Bugün 10 Kasım. Saat dokuzu beş geçe sirenler çalacak, arabalar duracak, insanlar saygı duruşuna geçecek. Sosyal medya Atatürk fotoğraflarıyla, imzalarıyla, sözleriyle dolacak. Birileri nutuklar atacak, birileri duygusal videolar paylaşacak.
Ama bugün başka bir kesimi de tanıyacağız. Atatürk’ü gerçekten anlamış olanlarla, onun adını kendisine bir itibar aksesuarı yapanları birbirinden ayıracağız.
Çünkü bu memlekette Atatürk’ü sevmekle, onun temsil ettiği değerleri yaşamak birbirine karıştırılıyor.
Bir insanın arabasının arkasında Atatürk imzası olabilir, göğsünde rozeti taşıyabilir, sosyal medya profilinde fotoğrafını kullanabilir. Ama aynı insan trafikte başkasının hakkını yiyorsa, bankada tanıdık arayıp sıranın önüne geçmeye çalışıyorsa, devlet dairesinde torpil kullanıyorsa, emniyet şeridini kendisine ait sanıyorsa, orada bir durup düşünmek gerekiyor.
Arkadaşım, sen Atatürk’ün imzasını taşıyorsun ama onun ahlakından ne kadar nasiplenmişsin?
Bizim memlekette herkes adalet ister ama kendi işi görülürken adaleti hatırlamak istemez. Herkes eşitlik ister ama kendisine ayrıcalık tanınmasını bekler. Çalışmadan kazanmak, torpille yükselmek, başkasının önüne geçmek ister.
Hatta bazıları yabancı bir ülkede kendisine Türk benzetmesi yapılınca bozulur; Fransız’a, İtalyan’a benzetilince yüzünde belli belirsiz bir memnuniyet belirir.
Köylüyü küçümser, işçiyi hor görür, alın terini değersizleştirir. Yurt dışına hayrandır ama orada kalabalığın içinde bir Türk görünce hayıflanır.
Ulan, sen kimin ülkesinden, kimin emeğinden, kimin tarihinden utanıyorsun?
İşte tam da burada Atatürk’ü hatırlamak gerekiyor.
Atatürk’ün hayatına bakın. Sosyal medyada dolaşan üç beş sözden değil, gerçek hayatından, yaptıklarından, vazgeçtiklerinden ve bıraktıklarından bahsediyorum.
Savaş görmüş, cephe görmüş, yokluk görmüş. Bir imparatorluğun dağılışını yaşamış, ardından bir ülkenin kuruluşuna ömrünü vermiş. Cephede asker, masada devlet adamı, fabrikada sanayileşmenin takipçisi, tarlada tarımın geliştiricisi olmuş.
1937 yılında kendi imkânlarıyla kurduğu çiftlikleri, tesisleri, hayvanları ve demirbaşlarıyla Hazine’ye bağışlamış. Çünkü o çiftlikleri şahsi bir mülk olarak değil, ülkenin tarımını geliştirecek, köylüsüne örnek olacak üretim merkezleri olarak görmüş.
Bugün bir dönüm toprağı, bir makam odasını, bir belediye imkânını kendisine ayrıcalık sayan insanlar var. Atatürk ise yıllarca emek verdiği çiftlikleri devletine bırakmış.
Peki, bankadaki parası?
Burada da şehir efsanelerine gerek yok. Tarihî banka kayıtlarında, Atatürk’ün 1938’deki vefatından sonra tespit edilen üç ayrı hesaptaki nakit bakiyenin toplamı yaklaşık 1 milyon 520 bin liraydı.
Mesele parasız ölmesi değil. Mesele, sahip olduğu varlığı nasıl değerlendirdiği ve nasıl paylaştırdığı.
5 Eylül 1938 tarihli el yazısı vasiyetnamesinde kız kardeşi Makbule’yi, manevi evlatlarını ve yakınlarını düşünmüş; İsmet İnönü’nün çocuklarının yükseköğrenimlerini tamamlayabilmeleri için yardım ayrılmasını istemiş. Kalan gelirin yarısını Türk Tarih Kurumu’na, diğer yarısını Türk Dil Kurumu’na bırakmış.
Yani yalnızca ailesini değil, ülkenin bilimini, dilini ve tarihini de düşünmüş.
Aradaki fark tam olarak burada: Kendi geleceğini güvenceye alırken ülkesinin geleceğini de unutmamış.
Bir de şu köylü meselesi var.
Atatürk, “Köylü milletin efendisidir” derken süslü bir cümle kurmuyordu. Köylünün üretmeden, çiftçinin emeği karşılığını bulmadan memleketin kalkınamayacağını biliyordu.
Saban kullanan kolun önemini anlatıyordu. Köylüyü aşağılamıyor, milletin temel direği olarak görüyordu.
Şimdi köylü diye küçümsediğiniz insanın ürettiği ekmeği yiyorsunuz. İşçi diye hor gördüğünüz insanın yaptığı binada yaşıyorsunuz. Temizlik işçisinin temizlediği sokakta yürüyorsunuz.
Ama kendinize gelince beyefendilik, başkasına gelince sınıf ayrımı!
Ulan, Atatürk’ün kurmaya çalıştığı toplum bu muydu?
Gelelim meyhane meselesine.
Atatürk’ün rakı içtiğini kimse inkâr etmiyor. İçti. Sofrası da vardı, dostları da. Ama o sofrayı yalnızca bir alkol masasına indirgemek, tarihî bir şahsiyeti tek bir alışkanlığa hapsetmektir.
O sofralarda siyaset, bilim, sanat, eğitim ve ekonomi konuşuldu. İnsanlar dinlendi, fikirler tartışıldı, ülkenin geleceği üzerine düşünceler üretildi.
Siz ise Atatürk’ü meyhane masası, sonsuz rezervasyon ve kadeh kaldırmaktan ibaret bir figüre dönüştürdünüz.
Adam savaş kazandı, devrim yaptı, kurumlar kurdu, fabrikalar açtı, demiryolları yaptırdı, tarımı geliştirmek için uğraştı.
Sizden geriye kalan Atatürkçülük, meyhanede yer ayırtıp bir kadeh kaldırmaktan mı ibaret?
Meyhaneden çıkmayan bir adam gibi anlattığınız Atatürk’ü kendi dar hayatınızın içine hapsettiniz. Sonra da dönüp başkalarına Atatürkçülük dersi veriyorsunuz.
Hadi şerefe! Atamıza!
Yok öyle. Önce biraz düşünün.
Atatürk’ü anmak, onun adına içki içmek değil; onun aklını, cesaretini, çalışma disiplinini, bağımsızlık anlayışını ve memleket sevgisini anlamaktır.
Ve asıl meseleye dönelim.
Arabanın arkasında imzası var ama trafikte başkasının hakkını yiyor.
Göğsünde rozeti var ama tanıdık arayıp kurayı kendisine çıkartmaya çalışıyor.
Sosyal medyada Atatürk paylaşımı yapıyor ama torpille yükselmenin, çalışmadan kazanmanın peşinde.
Atatürk’ün adıyla itibar topluyor ama onun savunduğu değerlerin tam karşısında duruyor.
İşte benim itirazım buna.
Atatürk’ü sevmek bir kimlik kartı değildir arkadaşım. Kendini ayrıcalıklı hissetmek için kullanacağın bir marka hiç değildir.
Atatürk’ün karşısında kendinizi bir düşünün. Siz onun yerinde olsaydınız ne yapardınız?
Ben söyleyeyim: Büyük ihtimalle kendinizi padişah ilan eder, etrafınızı yakınlarınızla doldurur, imkânları kendinize ve ailenize yığar, çalışmadan kazanmanın yollarını arardınız. Çünkü bugün eleştirdiğiniz ayrıcalıkların peşinde koşan da yine sizsiniz.
O ise egemenliği millete vermiş, köylüyü milletin efendisi saymış, çiftliklerini Hazine’ye bağışlamış, mirasının gelirini bilim ve kültür kurumlarına tahsis etmiş.
Siz ayrıcalık peşindesiniz, o eşit yurttaşlık hayali kurmuş.
Siz makam istiyorsunuz, o bir ülkenin geleceğini inşa etmiş.
Siz gösteriş yapıyorsunuz, o sorumluluk almış.
Şimdi 10 Kasım’da hep birlikte ayağa kalkacağız. Sirenler çalacak, herkes susacak, fotoğraflar paylaşılacak.
Ama ben size başka bir şey söyleyeyim:
Atatürk’ü anmak için dokuzu beş geçe durmak yetmez. Günün geri kalanında da başkasının hakkına basmadan yaşayabilmek gerekir.
Çünkü bir insanın arkasına Atatürk imzası koyması kolaydır. Zor olan, o imzanın ağırlığını taşıyabilmektir.
Siz Atatürk’ü hak etmiyorsunuz.
En azından onu yalnızca kendi çıkarınıza göre hatırladığınız sürece hak etmiyorsunuz.
Saygıyla anmak başka, gerçekten anlamak başka.
⸻
Ben Cenk Tevet.
Yazıyorum, çiziyorum, üretiyorum. Bazen birkaç satır karalıyor, bazen yazdıklarımı siliyor, yeniden başlıyorum. Mürekkep yalamışım; öğrenmeye, anlamaya, kendimi geliştirmeye çabalıyorum.
Resim çiziyorum, sanat üretmeye çalışıyorum. Bazen bir gitarın tellerinde, bazen bir tuvalin üzerinde, bazen de birkaç satır yazının arasında kendimi anlatıyorum.
Kimseyi kandırmadan, kimsenin hakkına göz dikmeden, Atatürk’ün yolunda bir insan ve yurttaş olarak yaşamaya gayret ediyorum.
Kimi zaman kaybediyorum. Kimi zaman bu yüzden enayi, aptal damgası yiyorum. Olsun. Ben yine de doğru bildiğimden vazgeçmemeye çalışıyorum.
Çünkü benim hikâyem ilkokul sıralarında öğrendiğim, bugün hâlâ içimde taşıdığım o yeminle başladı:
Türküm, doğruyum, çalışkanım.
Belki her zaman başaramıyorum ama en azından o sözlerin hakkını vermeye çalışıyorum.
Nur içinde yat Atam. Mezarın rahmetle dolsun.
