğru zaman, doğru kişi ve doğru çerçeve olmadan verilen bilgi; iyileştirmez, yaralar.
Bir görüntüleme teknisyeninin görevi görüntü almakken, yorumu (!) üstlenmesi yalnızca mesleki bir sınır ihlali değildir; aynı zamanda insana temas eden bir sorumluluğun göz ardı edilmesidir.
Çünkü o cümle söylendiği anda, karşısındaki kişi için bir ihtimal değil, neredeyse bir gerçeklik haline gelir.
Ve beden, bu “ihtimale” gerçekmiş gibi yanıt verir.
Kaslar gerilir.
Uyku kaçar.
Zihin en kötü senaryoları üretmeye başlar. Savaş veya kaçış senaryoları, yıkılış senaryoları… Hormonal denge altüst olur…
Bir gün içinde, belki de hiç tanı almamış insan, ağır bir hastalığın içinde yaşamaya (!) başlar.
İşte tam bu noktada, hekimliğin neden yalnızca bilgi değil, sorumluluk mesleği olduğu daha iyi anlaşılır. Çünkü hekim, sadece tanı koyan kişi değildir.
Aynı zamanda sürecin hakemidir.
Hangi bilginin ne zaman paylaşılacağına, nasıl çerçeveleneceğine, hastanın bunu nasıl taşıyabileceğine karar verir. Belirsizliği yönetir. İhtimali, kesinlik gibi sunmaz. Ve en önemlisi, insanı korur.
Tıpta iletişim bu yüzden teknik bilginin yanında değil, tam merkezindedir.
Bir hastaya ne söylendiği kadar, ne zaman ve nasıl söylendiği de tedavinin parçasıdır.
O telefon konuşmasından sonra geriye ne kaldı?
Bir görüntü değil.
Bir rapor değil.
Bir tanı hiç değil.
Sadece bir korku.
Ve belki de en çarpıcı olan şu:
Daha sonra o görüntülerin “metastaz olmadığı” ortaya çıktı.
Ama o bir cümlenin bedende bıraktığı iz,
o birkaç saatlik ya da birkaç günlük belirsizliğin yarattığı yük…
Onlar çoktan yaşanmıştı.
Sağlık, yalnızca hastalıkları teşhis etmek değildir.
İnsanı korumaktır.
Bedenini olduğu kadar zihnini de…
Bu yüzden bazen en büyük tedavi,
gerekmediği için söylenmeyen bir cümledir.
Ya da doğru zamanda, doğru kişi tarafından kurulan bir cümle.
Çünkü bir insan,
en çok da duyduğu sözlerle iyileşir…
Ya da yıkılır!
Günlük hayatımızda da öyle değil mi?..
Ama dil, yıkıldığı kadar sarar da.
Bir cümle… Belki de bir kelime… Algıya yön veren.
Hepsi olmasa da, hiç olmazsa çoğunluğu yönelimlerimizin güzelliğe, iyiliğe olsun.
Sevgi ile…