Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin aksaması, Körfez’in enerji ihracatında yıllardır ikinci planda kalan boru hatlarını ve Hürmüz dışındaki limanları ön plana çıkardı. Suudi Arabistan Kızıldeniz’e, Birleşik Arap Emirlikleri ise Füceyre üzerinden Umman Körfezi’ne çıkış sağlayabiliyor. Ancak aynı seçenek Katar, Kuveyt ve Bahreyn için bulunmuyor.
Hürmüz Boğazı’nda yaşanan gelişmeler, küresel enerji ticaretinin en önemli geçiş noktalarından birine ne ölçüde bağımlı olduğunu yeniden gösterdi. Uluslararası Enerji Ajansına (IEA) göre 2025'te boğazdan günde yaklaşık 20 milyon varil petrol ve petrol ürünü taşındı. Bu miktar, deniz yoluyla gerçekleştirilen küresel petrol ticaretinin yaklaşık dörtte birine karşılık geliyor.
ABD Enerji Enformasyon İdaresinin (EIA) verileri de Hürmüz’den geçen petrol akışının 2025'in ilk yarısında günlük ortalama 20,9 milyon varil olduğunu gösteriyor. Ancak Körfez'deki alternatif boru hatlarının kapasitesi bu hacmin tamamını başka güzergahlara yönlendirmeye yetmiyor.
SUUDİ PETROLÜ KIZILDENİZ’E ÇIKABİLİYOR
Hürmüz’e alternatif en büyük petrol güzergâhı Suudi Arabistan’da bulunuyor. Saudi Aramco'nun Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı, ülkenin doğusundaki Abqaiq bölgesinden başlayarak petrolü Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu'ya taşıyor.
EIA, hattın normal kapasitesini günlük 5 milyon varil olarak verirken gerektiğinde kapasitenin 7 milyon varile çıkarılabildiğini belirtiyor.
Bu kapasite 2026'daki kriz sırasında da kullanıldı. Aramco, yılın ilk çeyreğinde Doğu-Batı hattındaki akışın günlük 7 milyon varillik azami kapasiteye kadar yükseltildiğini ve batı kıyısından yapılan ihracatı desteklediğini açıkladı.
Fakat petrolü Hürmüz’den çıkarmak tek başına deniz taşımacılığındaki bütün riskleri ortadan kaldırmıyor. EIA'nın eylül ayındaki değerlendirmesine göre Kızıldeniz'deki güvenlik sorunları Yanbu çıkışlı ihracatı da etkiledi. Bu nedenle Hürmüz’ü bypass eden bir hattın varlığı, petrolün dünya pazarlarına kesintisiz ulaşacağı anlamına gelmiyor.
BAE'NİN ÇIKIŞ KAPISI FÜCEYRE
İkinci önemli alternatif Birleşik Arap Emirlikleri'nde bulunuyor.
Abu Dabi Ham Petrol Boru Hattı, petrolü Abu Dabi'den Hürmüz Boğazı'nın dışındaki Füceyre'ye ulaştırıyor. ADNOC'un resmi bilgilerine göre hat yaklaşık 406 kilometre uzunluğunda ve Füceyre'deki ihracat terminaline bağlanıyor.
ADNOC'un 2026 tarihli belgelerinde Habşan'dan Füceyre'ye uzanan hattın yaklaşık günlük 1,5 milyon varil kapasiteye sahip olduğu belirtilirken EIA mevcut kapasiteyi günlük 1,8 milyon varil olarak veriyor. EIA ayrıca BAE'nin günlük 1,5 milyon varil kapasiteli ikinci bir bypass hattı inşa ettiğini ve bu hattın 2027'de devreye alınmasının beklendiğini bildiriyor.
Böylece BAE petrolünün bir bölümü Basra Körfezi'nden Hürmüz'e yönelmek yerine doğrudan Umman Körfezi kıyısındaki Füceyre'ye taşınabiliyor.
ALTERNATİF KAPASİTE HÜRMÜZ'ÜN YERİNİ TUTAR MI?
Suudi Arabistan ve BAE'nin sahip olduğu altyapı önemli bir çıkış sağlasa da rakamlar Hürmüz'ün tamamen ikame edilemeyeceğini gözler önüne seriyor.
IEA, 2026 başındaki değerlendirmesinde iki ülkedeki alternatif güzergâhlarda kullanılabilecek kapasiteyi günlük yaklaşık 3,5 ila 5,5 milyon varil olarak hesapladı. Aynı kurum, Hürmüz'den 2025 boyunca günde yaklaşık 20 milyon varil petrol geçtiğini belirtiyor.
Dolayısıyla boru hatları Körfez petrolü için bir güvenlik supabı işlevi görse de boğazdaki trafiğin tamamını üstlenebilecek ölçekte değil.
KATAR İÇİN AYNI SEÇENEK YOK
Petrolde sınırlı da olsa alternatif güzergâhlar bulunurken LNG tarafında tablo daha dar.
IEA'ya göre Katar'ın LNG ihracatının yaklaşık yüzde 93'ü Hürmüz'den geçiyor. Katar ve BAE'nin boğaz üzerinden yaptığı LNG ihracatı birlikte küresel LNG ticaretinin yaklaşık yüzde 19'una karşılık geliyor.
Katar Enerji Bakanı ve QatarEnergy Üst Yöneticisi Saad Sherida Al-Kaabi de 21 Eylül'de alternatif güzergâhlara ilişkin yaptığı açıklamada LNG'yi başka bir noktaya boru hattıyla taşımanın ekonomik açıdan anlamlı olmadığını söyledi.
Bu durum, Hürmüz'deki kesintinin petrol ile LNG üzerinde aynı sonucu doğurmadığını gösteriyor. Petrolün belirli bir bölümü mevcut boru hatlarıyla farklı ihracat terminallerine taşınabilirken Katar LNG'si için benzer ölçekte hazır bir çıkış bulunmuyor.
KUVEYT VE BAHREYN DE HÜRMÜZ'E BAĞIMLI
Alternatif rota bakımından hareket alanı sınırlı diğer iki Körfez ülkesi Kuveyt ve Bahreyn.
IEA, Suudi Arabistan ve BAE'nin Hürmüz'e girmeden kullanılabilecek petrol ihracat güzergâhlarına sahip olduğunu; Kuveyt, Katar, Bahreyn'in yanı sıra Irak ve İran'ın petrol ihracatının büyük bölümünün ise Hürmüz'e bağlı kaldığını belirtiyor.
Bu nedenle aynı bölgedeki üreticiler, Hürmüz'deki bir kesintiden aynı ölçüde etkilenmiyor. Belirleyici fark yalnızca üretim miktarı değil, petrolün Hürmüz'e ulaşmadan başka bir denize çıkarılabileceği altyapının bulunup bulunmaması.
UMMAN HÜRMÜZ'ÜN DIŞINDA KALIYOR
Umman ise farklı bir konumda bulunuyor. Ülkenin Duqm bölgesindeki Ras Markaz ham petrol terminali doğrudan Hürmüz Boğazı'nın dışında yer alıyor ve küresel deniz taşımacılığı rotalarına erişim sağlıyor. Umman'ın Duqm Özel Ekonomik Bölgesi de tesisin konumunu özellikle Hürmüz dışında stratejik bir depolama ve lojistik noktası olarak tanımlıyor.
Umman aynı zamanda boğazdaki deniz trafiğinin devamı için diplomatik ve teknik girişimlerde bulunuyor. Umman Dışişleri Bakanlığı, Uluslararası Denizcilik Örgütü ile koordinasyon içinde gemiler için geçici bir transit koridor oluşturulduğunu haziran ayında açıklamıştı.
HÜRMÜZ'ÜN ALTERNATİFİ VAR AMA YETERLİ Mİ?
Ortaya çıkan tablo, Körfez enerji ihracatında tek bir alternatif güzergâhtan söz edilemeyeceğini gösteriyor. Suudi Arabistan'ın Yanbu'ya uzanan Doğu-Batı hattı ve BAE'nin Füceyre bağlantısı petrol için Hürmüz dışında iki önemli çıkış oluşturuyor. Umman'ın limanları ise coğrafi olarak boğazın dışında kalıyor.
Buna karşılık Katar LNG'si ile Kuveyt ve Bahreyn'in enerji ihracatında seçenekler çok daha sınırlı. Hürmüz'den geçen günlük petrol hacmiyle mevcut alternatif kapasite arasındaki fark da boru hatlarının boğazın yerini almak yerine ancak kesintinin etkisini azaltabildiğini ortaya koyuyor.
Nitekim IEA'nın eylül ayında yayımladığı son veriler, 2026'daki Körfez petrol ihracatında Suudi Arabistan'ın Kızıldeniz limanları ve BAE'nin Habşan-Füceyre hattının Hürmüz'ü bypass eden başlıca güzergahlar arasında kullanıldığını gösteriyor.
