Yapay zekanın mühendislik sistemlerinde giderek daha fazla kullanılması, geleneksel kontrol yöntemlerinin geleceğine ilişkin tartışmaları da beraberinde getiriyor. Ankara Üniversitesi ev sahipliğinde 8-10 Ekim 2026 tarihlerinde düzenlenen 27. Otomatik Kontrol Ulusal Konferansı (TOK 2026), bu tartışmanın yanı sıra robotik sistemler, yapay zeka, savunma sanayi, otonom araçlar ve sağlık teknolojilerindeki araştırmaları bir araya getirdi.
Manşet Haber'in de yerinde takip ettiği konferans, Ankara Üniversitesi 50. Yıl Yerleşkesi'nde gerçekleştirildi. Konferans, genç araştırmacıların desteklenmesi ve üniversite-sanayi iş birliklerinin geliştirilmesi açısından da önemli bir buluşma oldu. Organizasyonda eş başkanlar Prof. Dr. Abdurrahim Toktaş ve Prof. Dr. Tufan Kumbasar ile Dr. Öğr. Üyesi Fethi Candan önemli görevler üstlendi.
Konferansın bu yılki gelişmelerinden biri, Uluslararası Otomatik Kontrol Federasyonu (IFAC) tarafından IFACx etkinliği olarak tanınması oldu. TOK konferansları kapsamında ilk kez elde edilen bu tanınma, Türkiye'deki kontrol mühendisliği çalışmalarının uluslararası bilim çevreleriyle etkileşimi açısından önem taşıyor.
YAPAY ZEKA KLASİK KONTROLÜN YERİNİ ALACAK MI?
Konferansın öne çıkan oturumlarından biri, "Yapay Zeka Çağında Klasik Kontrol" paneli oldu. Panelde yapay zekanın geleneksel kontrol yöntemlerinin yerini alıp almayacağı veya iki yaklaşımın birlikte kullanılarak daha güvenilir ve verimli sistemler geliştirilip geliştirilemeyeceği tartışıldı.
Konuşmacılar, fabrikaların üretim hatlarında, elektrikli araçlarda, uçaklarda ve enerji santrallerinde sistemlerin istenen değerde çalışmasını sağlayan PID kontrol, model öngörülü kontrol, uyarlamalı kontrol ve gürbüz kontrol gibi yöntemlerin, sistemlerin güvenilir ve kararlı çalışmasında önemli rol oynadığını vurguladı.
Konferansta makine öğrenmesi ve derin pekiştirmeli öğrenmenin ise değişen koşullara uyum sağlama ve karmaşık verilerden yararlanma konusunda yeni imkanlar sunduğu belirtildi. Ayrıca geleneksel kontrol algoritmalarının yapay sinir ağlarıyla desteklenmesi, derin öğrenmenin hareket kontrolüne uyarlanması ve fiziksel modellerin veri tabanlı algoritmalarla birleştirilmesine yönelik araştırmalar paylaşıldı. Çalışmalar, yapay zeka ile klasik kontrol yöntemlerinin birlikte kullanımına odaklandı.
KADIN KONTROL MÜHENDİSLERİ İLK KEZ BULUŞTU
TOK 2026'nın önemli yeniliklerinden biri, 9 Ekim'de ilk kez düzenlenen "Kadın Sistem ve Kontrol Mühendisleri Türkiye Etkinliği" oldu.
Kadın akademisyenlerin, araştırmacıların, mühendislerin ve öğrencilerin bilimsel çalışmalarının desteklenmesi amacıyla gerçekleştirilen programda panel, topluluk lansmanı, genç araştırmacı sunumları ve mentorluk faaliyetleri düzenlendi. Kadın mühendisler arasında ulusal ve uluslararası iletişim ağlarının geliştirilmesi, genç araştırmacıların bilimsel kariyerlerinde desteklenmesi hedeflendi.
Organizasyon komitesinde İstanbul Teknik Üniversitesi'nden Prof. Dr. Müjde Güzelkaya ve Prof. Dr. Tufan Kumbasar, İtalya'daki Scuola Superiore Sant'Anna'dan Prof. Dr. Arianna Menciassi, İsveç'teki KTH Kraliyet Teknoloji Enstitüsü'nden Dr. Tuğba Danacı, ROKETSAN'dan Doç. Dr. Raziye Tekin, Yıldız Teknik Üniversitesi'nden Doç. Dr. Claudia Fernanda Yaşar ve İskenderun Teknik Üniversitesi'nden Dr. Öğr. Üyesi İdil Tartıcı yer aldı.
İran'dan doktora öğrencisi Leila Fatemi, Ankara Üniversitesi öğrencisi Hasna Sena Kaymak ve İstanbul Teknik Üniversitesi yüksek lisans öğrencisi Pınar Tuncer de komite çalışmalarına katıldı.
Etkinlik kapsamında kadın öğrencilere yönelik sınırlı sayıda konferans katılım desteği de duyuruldu.
SAVUNMA VE İNSANSIZ SİSTEMLERDE YENİ ARAŞTIRMALAR
Konferansta savunma sanayi ve insansız sistemlere yönelik araştırmalar da geniş yer buldu.
Gazi Üniversitesi'nden Bülent Özkan'ın havadan karaya kısa menzilli füzelerin başarımına yönelik araştırması, Orta Doğu Teknik Üniversitesi'nden Emrehan Müftüoğlu ve Süleyman Yıldırım'ın derin pekiştirmeli öğrenme temelli terminal güdüm çalışması ve Makine ve Kimya Endüstrisi'nden Berat Semercioğlu'nun da yer aldığı güdüm algoritmalarına ilişkin araştırmalar programdaki bildiri örnekleri arasında bulundu.
ASELSAN, ROKETSAN ve Türk Havacılık ve Uzay Sanayii gibi kuruluşlardan araştırmacıların katkılarıyla uçuş kontrolü, sistem güvenilirliği, arıza toleransı ve otonom hareket algoritmaları üzerine çalışmalar paylaşıldı.
İstanbul Teknik Üniversitesi, Yıldız Teknik Üniversitesi ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi araştırmacılarının bildirilerinde ise insansız hava araçlarının hareketli platformlara otonom inişi, engellerden kaçınması ve zorlu çevresel koşullarda güvenli uçuş gerçekleştirmesi gibi mühendislik problemleri incelendi.
ROBOTİK SİSTEMLERDE YAPAY ZEKA VE DİJİTAL İKİZ
Robotik teknolojiler ve yapay zeka destekli hareket kontrolü, konferansın dikkat çeken diğer araştırma alanları oldu.
İstanbul Teknik Üniversitesi'nden Kadir Yavuz Kurt ve Hakan Temeltaş'ın insansı robotlarda metinden harekete üretim ve hareket takibi üzerine hazırladığı çalışma, insan benzeri hareketlerin robotik sistemlere aktarılmasına yönelik araştırmalar arasında yer aldı.
Altınay Robot Teknolojileri'nden Serenay Çalışır'ın SR40 endüstriyel robotunun dinamik model tabanlı dijital ikizinin geliştirilmesine yönelik araştırması da sanayi uygulamalarına ilişkin örneklerden biri oldu.
Dijital ikiz teknolojisi, fiziksel bir makinenin veya robotun davranışlarının sanal ortamda modellenmesine imkan sağlıyor. Böylece sistemlerin tasarım, test ve optimizasyon süreçleri sanal ortamda incelenebiliyor.
Dört ayaklı robotların hareket kontrolü, robotik ellerde dokunsal algılama, birden fazla robotun ortak görev yürütmesi ve rehabilitasyon amaçlı robotların geliştirilmesi de bilimsel programın konuları arasındaydı.
SAĞLIK TEKNOLOJİLERİNDE YAPAY ZEKA
Konferansta yapay zekanın hastalıkların tespiti ve rehabilitasyon süreçlerindeki kullanımına yönelik araştırmalar da paylaşıldı.
Ankara Üniversitesi'nden Melisa Yüncü ve Feyza Toktaş'ın çalışmasında, kolonoskopi görüntülerinde poliplerin belirlenmesine yönelik klasik yöntemler ile U-Net tabanlı derin öğrenme yaklaşımları karşılaştırıldı.
Aynı üniversiteden Zeynep Köymen, Feyza Toktaş, Ezra Bolat ve Adem Devrez'in araştırmasında ise melanom tespitine yönelik farklı derin öğrenme mimarileri ve görüntü özelliklerinin birlikte kullanılması incelendi.
Dokuz Eylül Üniversitesi'nden Hatice İrem Akyüz'ün ortopedik el değerlendirmesinde yapay zeka kullanımına yönelik çalışması ile robotik rehabilitasyon araştırmaları da programda yer aldı.
OTONOM ARAÇLAR VE AKILLI FABRİKALAR
TOK 2026'da otomotiv ve endüstriyel otomasyon teknolojileri de bilimsel programın önemli başlıkları arasındaydı.
AVL Türkiye, TOFAŞ, MAN Türkiye ve çeşitli üniversitelerden araştırmacıların çalışmalarında otonom sürüş güvenliği, elektrikli araçların hareket kontrolü, gelişmiş harita sistemleri, çarpışma önleme algoritmaları ve enerji verimliliği gibi konular incelendi.
Endüstriyel otomasyonda motor kontrol sistemleri, hidrolik preslerde arıza toleransı, CNC makinelerinin dinamik modellenmesi, kestirimci bakım ve siber güvenlik üzerine araştırmalar sunuldu.
Enerji alanında ise rüzgar türbinlerinin güç tahmini, gemi tahrik sistemlerinde yakıt tüketiminin azaltılması, elektrikli araçlarda rejeneratif frenleme ve akıllı enerji yönetimi çalışmaları programda yer buldu.
Ankara Üniversitesi araştırmacılarının asfalt yüzeylerdeki çatlakların derin öğrenmeyle tespiti ve atık su arıtma süreçlerinin gerçek zamanlı kontrolüne yönelik bildirileri de yapay zeka ve otomatik kontrol teknolojilerinin çevre ve altyapı alanındaki uygulamalarını ortaya koydu.
ÜNİVERSİTE VE SANAYİ AYNI PLATFORMDA
Konferans, üniversiteler ile teknoloji kuruluşları arasında bilgi paylaşımına da imkan sağladı. ASELSAN, ROKETSAN, Türk Havacılık ve Uzay Sanayii, HAVELSAN, AVL Türkiye, Altınay Robot Teknolojileri ve TOFAŞ gibi kuruluşlardan araştırmacılar bilimsel programa katıldı.
Araştırmalarda simülasyon, deneysel doğrulama, gerçek zamanlı kontrol ve dijital ikiz teknolojileri gibi yöntemlere yer verildi.
Konferansın davetli konuşmacıları arasında Doç. Dr. Yıldıray Yıldız ve Prof. Dr. Derviş Karaboğa bulunurken, programda MathWorks, BİLKO ve ASELSAN konuşmaları da gerçekleştirildi.
