Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) Eylül 2026 verileri, tarım üretici fiyatları ile tüketicinin ödediği gıda fiyatları arasındaki farklılaşmayı ortaya koydu. Tarım Ürünleri Üretici Fiyat Endeksi (Tarım-ÜFE) eylülde bir önceki aya göre yüzde 1,99 azalırken yıllık bazda yüzde 12,93 yükseldi. Aynı dönemde Tüketici Fiyat Endeksi'nin (TÜFE) gıda ve alkolsüz içecekler grubunda yıllık artış yüzde 27,62 olarak gerçekleşti.
ÜRETİCİ VE TÜKETİCİ ENFLASYONU ARASINDA 14,69 PUANLIK FARK
TÜİK'in açıkladığı veriler üzerinden yapılan hesaplamaya göre tüketici gıda enflasyonu, tarım üretici enflasyonunun 14,69 puan üzerinde gerçekleşti. Tüketici tarafındaki yıllık fiyat artış hızı, üretici tarafındaki artış hızının yaklaşık 2,1 katına ulaştı.
Ancak bu fark, çiftçinin satış fiyatıyla marketteki etiket fiyatı arasındaki doğrudan farkı göstermiyor. Tarım-ÜFE tarımsal üretici fiyatlarını ölçerken TÜFE'nin gıda grubu, tüketicinin satın aldığı işlenmiş ve işlenmemiş gıda ürünlerini kapsıyor.
100 LİRALIK ÜRÜN ÜZERİNDEN HESAPLAMA
İki endeksin yıllık değişimleri 100 liralık varsayımsal bir başlangıç değeri üzerinden hesaplandığında dikkat çekici bir tablo ortaya çıkıyor. Tarım üretici fiyatlarındaki yüzde 12,93'lük artışla 100 lira 112,93 liraya yükselirken tüketici gıda fiyatlarındaki yüzde 27,62'lik artışla aynı başlangıç değeri 127,62 liraya ulaşıyor. Böylece iki endeksin artış oranları arasında 100 lira üzerinden 14,69 liralık farklılaşma oluşuyor. Bu hesaplama, aynı ürünün üretici ve market fiyatını değil, fiyat endekslerindeki yıllık değişimlerin büyüklüğünü karşılaştırıyor.
TARLADAN MARKETE UZANAN MALİYET ZİNCİRİ
Tarım ürünleri üreticiden çıktıktan sonra nakliye, depolama, paketleme ve perakende satış aşamalarından geçiyor. Akaryakıt, enerji, işçilik ve kira giderleri de ürünlerin tüketiciye ulaşana kadar oluşan maliyetlerini artırabiliyor.
Özellikle yaş sebze ve meyvede taşıma sırasında yaşanan ürün kayıpları ve soğuk zincir maliyetleri fiyatlar üzerinde etkili oluyor. Bu nedenle üretici fiyatlarında görülen gerileme, tüketici fiyatlarına aynı hızda yansımayabiliyor.
ÜRETİCİ FİYATLARINDAKİ DÜŞÜŞ UCUZLAMA ANLAMINA GELİYOR MU?
Tarım-ÜFE'nin eylülde aylık yüzde 1,99 gerilemesi, üretici fiyatlarının ağustos ayına göre düştüğünü gösteriyor. Ancak yıllık yüzde 12,93'lük artış, fiyatların geçen yılın aynı döneminin üzerinde kalmaya devam ettiğine işaret ediyor. Tüketici gıda fiyatları da eylülde aylık bazda yüzde 0,20 geriledi. Buna karşın yıllık yüzde 27,62'lik artış, tüketicilerin gıda ürünlerine bir yıl öncesine göre daha fazla ödeme yaptığını ortaya koyuyor.
GIDA FİYATLARINDA BELİRLEYİCİ OLAN NE?
Üretici ve tüketici fiyatları arasındaki farklılaşma, gıda enflasyonunun yalnızca tarımsal üretim maliyetleriyle açıklanamayacağını gösteriyor. Lojistik giderleri, işleme ve paketleme maliyetleri, perakende satış koşulları ve ürünlerin arz durumu da nihai fiyatları etkiliyor.
Önümüzdeki aylarda tarım üretici fiyatlarındaki gerilemenin tüketici fiyatlarına ne ölçüde yansıyacağı, gıda enflasyonunun seyri açısından önem taşıyor.
