10 Kasım 1938, güneşin doğduğu ama gökyüzünü aydınlatmadığı günlerden biriydi. Saat 09.05’te, bir milletin yüreği aynı anda durdu. O an, yalnızca Türkiye değil, dünya sustu. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk, tam 88 yıl önce hayata veda etti.
Onun yeşerttiği inkılaplar Türkiye Cumhuriyeti’nin genç nesillerine ışık oldu.
Mustafa Kemal Atatürk, 1881 yılında Selanik’te dünyaya geldi. Osmanlı ordusunda başlayan askerlik hayatı boyunca Trablusgarp, Balkan ve Birinci Dünya Savaşı'nda görev aldı.
Çanakkale Cephesi'ndeki başarılarıyla öne çıkan Atatürk, Osmanlı Devleti'nin Birinci Dünya Savaşı'ndan yenilgiyle ayrılmasının ardından Anadolu'daki Millî Mücadele hareketinin liderliğini üstlendi. Bağımsızlık ateşini yaktı, Türkiye Cumhuriyeti’nin temellerini attı.
MUSTAFA KEMAL ATATÜRK'ÜN AİLESİ VE ÇOCUKLUK YILLARI
Mustafa Kemal Atatürk, 1881 yılında Selanik'in Kocakasım Mahallesi'nde dünyaya geldi. Doğumunun ayı ve günü kesin olarak bilinmiyor. Ancak Atatürk'ün 19 Mayıs tarihini doğum günü olarak kabul ettiği biliniyor.
Annesi Zübeyde Hanım, 1857 yılında dünyaya geldi. Babası Ali Rıza Efendi ise Osmanlı Gümrük Muhafaza Teşkilatı'nda memur olarak görev yaptı. Ali Rıza Efendi ile Zübeyde Hanım'ın evliliğinden altı çocuk dünyaya geldi. Bunlar Zübeyde Fatma, Ömer, Ahmet, Mustafa, Makbule ve Naciye'ydi. Atatürk, kardeşlerinden Makbule ile yetişkinlik dönemine kadar birlikte yaşadı.
Mustafa Kemal, çocuk yaşta babasını kaybetti. Bunun üzerine annesiyle birlikte dayısının çiftliğine yerleşti. Bir süre sonra eğitimine devam etmesi için Selanik'e, halasının yanına gönderildi.
Selanik Askerî Rüştiyesi'nde matematik öğretmenliği yapan Yüzbaşı Mustafa Efendi, öğrencisinin başarısından etkilenerek Mustafa isminin yanına Kemal adını ekledi.
ATATÜRK HANGİ OKULLARDA OKUDU?
Mustafa Kemal Atatürk'ün eğitim hayatı Selanik'te başladı. İlk olarak mahalle mektebine giden Atatürk, daha sonra babasının isteğiyle Şemsi Efendi Mektebi'ne geçti.
Askerî eğitime yönelen Mustafa Kemal'in öğrenim gördüğü okullar sırasıyla Selanik Mülkiye Rüştiyesi, Selanik Askerî Rüştiyesi, Manastır Askerî İdadisi, İstanbul Harp Okulu ve İstanbul Harp Akademisi oldu.
Askerî Rüştiye yıllarında matematik ve tarih derslerine ilgi gösteren Atatürk, Manastır Askerî İdadisi'nde Fransızca öğrenmeye başladı. 1905 yılında Harp Akademisi'nden kurmay yüzbaşı rütbesiyle mezun oldu.
MUSTAFA KEMAL ATATÜRK'ÜN ASKERLİK HAYATI VE KATILDIĞI SAVAŞLAR
Mustafa Kemal Atatürk, askerî eğitimini tamamladıktan sonra Osmanlı ordusunda çeşitli görevler üstlendi. Meslek hayatının ilk dönemlerinde 31 Mart Vakası ve Arnavutluk İsyanı gibi olaylarda görev aldı. Trablusgarp Savaşı'nda ise Osmanlı kuvvetleri içerisinde aktif olarak mücadele etti.
Atatürk'ün askerlik hayatında görev aldığı savaşlar arasında Trablusgarp Savaşı (1911-1912), Balkan Savaşları (1912-1913), Birinci Dünya Savaşı (1914-1918) ve Kurtuluş Savaşı (1919-1923) yer aldı.
Birinci Dünya Savaşı sırasında Çanakkale, Kafkasya ve Sina-Filistin cephelerinde görev yapan Mustafa Kemal, özellikle Çanakkale Cephesi'ndeki komutanlığıyla tanındı. Gelibolu'da İtilaf Devletleri'nin çıkarmalarına karşı yürütülen savunmada önemli rol oynadı.
Çanakkale'deki başarıları, askerî yeteneklerinin geniş çevrelerce tanınmasını sağladı. Millî Mücadele döneminde ise İsmet İnönü, Fevzi Çakmak, Kâzım Karabekir, Ali Fuat Cebesoy, Refet Bele ve diğer silah arkadaşlarıyla birlikte hareket etti.
ATATÜRK'ÜN SAMSUN'A ÇIKIŞI VE MİLLÎ MÜCADELE
Birinci Dünya Savaşı'nın ardından Osmanlı topraklarının işgale uğraması, Anadolu'da bağımsızlık mücadelesinin başlamasına neden oldu. Mustafa Kemal Atatürk, 9. Ordu Müfettişi olarak görevlendirilmesinin ardından 19 Mayıs 1919'da Bandırma Vapuru ile Samsun'a ulaştı.
Samsun'a çıkışı, Millî Mücadele'nin başlangıcı olarak kabul edilen tarihî bir dönüm noktası oldu. Atatürk, halkın bağımsızlık mücadelesini örgütlemek amacıyla Amasya Genelgesi'ni yayımladı. Ardından Erzurum ve Sivas kongreleri düzenlendi.
Millî iradeye dayalı bir yönetim anlayışının benimsenmesiyle Ankara, mücadelenin merkezi olarak belirlendi. Mustafa Kemal Atatürk, 27 Aralık 1919'da temsil heyetiyle birlikte Ankara'ya geldi.
23 Nisan 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılmasıyla yeni bir siyasi dönem başladı. Meclis ve Hükûmet Başkanı seçilen Mustafa Kemal, Kurtuluş Savaşı'nı buradan yönetti. Büyük Taarruz'un zaferle sonuçlanması ve işgal kuvvetlerinin Anadolu'dan çıkarılmasıyla bağımsızlık mücadelesinde önemli bir aşama tamamlandı.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ NASIL İLAN EDİLDİ?
Kurtuluş Savaşı'nın ardından sıra Türkiye'nin yönetim biçimini belirlemeye geldi. 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edildi ve Mustafa Kemal Atatürk Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı seçildi.
Atatürk, 1927, 1931 ve 1935 yıllarında yapılan seçimlerde de cumhurbaşkanlığı görevine getirildi. Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte yeni devletin siyasi, hukuki, ekonomik ve toplumsal yapısını değiştirecek reformların önü açıldı.
Atatürk, Cumhuriyet'in ilan edilmesi kararını Nutuk'ta da anlattı. 1919-1927 yılları arasındaki gelişmeleri kendi bakış açısıyla aktardığı eserinde, Cumhuriyet kararını yakın çalışma arkadaşlarıyla paylaştığı anı şu sözlerle aktardı:
"Efendiler, yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz!"
ATATÜRK'ÜN KİTAPLARI VE YAZARLIK ÇALIŞMALARI
Mustafa Kemal Atatürk, askerî ve siyasi görevlerinin yanı sıra kitap okumaya ve yazmaya da büyük önem verdi. Askerlik, eğitim, tarih ve vatandaşlık konularında eserler hazırladı.
Atatürk'ün kaleme aldığı ve yayımlanan eserleri arasında Nutuk, Geometri, Vatandaş İçin Medeni Bilgiler, Zabit ve Kumandan ile Hasbihal, Cumalı Ordugâhı ve Takımın Muharebe Talimi bulunuyor.
1927 yılında yayımlanan Nutuk, 1919'dan 1927'ye kadar yaşanan gelişmeleri ve Millî Mücadele sürecini anlatıyor. Atatürk'ün kendi anlatımıyla hazırlanan eser, Cumhuriyet tarihinin temel kaynakları arasında gösteriliyor.
1937 yılında yayımlanan Geometri kitabında ise Türkçede matematik terimlerinin geliştirilmesine yönelik çalışmaları yer aldı.
ATATÜRK'ÜN TÜRK DİLİNE VE MÜZİĞE VERDİĞİ ÖNEM
Atatürk, Türk dilinin gelişmesi ve korunması için çalışmalar yürüttü. Bu kapsamda 1932 yılında Türk Dil Kurumu'nun kurulmasına öncülük etti. Türkçenin zenginliğinin ortaya çıkarılması, dil çalışmalarının geliştirilmesi ve yabancı kelimelerin yerine Türkçe karşılıkların kullanılması bu çalışmaların hedefleri arasındaydı.
1 Kasım 1928'de Yeni Türk Alfabesi kabul edildi. 9 Ocak 1936'da Ankara'da Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi açıldı. Bu adımlar, Türk dili ve tarihine yönelik akademik çalışmaların gelişmesinde önemli rol oynadı.
Atatürk'ün ilgi duyduğu alanlardan biri de müzikti. Türk halk müziğine ve türkülere özel ilgi gösteren Atatürk, müziğin kültürel kimliğin korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması açısından taşıdığı öneme dikkat çekti.
Atatürk'ün sevdiği türküler arasında Vardar Ovası, Bülbülüm Altın Kafeste, Yemen Türküsü, İzmir'in Kavakları ve Çalın Davulları bulunuyor.
ATATÜRK'ÜN EN BİLİNEN SÖZLERİ
Mustafa Kemal Atatürk'ün bağımsızlık, bilim, eğitim, Cumhuriyet ve gençlik üzerine söylediği sözler, günümüzde de farklı alanlarda hatırlanıyor.
Atatürk'ün en bilinen sözleri arasında "Benim naçiz vücudum elbet bir gün toprak olacaktır, ancak Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır" ifadesi yer alıyor.
"Beni görmek demek mutlaka yüzümü görmek demek değildir. Benim fikirlerimi, benim duygularımı anlıyorsanız ve hissediyorsanız bu yeterlidir" sözü de Atatürk'ün düşünce dünyasını anlatıyor.
Atatürk, bilim ve eğitime verdiği önemi ise "Hayatta en hakiki mürşit ilimdir" sözüyle dile getirdi. Gençlere yönelik mesajlarından biri de "Cumhuriyeti biz kurduk, onu yükseltecek ve yaşatacak sizsiniz" ifadesi oldu.
MUSTAFA KEMAL ATATÜRK NE ZAMAN VE NEREDE VEFAT ETTİ?
Mustafa Kemal Atatürk'ün sağlık sorunları 1937 yılından itibaren belirginleşmeye başladı. 1938 yılının başlarında siroz teşhisi konulan Atatürk, Türk ve yabancı doktorlar tarafından tedavi edildi.
Hastalığının ilerlemesi nedeniyle 1 Kasım 1938'de Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılışına katılamadı. Uygulanan tedavilere rağmen sağlığına kavuşamayan Atatürk, 10 Kasım 1938 Perşembe günü saat 09.05'te İstanbul'daki Dolmabahçe Sarayı'nda hayatını kaybetti.
Atatürk'ün naaşı, 16 Kasım 1938'de Dolmabahçe Sarayı'nda düzenlenen törenle halkın ziyaretine açıldı. 20 Kasım'da Ankara'ya gönderilen cenaze, 21 Kasım 1938'de düzenlenen törenin ardından geçici kabir olarak belirlenen Ankara Etnografya Müzesi'ne yerleştirildi.
ATATÜRK'ÜN DOĞDUĞU EV NEREDE?
Mustafa Kemal Atatürk'ün doğduğu ev, Yunanistan'ın Selanik kentinde bulunuyor. Apostolou Pavlou Caddesi'ndeki tarihî yapı, bugün Atatürk Evi Müzesi olarak ziyaret ediliyor.
Bodrumuyla birlikte üç katlı olan ev, Türkiye Cumhuriyeti Selanik Başkonsolosluğu ile aynı yerleşke içerisinde yer alıyor. Atatürk'ün çocukluk yıllarının geçtiği yapı, Türkiye'nin yakın tarihine ilişkin önemli mekânlardan biri olmayı sürdürüyor.
ATATÜRK'ÜN VEFATININ ARDINDAN DÜNYADAN GELEN MESAJLAR
Mustafa Kemal Atatürk'ün vefatı, Türkiye'nin yanı sıra uluslararası kamuoyunda da geniş yankı uyandırdı. Yabancı devlet adamları ve basın kuruluşları, Atatürk'ün askerî ve siyasi liderliğine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Fransa Cumhurbaşkanı Albert Lebrun, Atatürk'ün eserinin halkların tarihinde iz bırakacağını ifade etti. Fransız basınında yer alan değerlendirmelerde de Atatürk, çağdaş dünyanın önemli siyasi liderlerinden biri olarak nitelendirildi.
İngiliz basınında yayımlanan yorumlarda ise Atatürk'ün Türkiye'ye kazandırdığı bağımsızlık ve gerçekleştirdiği dönüşümlerin ülkenin Avrupa ile ilişkilerinde önemli bir yere sahip olduğu vurgulandı.
